Obowiązkowy asystent konieczny dopiero za trzy lata

Gminy i powiaty będą mogły do końca 2014 roku przeznaczyć mniej pieniędzy na realizację zadań nałożonych na nie przez ustawę z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887 z późn. zm.). Umożliwi im to uchwalona właśnie przez Sejm nowelizacja tej ustawy, która daje samorządom przez prawie trzy lata prawo do fakultatywnego stosowania niektórych jej przepisów, w zależności od ich możliwości finansowych. Jest to związane z tym, że na nowe zadania samorządy muszą znaleźć pieniądze w swoich budżetach. Taka zamiana obligatoryjnych zadań na fakultatywne dotyczy przede wszystkim świadczeń przysługujących rodzinom zastępczym oraz zatrudniania asystenta rodziny przez gminy i koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej przez powiaty.

Wywiad środowiskowy

Pierwsza z tych osób, czyli asystent rodziny, ma wspierać rodziny biologiczne, które mają problemy opiekuńczo-wychowawcze i z tego powodu są zagrożone odebraniem im dzieci, a w konsekwencji umieszczeniem ich w jednej z form pieczy zastępczej. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami do 31 grudnia 2014 r. jego przydzielenie rodzinie będzie fakultatywne. Tak jak jest obecnie, najpierw pracownik socjalny na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u takiej rodziny i po jego analizie wystąpi z wnioskiem do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przyznanie asystenta.

Natomiast kierownik w tym okresie przejściowym nie będzie miał obowiązku pozytywnego rozpatrzenia takiego wniosku. Jeżeli się na to zdecyduje, to w zależności od tego, kto będzie zatrudniał asystenta, wystąpi w tej sprawie do jednostki organizacyjnej gminy organizującej pracę z rodziną lub podmiotu, któremu to zadanie zostało zlecone.

Ponadto zarówno w okresie przejściowym, jak i po 1 stycznia 2015 r. dopuszczona będzie możliwość łączenia tej pracy z wykonywaniem obowiązków pracownika socjalnego, ale pod warunkiem, że będzie się to odbywać na terenie innej gminy. Bez zmian pozostał z kolei wymóg dotyczący liczby rodzin, które mogą się jednocześnie znajdować pod opieką asystenta. Tak jak do tej pory może ich być nie więcej niż 20.

Piecza zastępcza

Taki sam prawie trzyletni okres przejściowy został też wprowadzony w przypadku koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej. Podstawowym zadaniem osoby zatrudnionej w tym charakterze jest wspieranie rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka, nie tylko w pierwszym okresie tuż po ich powstaniu i przyjęciu pierwszych dzieci, lecz także później, jeżeli będą mieć jakieś problemy związane z wychowaniem i opieką nad nimi.

Przyjęte w nowelizacji rozwiązanie przewiduje, że do końca 2014 roku opieką koordynatora objęte zostaną te rodziny zastępcze (spokrewnione z dzieckiem, zawodowe i niezawodowe) oraz rodzinne domy dziecka, które nie mają co najmniej dwuletniego doświadczenia w pełnieniu tej funkcji. Nie odbędzie się to jednak z urzędu, bo najpierw taka rodzina musi złożyć wniosek w tej sprawie do starosty (a właściwie do działającego na terenie powiatu organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, który jest jego formalnym pracodawcą). O koordynatora będą mogły też wystąpić rodziny z dłuższym stażem, ale w ich przypadku przydzielenie takiego opiekuna będzie fakultatywne.

Nie oznacza to jednak, że po 1 stycznia 2015 roku koordynator będzie obowiązkowo występował, bez względu na doświadczenie rodzin zastępczych. Nowe brzmienie art. 77 wskazuje, że nastąpi tylko na wniosek zainteresowanych. Ponadto nowelizacja zwiększyła z 15 do 30 liczbę rodzin, które łącznie pod swoją opieką może mieć koordynator.

Przyjęte rozwiązania w istotny sposób zmieniają więc dotychczas obowiązujące przepisy ustawy w tym zakresie. One też wprawdzie przewidywały trzyletni okres przejściowy, w trakcie którego koordynator miał być obligatoryjny tylko dla części rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka, ale miał on przysługiwać opiekunom z minimum trzyletnim stażem i być przydzielany z urzędu, bez konieczności składania wniosku. Natomiast obecnie rodziny z dłuższym stażem są obejmowane wsparciem takiej osoby w okresie przejściowym nieobowiązkowo. Z kolei po jego zakończeniu taka osoba byłaby przydzielana wszystkim rodzinom.

Brak koordynatora nie oznacza jednak, że rodziny zastępcze będą pozbawione dodatkowej pomocy. Jego funkcję w takim przypadku będą pełniły osoby zatrudnione przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.

Ważne

Z 15 do 30 wzrośnie liczba rodzin zastępczych lub rodzinnych domów dziecka, którymi łącznie może zajmować się jeden koordynator

Ważne

Asystentem rodziny będzie mogła zostać osoba zatrudniona jako pracownik socjalny, jeżeli będzie wykonywać te zadania na terenie innej gminy

Inne zmiany, które wprowadza nowelizacja ustawy

● Zniesienie wymogu ograniczającego do 30 liczbę dzieci, które mogą w tym samym czasie przebywać w placówce wsparcia dziennego

● Odstąpienie od pobierania przez ośrodki adopcyjne opłaty za szkolenie dla kandydatów do przysposobienia dziecka

● Zezwolenie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na umieszczenie w regionalnej placówce terapeutyczno-opiekuńczej więcej niż 45 dzieci

● Wydłużenie o rok, do 1 stycznia 2021 r., okresu, w którym mogą funkcjonować domy dziecka przeznaczone dla maksymalnie 30 wychowanków

● Zatrudnienie przez starostę osoby do pomocy przy sprawowaniu opieki przez rodzinę zastępczą zawodową z więcej niż 3 dzieci będzie następować na jej wniosek

● Wspieranie rodzin zastępczych oraz rodzinnych domów dziecka przez rodziny pomocowe będzie następowało tylko na ich wniosek

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 11, 16, 38 oraz 39 ustawy z 16 marca 2012 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw. Uchwalona przez Sejm i skierowana do Senatu.