Projekt budowlany pod ochroną praw autorskich

W trakcie niemal każdego procesu budowlanego mogą powstać utwory chronione na podstawie przepisów prawa autorskiego. Może to się wiązać z ewentualnymi roszczeniami autorów w przypadku nieuregulowania stosunków prawnych w umowie. Inwestor, planując nowe przedsięwzięcie budowlane lub ingerencję w istniejący już obiekt, powinien zadbać o przeniesienie praw autorskich do projektu przygotowanego przez architekta.

W umowie z architektem zawieranej na piśmie pod rygorem nieważności musi się znaleźć wyraźne postanowienie o przeniesieniu praw autorskich, inaczej uznaje się, że architekt udzielił tylko licencji na korzystanie z projektu. Należy precyzyjnie określić przedmiot umowy, który powinien obejmować wszelkie utwory wyrażone w projektach, planach, rysunkach itp. stworzonych przez architekta. Architekt powinien zapewnić, że przysługują mu pełne prawa autorskie do utworu oraz że jest on uprawniony do przeniesienia tych praw na inwestora, a także zobowiązać się do poniesienia odpowiedzialności, na wypadek gdyby udzielone zapewnienia okazały się niezgodne z prawdą lub gdyby eksploatacja utworu przez inwestora miała naruszać jakiekolwiek prawa osób trzecich. Niezwykle istotnym elementem każdej umowy o przeniesienie praw autorskich jest sprecyzowanie pól eksploatacji, czyli sposobów korzystania z utworu. Określenie pól eksploatacji - oprócz ryzyka sankcji nieważności umowy w wypadku ich braku - jest istotne z tego względu, że za korzystanie z utworu na każdym odrębnym polu eksploatacji niewymienionym w umowie należy się wynagrodzenie, co może stanowić podstawę roszczeń architekta względem inwestora.

Inwestorzy powinni także pamiętać, że twórcom - oprócz autorskich praw majątkowych - przysługują również tzw. autorskie prawa osobiste. Są to prawa ściśle związane z osobą twórcy, które nie podlegają zbyciu ani zrzeczeniu. Autorskie prawa osobiste chronią szczególną więź twórcy z utworem, a w szczególności obejmują prawo do nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania. W praktyce obrotu inwestycyjno-budowlanego oznacza to, że bez zgody architekta inwestor nie może co do zasady wprowadzić zmian do projektu. Pamiętajmy, że twórca nie może, pod sankcją nieważności takiego zapisu, zrzec się autorskich praw osobistych, może natomiast zobowiązać się do ich niewykonywania. Jeśli inwestor chce po jakimś czasie przebudować lub rozbudować obiekt budowlany, to pomimo nabycia autorskich praw majątkowych do projektu i zabezpieczenia kwestii autorskich praw osobistych nie może dokonać zmian w projekcie, jeżeli nie uzyskał od architekta zezwolenia na wykonywanie tzw. praw zależnych. Utwór zależny to, mówiąc najprościej, opracowanie utworu pierwotnego.

Jako że projekt przebudowy lub rozbudowy obiektu budowlanego - przygotowany przez inny podmiot niż pierwotny architekt - będzie uznany za opracowanie oryginalnego projektu, inwestor będzie musiał zadbać o wprowadzenie do umowy z architektem postanowień dotyczących praw zależnych lub uzyskać na późniejszym etapie zgodę architekta na wykonywanie takich praw. Aby uniknąć dodatkowych roszczeń finansowych ze strony architekta, ważny jest prawidłowy zapis dotyczący wynagrodzenia, który powinien wskazywać, że wynagrodzenie umowne obejmuje przeniesienie autorskich praw majątkowych na wszystkich polach eksploatacji wskazanych w umowie, jak również wyrażenie zgody na wykonywanie praw zależnych przez inwestora oraz przeniesienie własności nośników materialnych utworu. Kwestia praw autorskich ma niewątpliwie istotny wpływ na interesy ekonomiczne uczestników procesu inwestycyjno-budowlanego. Problem ten może dotyczyć zarówno wielkich deweloperów, jak i indywidualnych inwestorów zamawiających bądź kupujących projekty domów jednorodzinnych. Wobec pokryzysowego boomu na rynku budowlanym odpowiednie regulacje umowne zabezpieczające skutecznie interes inwestora będą zatem zagadnieniem coraz bardziej znaczącym.

MPS