Jak polskie samorządy radzą sobie z wykluczeniem cyfrowym

Korzystanie z internetu jest jednym z kluczowych czynników współczesnego rozwoju społeczno-gospodarczego. Internet pomaga nam w codziennej komunikacji, nauce, pracy, zdobywaniu informacji i wiedzy. Jest postrzegany jako jedno z najważniejszych narzędzi współczesnej cywilizacji.

Pomimo tego, że dzięki nowoczesnym technologiom dostęp do sieci wkrótce będzie miał już każdy, to jednak rośnie grupa osób, które z różnych względów z niego nie korzystają. W ten sposób stają się one w coraz większym stopniu wykluczone cyfrowo. Dlatego w ramach Programu Innowacyjna Gospodarka od 2007 r. realizowane jest działanie 8.3 "Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu - e-Inclusion".

Polska na walkę z wykluczeniem cyfrowym w ramach 8.3 Programu Innowacyjna Gospodarka otrzymała ponad 1,2 mld zł. Ponad 400 jednostek samorządowych realizuje 744 projekty, dzięki którym około 90 tysięcy rodzin otrzyma bezpłatny dostęp do internetu, sprzęt komputerowy oraz możliwość rozwinięcia swoich umiejętności cyfrowych. Dzieci i młodzież z rodzin w trudnej sytuacji materialnej i społecznej lub z bardzo dobrymi wynikami w nauce, osoby niepełnosprawne, rodziny zastępcze, rodzinne domy dziecka, samotni rodzice, osoby z grupy 50+ mogą bezpiecznie i świadomie korzystać z internetu. Realizatorami tego działania są samorządy, których zadaniem jest wybór i organizacja grupy docelowej, zapewnienie dostępu do internetu, zakup i dostarczenie sprzętu komputerowego, zapewnienie jego bezpieczeństwa, a wreszcie - organizacja i przeprowadzenie szkoleń.

W większości projektów do dostarczenia internetu wykorzystano istniejącą infrastrukturę teleinformatyczną oraz usługi operatorów lokalnych, a przyznane środki przeznaczono na szkolenia i zakup zestawów komputerowych dla wybranych do udziału w projektach mieszkańców oraz promocję. Tak było w Koszalinie, który dzięki unijnemu wsparciu walczy z wykluczeniem cyfrowym od 2009 r.

- Gdy w Polsce ruszała perspektywa finansowa UE na lata 2007-2013, dostępność internetu szerokopasmowego w naszym kraju nie wyglądała najlepiej. Pod tym względem odbiegaliśmy znacząco od średniej europejskiej, co w sposób istotny zawężało krąg potencjalnych odbiorców usług i treści cyfrowych, i co za tym idzie - miało negatywny wpływ na rozwój gospodarki oraz spójność społeczną - mówi Beata Górecka, koordynator projektu z Wydziału Rozwoju, Współpracy Zagranicznej i Promocji Urzędu Miejskiego w Koszalinie. Dodaje, że szczególnie niekorzystnie pod tym względem wyglądała sytuacja rodzin o niskich dochodach oraz osób niepełnosprawnych. - Nie każdy mógł sobie pozwolić na zakup komputera, ponieważ ceny sprzętu, oprogramowania i dostępu do sieci często pozostawały poza zasięgiem możliwości finansowych sporej części społeczeństwa - przypomina Górecka.

Jej zdaniem bez dostępu do internetu i odpowiednich umiejętności istotna część mieszkańców Koszalina była zagrożona wykluczeniem cyfrowym, skazującym ich na marginalizację.

Dlatego w 2009 r. miasto rozpoczęło realizację projektu "Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu uczniów koszalińskich szkół". Otrzymało na ten cel ponad 1,8 mln zł. Projekt podzielono na trzy edycje realizowane w latach 2010-2012.

- Do wyboru grupy docelowej projektu, oprócz kryteriów podstawowych wynikających z wytycznych, tj. pobieranie stypendium socjalnego, Koszalin wprowadził kryterium dodatkowe w postaci najlepszych wyników w nauce - tłumaczy Górecka. W ten sposób zachęcano uczniów do lepszej nauki. Otrzymywali bowiem komputer w kolejnej edycji projektu, jeśli nie udało im się rok wcześniej. Co roku w projekcie uczestniczy kolejna grupa 50 uczniów. Łącznie w ciągu trzech lat komputery trafiły do 150 uczniów, począwszy od czwartej klasy szkoły podstawowej do trzeciej klasy gimnazjum.

