O abuzywności nie może decydować organ administracji

Taka uwaga znalazła się w opinii Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji do projektu założeń nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego.

Chodzi o projekt, który ma zlikwidować szantaż klauzulami. W tym celu resort sprawiedliwości zaproponował, aby w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów pojawił się przepis, zgodnie z którym czynem naruszającym zbiorowe interesy konsumentów będzie stosowanie przez przedsiębiorcę niedozwolonego postanowienia w rozumieniu art. 385¹ kodeksu cywilnego. Obecnie czynem takim jest stosowanie postanowień tożsamych z tymi, które SOKiK uznał za abuzywne, a prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów opublikował w rejestrze klauzul niedozwolonych. Po zmianach będzie nim również umieszczanie we wzorcach takich zapisów, które jeszcze nie zostały zamieszczone w rejestrze, ale które kształtują prawa i obowiązki słabszych uczestników rynku w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Zdaniem projektodawcy zmiana ta pozwoli na szybszą reakcję ze strony prezesa UOKiK, który w obecnym stanie prawnym z pociągnięciem przedsiębiorcy do odpowiedzialności za czyn naruszający zbiorowe interesy konsumentów musi poczekać do czasu wpisania zakwestionowanego postanowienia do rejestru.

Omawiana propozycja niepokoi jednak MAiC. "Powyższa zmiana stanowi istotny wyłom w dotychczasowych zasadach abstrakcyjnej kontroli wzorców umów, zgodnie z którymi postanowienie wzorca umowy może być uznane za niedozwolone wyłącznie mocą orzeczenia sądu cywilnego - SOKiK" - czytamy w opinii resortu. Dalej ministerstwo wskazuje, że wejście w życie omawianej zmiany doprowadzi do tego, że w porządku prawnym będą istniały dwie równoległe drogi kontroli abstrakcyjnej wzorców umownych: powództwo i wyrok SOKiK (tak jak jest to obecnie) oraz "decyzja administracyjna prezesa UOKiK uznająca dane postanowienie wzorca za niedozwolone i uznająca stosowanie tego postanowienia za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów". MAiC twierdzi, że propozycja ta jest dyskusyjna i domaga się szerszego niż dotychczasowe uzasadnienia dla potrzeby jej wprowadzenia.

Opiniujący wytyka ponadto, że z projektu nie wynika, jaka będzie relacja pomiędzy obecną kompetencją prezesa UOKiK do wnoszenia pozwów o uznanie postanowienia wzorca umownego za niedozwolone a projektowaną. "W efekcie nie jest jasne, w jakich przypadkach prezes UOKiK będzie mógł składać powództwa do SOKiK, a w jakich będzie mógł korzystać z możliwości uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone w drodze decyzji administracyjnej" - czytamy w opinii.

Co więcej resort zwraca uwagę, że w projekcie zabrakło odpowiedzi na pytania co do skutków, jakie będzie rodziła tego typu decyzja prezesa UOKiK. "Przede wszystkim nie jest jasne, czy postanowienia uznane za niedozwolone decyzją administracyjną prezesa UOKiK będą uwzględniane i publikowane w rejestrze prowadzonym prezesa UOKiK na takich samych zasadach, jak postanowienia uznane za niedozwolone decyzją wyroku SOKiK" - wskazuje MAiC.

Projekt zawiera także inne propozycje zmierzające do poszerzenia kompetencji prezesa UOKiK. Jedną z nich jest przyznanie mu prawa do opatrywania wpisanych do rejestru klauzul uwagami co do ich nieaktualności z powodu zmiany stanu prawnego. Ta zmiana również wywołuje kontrowersje.

- Powstają wątpliwości co do tego, czy kompetencje prezesa UOKiK nie będą wkraczać na teren zastrzeżony dla władzy sądowniczej. Skoro to sąd ocenia, czy dana klauzula ma charakter niedozwolony w aktualnym stanie prawnym, ocena czy zmiana tego stanu wpływa na legalność klauzuli również powinna należeć do sądu, a nie organu administracji - zauważa Krzysztof Bąk, radca prawny w kancelarii Nowakowski i Wspólnicy.

Małgorzata Kryszkiewicz

malgorzata.kryszkiewicz@infor.pl

Projekt w uzgodnieniach