Jak ustanowić służebność drogi koniecznej

Właściciel nieruchomości, która nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do niej budynków gospodarskich, może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej. Droga konieczna powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z jak najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które ma prowadzić. Uprawnienie do żądania ustanowienia służebności drogowej przysługuje użytkownikowi wieczystemu. Natomiast żądanie takie nie przysługuje pomiędzy współwłaścicielami, którzy dokonali czasowego podziału sposobu korzystania z rzeczy wspólnej.

Ustanowienie służebności drogi koniecznej może nastąpić na mocy umowy zwartej między właścicielem nieruchomości władnącej i właścicielem nieruchomości obciążonej. Umowa taka może zostać zawarta również między użytkownikiem wieczystym a właścicielem nieruchomości oraz tylko między użytkownikami wieczystymi. Najczęściej jednak służebność drogi koniecznej jest ustanawiana orzeczeniem sądowym. Orzeczenie takie zapada w postępowaniu nieprocesowym. W wypadku gdy nieodpowiedni dostęp danej nieruchomości do drogi publicznej jest następstwem wywłaszczenia, służebność zapewniająca dostęp może być ustanowiona w decyzji wywłaszczeniowej. Jeżeli potrzeba ustanowienia służebności drogi koniecznej jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, np. podziału nieruchomości, sąd powinien zarządzić przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności.

Droga konieczna ustanowienia w stosunkach sąsiedzkich najczęściej polega na prawie przejścia i przechodu. Przeprowadzana jest przez grunty sąsiednie, którymi są nie tylko grunty pozostające w fizycznej styczności z nieruchomością, na potrzeby której służebność zostaje ustanowiona, lecz także grunty tak względem niej usytuowane, że zachodzi gospodarcza konieczność przeprowadzenia przez nie dojazdu do drogi publicznej lub budynków gospodarskich. Jeżeli droga może przebiegać przez różne nieruchomości sąsiednie, powinno się ją przeprowadzić przez tę, dla której będzie to najmniej uciążliwe.

Służebność drogi koniecznej można ustanowić również na rzecz posiadacza nieruchomości. Jest to jednak możliwe tylko w przypadku, gdy zażąda tego posiadacz samoistny, którym jest osoba faktycznie wykonująca uprawnienia właściciela. Ustanowiona na rzecz posiadacza samoistnego służebność drogi koniecznej ma charakter służebności osobistej. Oznacza to, że uprawnionym jest określona osoba fizyczna, a nie jak przy służebności gruntowej, każdoczesny właściciel nieruchomości władnącej. Jak sama nazwa wskazuje, służebność osobista jest związana z określoną osobą i wygasa najpóźniej z chwilą jej śmierci. Jest ona również niezbywalna, co oznacza, że nie można przenieść uprawnienia do jej wykonywania na inną osobę.

ewelina.stepien@infor.pl

Art. 145 - 146 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16, poz. 93 ze zm.).