Na drugi projekt Koszalin otrzymał ponad 2 mln zł. Dzięki niemu - w 2011 roku - do mieszkańców trafiło trzydzieści zestawów komputerowych dla osób niepełnosprawnych, pięćdziesiąt pięć do Koszalińskiej Biblioteki Publicznej i dziesięć do jej filii oraz sto dwa zestawy komputerowe do 28 koszalińskich szkół. Zainstalowano je w szkołach, w specjalnie do tego celu przygotowanych e-Kioskach. Na co dzień dostęp do nich ma prawie 14 tys. uczniów koszalińskich szkół. Z kolei z zestawów komputerowych zainstalowanych w bibliotekach codziennie może korzystać ponad 70 tys. zarejestrowanych czytelników Koszalińskiej Biblioteki Publicznej. - Sprzęt jest wykorzystywany również do prowadzenia kursów komputerowych dla pokolenia 50+. Do tej pory kurs ukończyło kilkaset osób - podsumowuje Górecka.

W Tychach na projekt "Dać szansę Tyszanom. Internet dla zagrożonych wykluczeniem cyfrowym" przeznaczono prawie 885 tys. zł, z czego ze środków UE oraz budżetu państwa dofinansowano niemal 840 tys. zł. Realizowano go od 2010 r. Jak mówi Renata Rawska-Rzepka z wydziału informatyki Urzędu Miasta Tychy, chodziło o zapewnienie dostępu do internetu oraz przekazanie wysokiej jakości zestawów komputerowych wyselekcjonowanej grupie 100 gospodarstw domowych z terenu miasta Tychy.

- Działania skierowane są do osób będących w trudnej sytuacji materialnej, rodzin wielodzietnych, zastępczych oraz do osób niepełnosprawnych, które nie posiadają komputera - tłumaczy Rawska-Rzepka. - Szczególnym wsparciem zostały objęte rodziny wielodzietne, liczące troje dzieci i więcej, o niskich dochodach. Władze miasta uznały, że to właśnie niezamożne rodziny z dziećmi najbardziej potrzebują pomocy w dostępie do nowoczesnego sprzętu i technologii - mówi Rawska-Rzepka. Jej zdaniem realizacja projektu w pewnym stopniu przyczyniła się do odbudowy więzi w rodzinach. Służył temu wspólny udział w szkoleniach i wzajemna edukacja z zakresu obsługi komputera. Realizacja projektu zwiększyła też szansę zagrożonych wykluczeniem cyfrowym tyszan na dalszą edukację i rozwój zawodowy. Dzięki udziałowi w szkoleniach całych rodzin dzieci stały się ambasadorami projektu i weszły w rolę nauczycieli w swoich domowych środowiskach. Przyczyniło się to do zawiązania bliższych relacji rodzinnych przy wspólnej nauce i poznawaniu tajników nowych technologii - uważa Rawska-Rzepka.

Ponieważ projekt "Dać szansę tyszanom - internet dla zagrożonych wykluczeniem cyfrowym" cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem wśród mieszkańców, władze miasta zdecydowały o przystąpieniu do kolejnego konkursu i w 2012 r. na projekt "Tychy w sieci możliwości" pozyskały 953 tys. złotych ze środków UE i budżetu państwa. Tym razem pomoc skierowano już nie tylko do 100 gospodarstw domowych. W ramach działań koordynujących 50 zestawów komputerowych (wraz z dostępem do internetu) trafiło do miejskich jednostek organizacyjnych, z przeznaczeniem do ośrodków przez nie administrowanych, czyli np. do punktu informacyjnego dla rodziców w Ośrodku Usług Opiekuńczo--Wychowawczych, jak i sal komputerowych w Noclegowni Miejskiej i Środowiskowym Domu Samopomocy. Obecnie w miejskiej Bibliotece Publicznej z siedmiu przekazanych zestawów komputerowych wraz z dostępem do internetu korzysta miesięcznie ok. 400 osób (średnio ponad 20 osób dziennie).

