Hipoteka przymusowa to nie środek egzekucyjny

Wierzyciel ze skargi pauliańskiej, który chce odzyskać dług, powinien wszcząć egzekucję, a nie domagać się ustanowienia hipoteki przymusowej - orzekł wczoraj Sąd Najwyższy.

Przemysław Z. był dłużnikiem jednej z wadowickich firm. Spółka uzyskała przeciwko niemu nakaz zapłaty ponad 3 mln zł. Wytoczyła też skargę pauliańską: kontrahent wziął bowiem wcześniej rozwód z żoną i oboje sprzedali matce kobiety nieruchomość: każde po 1/2 udziału we współwłasności.

Pozbycie się majątku

Zgodnie z art. 527 kodeksu cywilnego, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością jego pokrzywdzenia, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Przy tym jeżeli korzyść majątkową uzyskała osoba bliska dłużnikowi, domniemywa się, że wiedziała o tym, że celem jest uniknięcie spłaty zobowiązań. W efekcie sąd uznał umowę zbycia nieruchomości za bezskuteczną w odniesieniu do udziału Przemysława Z.

Mając zatem tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi i wyrok pauliański, firma złożyła wniosek do sądu wieczystoksięgowego, żądając wpisu hipoteki przymusowej.

Sąd oddalił jednak żądanie. Wskazał, że hipoteka przymusowa może być ustanowiona wyłącznie na nieruchomości, której właścicielem jest dłużnik. W takiej sytuacji wierzyciel, zamiast domagać się wpisu hipoteki, powinien wszcząć egzekucję. Spółka wniosła jednak apelację, a sąd okręgowy zmienił orzeczenie i nakazał dokonanie wpisu hipoteki na nieruchomości. Uznał, że jest to środek egzekucyjny.

Barbara Z.-T. wniosła skargę kasacyjną.

Charakter hipoteki

Sąd Najwyższy uchylił postanowienie sądu II instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

- Sprawa nie jest łatwa - przyznał, rozpoczynając uzasadnienie wyroku sędzia Henryk Pietrzkowski.

Wskazał, że kwestią podstawową jest wyjaśnienie charakteru hipoteki.

- Skład orzekający w tej sprawie, choć zna poglądy innych sędziów SN, że hipoteka przymusowa to środek egzekucyjny, nie podziela ich jednak. Tym bardziej że z żadnego przepisu nie wynika taki jej charakter - tłumaczył.

Jest to bowiem typowy środek zabezpieczający. Ponadto hipotekę można ustanowić na części, ale musi ona odpowiadać udziałowi, a to oznacza, że sama nieruchomość powinna być w tym momencie przedmiotem współwłasności.

Wierzycielowi pozostaje więc wszczęcie egzekucji.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok SN z 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt II CSK 17/13 www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia