Świadczenie nie może być nieuzasadnione

Postanowienie umowne przewidujące obowiązek spełnienia przez konsumenta na rzecz oferenta świadczenia, bez określenia jego charakteru lub ewentualnego świadczenia wzajemnego, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów.

Powód domagał się uznania za niedozwolone i zakazania wykorzystywania przez pozwaną spółkę w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umowy, zgodnie z którym opłata likwidacyjna za realizację wykupu środków pochodzących z rachunku podstawowego w pierwszy roku wynosi 100 proc. i pobierana jest ze stanu rachunku podstawowego, w przypadku realizacji wykupu polisy.

Roszczenie oparł na fakcie, że pozwana prowadząc działalność gospodarczą w zakresie usług ubezpieczeniowych posługuje się wzorcem umownym o nazwie "Karta Parametrów", który zawiera zakwestionowane postanowienie.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Stosowane przez pozwaną wzorce umowne nie zawierają definicji opłaty likwidacyjnej. Ogólne warunki ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką regularną (OWU) zawierają w par. 20 ust. 1 zapis, że pozwana pobiera taką opłatę. Zapis wskazuje, że opłata likwidacyjna ustalana jest procentowo i pobierana z każdego subkonta, według udziału wartości jednostek funduszu danego subkonta w wartości rachunku.

Pozwana nie wskazała jednak w sposób wyraźny, za jakie jej świadczenia pobierana jest opłata, tłumacząc konieczność jej pobierania potrzebą uniknięcia poniesienia straty związanej z daną umową. Opłata likwidacyjna pobierana jest w razie rozwiązania umowy, a podstawę jej naliczenia stanowi stan rachunku podstawowego. Jest określona w sposób ryczałtowy. Z uwagi na to, że opłata jest stosowana czasowo, nie ma ona charakteru kary umownej. We wzorcu umownym brak jest zapisu, który wskazywałby na funkcje kompensacyjną opłaty likwidacyjnej.

Nazwa opłaty, jak również zapisy OWU wskazują, że opłata stanowi świadczenie konsumenta, niebędące świadczeniem głównym, za bliżej nie określone czynności pozwanego. Narusza to obowiązek rzetelnego i kompletnego informowania konsumentów o istotnych okolicznościach dotyczących ich praw i obowiązków w zakresie łączącego stosunku prawnego.

W ocenie sądu postanowienie umowne przewidujące obowiązek spełnienia przez konsumenta na rzecz oferenta świadczenia, bez określenia jego charakteru lub ewentualnego świadczenia wzajemnego, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów.

Tego rodzaju dysproporcja praw przekracza zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta.

W ocenie sądu, objęta sporem klauzula rażąco narusza interes ekonomiczny konsumenta, który zostaje obciążony opłatą niemającą odzwierciedlenia w przepisach. Dochodzi do ukształtowania obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i wykorzystania jego słabej pozycji w stosunku umownym.

Wskazane okoliczności uzasadniają twierdzenie, iż przedmiotowe postanowienie nie uwzględnia i nie zabezpiecza interesu konsumenta jako słabszej strony umowy. Prowadzi to do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego w sposób nierównorzędny i rażąco niekorzystny dla konsumenta. Zakwestionowany zapis bezsprzecznie zatem, w ocenie sądu, kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy.

Z tych względów SOKiK uznał, że postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwanego w obrocie z konsumentami stanowi niedozwolone postanowienie umowne z art. 385¹ par. 1 kodeksu cywilnego i zakazał jego stosowania.

z 23 stycznia 2012 r., sygn. akt XVII AmC 355/11, opublikowany 26 listopada 2013 r.

DGP przypomina

Orzecznictwo Sądu Najwyższego

SN w wyroku z 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04 wyjaśnił, co oznaczają użyte w art. 385¹ par. 1 kodeksu cywilnego zwroty: "rażące naruszenie i interesów konsumenta" oraz "działanie wbrew dobrym obyczajom". Jeżeli chodzi o pierwszy zwrot, to oznacza on nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast "działanie wbrew dobrym obyczajom" w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku.

Małgorzata Kryszkiewicz

malgorzata.kryszkiewicz@infor.pl

Komentarz eksperta

Odpowiedzialność konsumenta

@RY1@i02/2013/245/i02.2013.245.02300060f.804.jpg@RY2@

Piotr Ładoń adwokat w kancelarii Nowakowski i Wspólnicy

Towarzystwo ubezpieczeń nie zdefiniowało pojęcia opłaty likwidacyjnej, nie wyjaśniło, za jakie świadczenia jest ona pobierana, co uniemożliwiło jakąkolwiek ocenę tej opłaty w zakresie ekwiwalentności świadczeń. Konsument nie był w stanie ustalić za co jest pobierana kwota, w jaki sposób została wyliczona oraz czego w zamian może się domagać. Doszło zatem do niedoinformowania potencjalnego klienta i rażącej dysproporcji świadczeń.

Zasady odpowiedzialności konsumenta za wcześniejsze rozwiązanie umowy muszą pozostawać w związku z rzeczywistymi kosztami i ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę. W tym przypadku proponowana ochrona ubezpieczeniowa - zdaniem sądu - była w zasadzie iluzoryczna, w sytuacji gdy przedsiębiorca bez względu na wysokość składki oferuje w przypadku śmierci konsumenta 1 zł, gdy zgon nastąpił z przyczyn innych niż nieszczęśliwy wypadek, oraz 2,5 tys. zł w przypadku zgonu ubezpieczonego wskutek nieszczęśliwego wypadku. Twierdzenie przedsiębiorcy, iż tak ukształtowane świadczenie odpowiada skali rzeczywistej szkody, jaką poniósł ubezpieczony, brzmi niezrozumiale, jeżeli weźmie się pod uwagę charakter omawianego zdarzenia. Na pierwszy plan wysuwa się aspekt kapitałowy umowy, jednak mobilizacja klienta do pozostawienia i lokowania dalszych składek w kolejnych 10 latach nie może polegać na obciążaniu go nieczytelnymi opłatami.