Podstawowe cele pierwszego projektu (czyli podłączenie biorących udział w projekcie do sieci oraz zakup zestawów komputerowych) zrealizowano do kwietnia 2011 r. Wtedy rozpoczęły się szkolenia. W maju i czerwcu obsługi sprzętu komputerowego oraz sposobu i zasad korzystania z internetu nauczyło się 97 osób. Ponadto w 2012 r. 45 osób uczestniczyło w szkoleniach dodatkowych obejmujących naukę obsługi programów wchodzących w skład pakietu Office. Kursanci uczyli się także, jak poszukiwać przez internet pracy. Uczestnicy projektu wzięli również udział w kursie "Zaawansowany internet".

- W ramach rozwiązań nieszablonowych Urząd Miasta Tychy uruchomił dla uczestników projektów specjalną infolinię, na którą beneficjenci mogą zgłaszać wszelkiego typu usterki lub problemy związane z komputerem. Zgłoszenia dotyczą zarówno wad sprzętowych, jak i problemów z uruchomieniem komputera - podkreśla Rawska-Rzepka.

Gmina Świeszyno ma blisko 7 tys. mieszkańców i leży w sąsiedztwie Koszalina. Od ponad dwóch lat realizowany jest tu projekt "Internet oknem na świat mieszkańców Gminy Świeszyno". Projekt zakładał dostawę zestawów komputerowych wraz z dostępem do szerokopasmowego Internetu do 50 niezamożnych rodzin oraz sześciu świetlic w miejscowościach: Niekłonice, Konikowo, Strzekęcino, Dunowo, Niedalino, Kurozwęcz. Sprzęt trafił także do dwóch ogólnodostępnych bibliotek w Świeszynie i Niedalinie. Łącznie przekazanych zostanie 90 zestawów komputerowych.

Na realizację projektu samorząd Świeszyna otrzymał prawie 914 tys. zł z Programu Innowacyjna Gospodarka.

W Świeszynie o zakwalifikowaniu do programu decydowało przede wszystkim kryterium dochodowe. Sprzęt otrzymały najuboższe rodziny, których nigdy nie byłoby stać na taki zakup. Przy wyborze beneficjantów projektu wzięto również pod uwagę rodziny zastępcze.

Gmina zadbała, aby komputery trafiły do grona najbardziej potrzebujących mieszkańców oraz do wyremontowanych bibliotek i świetlic. Dzięki racjonalnemu zagospodarowaniu dotacji pod koniec 2014 r. zakupionych zostało kolejnych pięć zestawów komputerowych, które przekazano nowym beneficjentom. Samorządowcy cieszą się, bo jak twierdzą, z komputerów i internetu w bibliotekach korzysta zarówno młodzież, jak i dorośli. W ośmiu świetlicach i bibliotekach utworzonych zostało też 40 stanowisk komputerowych. Jak tłumaczy wójt gminy Ewa Korczak, pozwoliło to wypełnić cyfryzacyjne luki na mapie geograficznej gminy i stało się bazą dla wielu inicjatyw edukacyjnych, np. szkoleń dla seniorów z obsługi komputerów.

Projekt potrwa do 31 grudnia 2015 r., a przez kolejnych pięć lat gmina zapewni jego trwałość.

- Gmina Świeszyno w przyszłości będzie poszukiwać innych źródeł finansowania projektów, które przyczynią się do kontynuacji działań związanych z eliminacją wykluczenia cyfrowego - zapowiada Ewa Korczak.

Wszystkie trzy projekty zostały nagrodzone w 2013 roku w I edycji konkursu organizowanego przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji "Innow@cyjnie, Kre@tywnie, Spr@wnie" na najlepsze praktyki samorządowe walki z wykluczeniem cyfrowym sfinansowane w ramach działania 8.3 Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu - eInclusion Programu Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013.

@RY1@i02/2014/247/i02.2014.247.00000110a.808.jpg@RY2@

@RY1@i02/2014/247/i02.2014.247.00000110a.812.jpg@RY2@

@RY1@i02/2014/247/i02.2014.247.00000110a.813.jpg@RY2@

Piotr Boniecki

dgp@infor.pl

@RY1@i02/2014/247/i02.2014.247.00000110a.814.jpg@RY2@

@RY1@i02/2014/247/i02.2014.247.00000110a.815.jpg@RY2@

@RY1@i02/2014/247/i02.2014.247.00000110a.816.jpg@RY2@