Za złe sprawozdanie odpowie zarząd i rada nadzorcza

Sprawozdania finansowe muszą być sporządzane zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości. W przeciwnym razie osoby odpowiedzialne za jego sporządzenie narażają się na odpowiedzialność zarówno cywilną, jak i karną.

Jak wskazuje Katarzyna Bielecka, konsultant w TPA Horwath, zgodnie z art. 52 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy o rachunkowości za sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego odpowiada kierownik jednostki. Niemniej jednak główny księgowy potwierdza jego prawidłowość własnym podpisem. Księgowy dokonuje także m.in. weryfikacji dowodów księgowych oraz odpowiada za ich prawidłowe ujęcie w ewidencji jednostki.

- W konsekwencji identyfikacja nieprawidłowości lub uchybień w sprawozdaniu finansowym daje teoretyczną podstawę do obarczenia odpowiedzialnością w całości lub części głównego księgowego spółki - twierdzi nasza rozmówczyni. Wyjaśnia, że art. 77 ustawy o rachunkowości rozszerza bowiem odpowiedzialność na każdą osobę, która dopuszcza do niesporządzenia sprawozdania finansowego, sporządzenia go niezgodnie z przepisami ustawy lub zawarcia w tym sprawozdaniu nierzetelnych danych.

Ekspert wyjaśnia, że karą za takie zaniedbania jest grzywna, kara pozbawienia wolności do lat dwóch lub obie te sankcje łącznie. Warto jednak pamiętać, że powierzenie sporządzenia sprawozdania finansowego księgowemu nie wyłącza odpowiedzialności kierownika jednostki.

- Ponadto księgowy ma prawo do odmowy złożenia podpisu pod sprawozdaniem, jednakże w takim przypadku musi dołączyć do sprawozdania pisemne uzasadnienie odmowy - podkreśla nasza rozmówczyni.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na fakt, że księgowy zatrudniony w spółce na podstawie umowy o pracę ponosi także odpowiedzialność materialną wobec pracodawcy z tytułu wyrządzenia szkody wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania swoich obowiązków. Katarzyna Bielecka wyjaśnia, że w związku z tym pracodawcy będzie przysługiwać, zgodnie z kodeksem pracy, odszkodowanie. Nie może ono jednak przekroczyć kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia, przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Warto zwrócić uwagę na nowelizację ustawy o rachunkowości z marca 2008 r. w zakresie odpowiedzialności za sprawozdanie finansowe. Będzie on miał zastosowanie po raz pierwszy do raportów rocznych sporządzanych za 2008 rok.

Dodany nowelizacją art. 4a ustawy o rachunkowości wprowadza odpowiedzialność cywilną członków zarządu wobec spółki za szkody wynikające z nieprzestrzegania przepisów przedmiotowej ustawy przy sporządzaniu sprawozdań. Dotyczy ona również członków rad nadzorczych. Wcześniej przepisy nie przewidywały żadnej odpowiedzialności tego organu.

Odszkodowanie obejmować może zarówno rzeczywistą szkodę, jak i utracone korzyści. Ponieważ odpowiedzialność wskazanych osób ma mieć charakter solidarny, odszkodowania można dochodzić od każdej z tych osób.

Dominik Klemens, konsultant w TPA Horwath, zwraca uwagę, że przepis ten nie ma tak przełomowego znaczenia dla członków zarządu, gdyż już przedtem odpowiadali oni wobec spółki na podstawie art. 293 par. 1 oraz art. 483 par. 1 kodeksu spółek handlowych (w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz odpowiednio spółek akcyjnych).

- Zgodnie z tymi regulacjami członkowie zarządu odpowiadają za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu spółki, chyba że szkoda nie powstała z ich winy - przypomina ekspert.

Dominik Klemens wskazuje jednak, że przepisy prawa handlowego zawierają wymóg winy członka zarządu jako przesłanki jego odpowiedzialności. Z kolei w art. 4a ust. 2 ustawy o rachunkowości mowa jest o szkodzie wynikającej z działania lub zaniechania, brak jest natomiast wzmianki o winie. Stąd zasady odpowiedzialności członków zarządu zostały zaostrzone.