Odsetki przysługują za cały okres opóźnienia

Odsetki przysługują za cały czas opóźnienia, począwszy od dnia wymagalności długu. Stają się wymagalne z upływem pierwszego dnia od terminu wymagalności roszczenia głównego; każdy dzień opóźnienia powoduje wymagalność roszczenia o odsetki za okres poprzedzający tę datę.

Powodowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością pozwem z 11 sierpnia 2004 r. wnosiła o zasądzenie od pozwanej spółki z o.o. kwoty 36 572 zł, stanowiącej część należności z faktury nr 20, a następnie - po zmodyfikowaniu powództwa pismem z 4 września 2006 r. - takiej samej kwoty jako odsetek za opóźnienie w zapłacie całej należności z faktury nr 20. Sąd okręgowy umorzył postępowanie w zakresie kwoty 36 572 zł (należność główna), zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 6634 zł (część odsetek), oddalił powództwo co do kwoty 29 938 zł (część odsetek). Na skutek apelacji powódki wyrok oddalający powództwo został uchylony, a sprawa w tej części przekazana do ponownego rozpoznania. Pozew z 11 sierpnia 2004 r. dotyczył kwoty 36 572 zł tytułem niedopłaty z faktury nr 20, a gdy okazało się, że niedopłata taka nie istnieje, powódka zażądała skapitalizowanych odsetek za opóźnienie w zapłacie należności składających się na sumę wynikająca z faktury nr 20, "dopasowując" ich wysokość do roszczenia zgłoszonego wcześniej w pozwie. Powódka nie cofnęła pozwu o należność główną, a jedynie zmieniła podstawę żądania. Sąd okręgowy kolejnym wyrokiem, uwzględniając podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia, oddalił powództwo o zapłatę kwoty 29 938 zł. Od wyroku apelację wniosła powódka.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. W orzecznictwie i doktrynie zarysowała się rozbieżność co do terminu przedawnienia roszczenia o odsetki. Dotyczy ona zagadnienia, czy roszczenie o odsetki przedawnia się w terminie, jaki odnosi się do roszczenia głównego, to jest w terminie dwuletnim, wskazanym w art. 554 k.c., czy też przedawnia się jak roszczenie o świadczenie okresowe, to jest w terminie określonym w art. 118 k.c. Powołana przez sąd okręgowy uchwała SN z 25 stycznia 2005 r. III CZP 42/04 prezentuje stanowisko, że ustanowiony w art. 118 k.c. termin przedawnienia roszczeń o świadczenie okresowe stosuje się do roszczeń o odsetki za opóźnienie także wtedy, gdy roszczenie główne ulega przedawnieniu w terminie określonym w art. 554 k.c., z tym że roszczenie o odsetki za opóźnienie przedawnia się najpóźniej z chwilą przedawnienia roszczenia głównego. Teza powołanej uchwały nie rozwiązuje jednak w pełni problemu w niniejszej sprawie.

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że roszczenie główne wygasło na skutek zapłaty przed upływem terminu przedawnienia, a zatem nie doszło do przedawnienia roszczenia głównego, do którego znajdował zastosowanie dwuletni termin przedawnienia ustanowiony w art. 554 k.c. W tym stanie rzeczy należy odwołać się do wyroku SN z 9 czerwca 2005 r. III CK 619/04, w którym stwierdzono, że w przypadku gdy roszczenie główne wygasło na skutek jego zapłaty przed upływem terminu przedawnienia, do przedawnienia roszczeń o odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia stosuje się ustanowiony w art. 118 k.c. dla roszczeń o świadczenia okresowe trzyletni termin przedawnienia także wtedy, gdy termin przedawnienia roszczenia głównego już upłynął. Roszczenie główne wynikało z faktury wystawionej 29 czerwca 2002 r. Termin zapłaty (wymagalności) oznaczony został na dzień 21 od wyżej wymienionej daty, to jest na 20 lipca 2002 r. W ocenie sądu apelacyjnego data ta (20 lipca 2002 r.) wyznacza początek biegu terminu przedawnienia roszczenia głównego i roszczeń o odsetki. Stosownie do art. 481 par. 1 k.c. odsetki przysługują za cały czas opóźnienia, począwszy od dnia wymagalności długu. Stają się wymagalne z upływem pierwszego dnia od terminu wymagalności roszczenia głównego; każdy dzień opóźnienia powoduje wymagalność roszczenia o odsetki za okres poprzedzający tę datę. Przy przyjęciu trzyletniego okresu przedawnienia roszczenia, określonego w art. 118 k.c., rozpatrywany w sprawie termin upłynął 21 lipca 2005 r. Do tego czasu nie zostały podjęte przez powódkę żadne czynności, które zgodnie z dyspozycją art. 123 k.c. skutkowałyby przerwaniem biegu przedawnienia roszczenia o odsetki. Co prawda pozew w niniejszej sprawie wpłynął do sądu okręgowego w Warszawie 11 sierpnia 2004 r., to jednak początkowo żądaniem pozwu były objęte roszczenia o zasądzenie niedopłaty należności wynikającej z faktury nr 20. Zmiana podstawy faktycznej żądania nastąpiła dopiero w 2006 roku, a więc już po upływie terminu przedawnienia roszczenia o odsetki.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Odsetki stanowią rodzaj sankcji za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Stosownie do art. 481 par. 1 k.c. wierzycielowi przysługuje uprawnienie do domagania się od dłużnika odsetek za czas opóźnienia i warunkiem tego nie jest jakakolwiek szkoda po stronie wierzyciela. Także to, że opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności, nie zwalnia od obowiązku zapłaty odsetek. Gdyby jednak wierzyciel zrzekł się prawa do odsetek, można byłoby mówić o nieistnieniu takiego obowiązku. Odsetki stanowią zaległą należność uboczną. Uprawnienie do jej dochodzenia na drodze sądowej nie może być realizowane bezterminowo, gdyż także podlega przedawnieniu.