Ubezpieczony sam wybiera prawnika

Zgodnie z Dyrektywą Rady 87/344/EWG z 22 czerwca 1987 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, odnoszących się do ubezpieczenia ochrony prawnej, ubezpieczony - co do zasady - musi mieć możliwość wybrania prawnika lub innej osoby o odpowiednich kwalifikacjach (zgodnie z przepisami prawa krajowego) w każdym dochodzeniu lub postępowaniu. Powinien mieć takie prawo również wtedy, kiedy pojawi się sprzeczność interesów.

Problem z interpretacją tej reguły powstał, gdy obywatel austriacki E. Eschig, podobnie jak tysiące innych inwestorów, z których część wykupiła ubezpieczenie ochrony prawnej w UNIQA, ulokował pieniądze przez firmy inwestycyjne AMIS Financial Consulting AG i AMIS Asset Management Investment Services AS, a te stały się niewypłacalne. Ów posiadacz polisy upoważnił więc spółkę prawniczą Salpius Rechtsanwalts GmbH do reprezentowania go w licznych postępowaniach upadłościowych funduszy inwestycyjnych, procesach karnych przeciwko ich organom, a także w postępowaniu przeciwko Republice Austriackiej, której E. Eschig zarzucił uchybienia w nadzorze nad rynkami finansowymi. Dlatego ubezpieczony złożył wniosek o potwierdzenie przez UNIQA, że przeszłe i przyszłe czynności dokonane przez wybranych przez niego prawników są objęte jego polisą ochrony prawnej. Ubezpieczyciel oddalił ten wniosek powołując się na ogólne warunki, ubezpieczenia, w których było napisane, że jeśli kilku ubezpieczonych od tego ryzyka korzysta z ochrony na podstawie jednej lub wielu umów, i jeśli ich interesy ze względu na tę samą lub podobną przyczynę są skierowane przeciwko temu samemu przeciwnikowi lub tym samym przeciwnikom, to ubezpieczyciel ma prawo ograniczyć swoje świadczenie w pierwszej kolejności do pozasądowej obrony interesów ubezpieczonych i do prowadzenia procesów pilotażowych przez wybranych przez niego, tzn. przez ubezpieczyciela przedstawicieli prawnych. Wówczas E. Eschig rozpoczął proces z UNIQA,ciągnący się aż do instancji kasacyjnej o stwierdzenie, że ubezpieczyciel ten miał obowiązek przejęcia kosztów działania jego prawników. Żądał także uznania, że postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia, na które powołała się UNIQA, jest nieważny, a co za tym idzie - nie jest częścią umowy ubezpieczenia ochrony prawnej. Jednak dopiero austriacki sąd kasacyjny zwrócił się z pytaniami prejudycjalnymi do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Odpowiedź na nie miała pomóc w ustaleniu, czy sprzeczna z dyrektywą klauzula zawarta w ogólnych warunkach ubezpieczenia przyjęta przez firmę UNIQA uprawnia ubezpieczyciela do wyboru przedstawiciela prawnego w razie wystąpienia tzw. szkody zbiorowej i tym samym, czy ogranicza ona wolność wyboru adwokata przez ubezpieczonego.

UNIQA popierana przez Komisję Europejską broniła się argumentem, że gdy nie występuje sprzeczność interesów, prawo wyboru przedstawiciela prawnego ubezpieczonemu nie przysługuje.

ETS orzekł jednak, że ubezpieczyciel ochrony prawnej nie może zastrzec sobie prawa wyboru przedstawiciela prawnego dla większej liczby ubezpieczonych, którzy poszkodowani zostali w wyniku tego samego zdarzenia. Tak więc ubezpieczyciele nie będą mogli dłużej posługiwać się we Wspólnocie klauzulami utrudniającymi ubezpieczonym od kosztów ochrony prawnej samodzielny wybór adwokata.

ETS uznał, że mimo iż prawodawca wspólnotowy, pisząc dwanaście lat temu dyrektywę dotyczącą ubezpieczenia ochrony prawnej, nie przewidział możliwości składania pozwów zbiorowych, to jednak pojawienie się pozwalających na to regulacji nie może ograniczać prawa ubezpieczonych od kosztów zastępstwa prawnego do samodzielnego wyboru swego prawnika.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

Wyrok ETS z 10 września 2009 r. (sygn. akt C-199/08).