Klauzula pozostaje abuzywna, nawet jeżeli była uzgodniona z klientem

Przedsiębiorca, którego klauzula uznana została przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwoloną i wpisana do rejestru klauzul niedozwolonych, nie może w sporze z konsumentem bronić się zarzutem, że w konkretnym wypadku klauzula ta była z nim uzgodniona indywidualnie.

Powód P.S. wniósł o zasądzenie od spółki kwoty 6,5 tys. zł wraz z odsetkami oraz kosztami procesu. Wskazał, iż 1 sierpnia 2011 r. zawarł z nią przedwstępną umowę pożyczki gotówkowej oraz wpłacił opłatę przygotowawczą w kwocie 6,5 tys. zł. Podniósł również, iż pismem z 11 czerwca 2012 r. odstąpił od umowy, jednak strona pozwana odmówiła mu zwrotu opłaty.

Spółka podnosiła, że poza sytuacją określoną w par. 4 zawartej umowy opłata przygotowawcza nie podlega zwrotowi.

6 sierpnia 2012 r. na podstawie wyroku SOKiK (sygn. skt XVII AmC 520/10) oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie (sygn. akt 3/11), wydanych w postępowaniu przeciwko tej spółce, klauzula o treści "opłata przygotowawcza w żadnym wypadku, poza przewidzianym w par. 4 ust. 4, nie podlega zwrotowi, co jest zgodne z ustawą, o której mowa w par. 1 punkt 2a)" została pod numerem 3520 wpisana do rejestru klauzul niedozwolonych, prowadzonego przez prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Sąd Rejonowy w Głogowie zasądził od strony pozwanej kwotę 6,5 tys. zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Podkreślił, że powód był uprawniony do odstąpienia od umowy przedwstępnej w dowolnym czasie, co też uczynił.

Klauzula o identycznej treści stosowana przez pozwaną została uznana za niedozwoloną.

Stosownie do art. 479⁴³ k.p.c., wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru.

Zbędne było zatem rozstrzyganie spornego w orzecznictwie sądowym i doktrynie zagadnienia, czy rozszerzona prawomocność materialna wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma charakter dwustronny i obejmuje także podobne lub nawet takie same postanowienia stosowane przez innego przedsiębiorcę w innym wzorcu.

Nie budzi natomiast wątpliwości, że skutek erga omnes takiego wyroku odnosi się do relacji między tym samym przedsiębiorcą, który stosował niedozwoloną klauzulę, a jego klientelą.

Oznacza to, że w sporze pomiędzy konsumentem a tym samym przedsiębiorcą, który uprzednio był stroną postępowania przed SOKiK, dokonujący kontroli incydentalnej sąd jest związany takim wyrokiem co do ustalenia, że dana klauzula nie wiąże konsumenta jako niedozwolona w obrocie, bez konieczności podejmowania dodatkowych czynności zmierzających do wykazania abuzywności postanowienia wzorca.

Taki wyrok jest zatem "dowodem" abuzywności klauzuli. Klauzula taka nie wywołuje żadnych skutków prawnych względem konsumenta także wówczas, gdy zawarł on umowę z danym przedsiębiorcą jeszcze przed wydaniem wyroku w ramach kontroli abstrakcyjnej. Wychodząc z założenia, iż przepisy regulujące eliminację z obrotu niedozwolonych postanowień wzorca odnoszą się do określonego fragmentu tekstu wzorca, trafnie w doktrynie wskazuje się przy tym, iż w sporze z konsumentem przedsiębiorca, którego klauzula w ramach kontroli abstrakcyjnej uznana została za niedozwoloną, nie może bronić się zarzutem, że klauzula ta w konkretnej sprawie była uzgadniana indywidualnie. W przeciwnym wypadku ochrona konsumenta byłaby iluzoryczna.

DGP PRZYPOMINA

Skutki wyroku

SN wielokrotnie zajmował się skutkami prawomocności wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. I tak w uchwale z 7 października 2008 r., sygn. akt III CZP 80/08, przyjął, że rozszerzona prawomocność takiego wyroku nie wyłącza możliwości wytoczenia powództwa przez tego samego lub innego powoda - w tym także przez organizację społeczną działającą na rzecz ochrony interesów konsumentów - przeciwko innemu przedsiębiorcy, niebiorącemu udziału w postępowaniu, w którym zapadł wyrok, stosującemu takie same lub podobne postanowienia wzorca, jak wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 479⁴⁵ par. 2 k.p.c.

z 30 listopada 2012 r., sygn. akt I C 1218/12

KOMENTARZ EKSPERTA

Firma nie może się nastawiać na dodatkowy zysk

@RY1@i02/2013/187/i02.2013.187.02300030d.803.jpg@RY2@

Andrzej Marek Jakubiec adwokat współpracujący z Kancelarią Derdzikowski Szczepaniak, pracownik Katedry Prawa Gospodarczego i Handlowego na WPiA UŁ, autor bloga Prawo Dla Biznesu

Sąd miał rozstrzygnąć ważne zagadnienie dotyczące prawa do żądania zwrotu opłaty przygotowawczej po odstąpieniu od umowy w sytuacji gdy umowa łącząca strony taką możliwość wyklucza. Słusznie zauważył, że o roszczeniu o zwrot świadczeń po odstąpieniu od umowy można mówić dopiero w sytuacji, gdy powstały warunki do tego odstąpienia oraz złożone zostało oświadczenie woli w odpowiedniej formie. Z obiema okolicznościami mieliśmy tu do czynienia. Sąd musiał zmierzyć się z ciekawym zagadnieniem. W przypadku odstąpienia od umowy każda ze stron zwraca drugiej to, co do tej pory otrzymała. Dotyczy to w szczególności świadczeń pieniężnych, które zwrócić jest najprościej. Pamiętać jednak należy, że przepisy dotyczące prawa zobowiązań mają co do zasady charakter dyspozytywny, mogą więc być wolą stron zmieniane. I tak jak w tej sprawie, strony wyłączyły prawo żądania zwrotu opłaty.

Na gruncie prawa konsumenckiego klauzula taka została jednak uznana za niedozwoloną. Oznacza to, że w relacji z konsumentem takiego uprawnienia do żądania zwrotu opłaty przygotowawczej nie można wyłączyć. Nie ulega więc wątpliwości, że powód domagający się zwrotu tego świadczenia miał rację.

Małgorzata Kryszkiewicz

malgorzata.kryszkiewicz@infor.pl