Nie jest konieczne ustalenie winy po stronie odbiorcy

Wobec treści art. 3 pkt 18 prawa energetycznego do stwierdzenia nielegalnego poboru energii elektrycznej nie jest wymagane ustalenie winy po stronie odbiorcy tej energii. Zaistnienie przesłanki winy odbiorcy nie jest także wymagane do wstrzymania dostarczania energii elektrycznej w oparciu o art. 6 ust. 3 pkt 2 Prawa energetycznego.

Koncern energetyczny wstrzymał dostawę energii elektrycznej w domu powódki i powoda. Po rozpoznaniu ich wniosku o rozstrzygnięcie spraw spornych prezes URE w decyzji stwierdził, że było ono uzasadnione z powodu nielegalnego poboru energii. Od decyzji odwołanie wnieśli powodowie. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie. Uznał, że pobór energii przez powodów odbywał się z częściowym pominięciem układu pomiarowego, co ustalono na podstawie pozasądowego protokółu kontroli przedstawicieli koncernu energetycznego oraz schematu jednokreskowego nielegalnego poboru energii elektrycznej 3 faz przy zabezpieczeniu podlicznikowym. Pomiędzy zabezpieczeniem głównym a tablicą rozlicznikową nastąpiło wpięcie do sieci elektroenergetycznej, przy czym punktu nielegalnego wpięcia nie ujawniono. Wyrok zaskarżyli powodowie.

Sąd apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania. Zarzuty apelacji okazały się słuszne, poza niektórymi. W szczególności brak jest podstaw do ustalenia w niniejszym postępowaniu nieważności decyzji, czego domagała się powódka. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie jest organem nadrzędnym nad prezesem Urzędu Regulacji Energetyki w rozumieniu art. 157 par. 1 w zw. z art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto zarzuty podniesione w odwołaniu nie należą do rzędu wymienionych w art. 156 k.p.a. podstaw uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Sąd apelacyjny uznał także za prawidłową ocenę sądu okręgowego, że wobec treści art. 3 pkt 18 prawa energetycznego do stwierdzenia nielegalnego poboru energii elektrycznej nie jest wymagane ustalenie winy po stronie odbiorcy tej energii. Zaistnienie przesłanki winy odbiorcy nie jest także wymagane do wstrzymania dostarczania energii elektrycznej w oparciu o art. 6 ust. 3 pkt 2 prawa energetycznego.

W ocenie sądu apelacyjnego powodowie słusznie zarzucają nierozpoznanie istoty sprawy, sądowi okręgowemu który poprzestał na powtórzeniu twierdzeń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz zaniechał jakiegokolwiek procedowania we własnym zakresie i rzeczywistego rozpoznania odwołania. W sytuacji jednak gdy odwołanie, podobnie jak pozew, uruchamia postępowanie sądowe w pierwszej instancji, w trakcie którego badaniu podlega nie tyle formalna poprawność decyzji, ile merytoryczna zasadność twierdzeń i żądań zawartych w odwołaniu w świetle obowiązujących przepisów prawa materialnego, nie sposób uznać, by było to wystarczające do orzeczenia o niezasadności odwołania wniesionego przez powodów.

Sąd apelacyjny miał także na uwadze, że dokonane przez sąd okręgowy kategoryczne ustalenia co do stanu i zasad funkcjonowania instalacji elektrycznej w domu powodów oraz wniosków, jakie należy wysnuć z przebiegu czynności podczas kontroli, a także co do nieistotności istnienia agregatu prądotwórczego na posesji oraz twierdzeń powoda o istotnych błędach zapisów protokółu kontroli, przekraczają zakres ustaleń, jakie mogły być poczynione jedynie w oparciu o powołane w sprawie dowody. Dokonanie powyższych ustaleń i wysnucie wniosków wymagało bowiem wiedzy z zakresu funkcjonowania instalacji elektrycznej, a więc wiadomości specjalnych, którymi sąd cywilny, w tym UOKiK, nie dysponuje we własnym zakresie. Do oceny zasadności twierdzeń obu stron co do możliwych wniosków, jakie wynikają z protokółu kontroli, jak i dokumentacji fotograficznej sporządzonej przez kontrolujących w zakresie tego, czy powód pobierał energię z pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego, ewentualnie czy zarzuty i dowody przedstawione przez powodów wymagały uwzględnienia, niezbędne wydaje się zasięgnięcie opinii biegłego. Powinno być ono jednak poprzedzone analizą zarzutów strony powodowej, dotyczących okoliczności powstania samego protokołu kontroli. Dokument ten może bowiem stanowić istotny dowód w sprawie dotyczącej nielegalnego poboru energii elektrycznej, jeśli został sporządzony w warunkach wskazanych w art. 6 ust. 1 i 2 prawa energetycznego.

Samo stwierdzenie sądu okręgowego, że przedstawiciele spółki dostarczającej energię byli należycie upoważnieni i dopełnili procedur niezbędnych do dokonania kontroli, bez wyjaśnienia, jakie dowody zadecydowały o takim ustaleniu, nie może być uznane za wystarczające. Ponownie rozpoznając sprawę sąd okręgowy zobowiązany będzie dokonać oceny czy zachodzą podstawy do uwzględnienia odwołania od decyzji prezesa URE (art. 479⁵³ i nast. k.p.c.) przy uwzględnieniu okoliczności, że stosownie do art. 479⁴⁶ i nast. k.p.c. od chwili jego skutecznego wniesienia przez powodów sprawa niniejsza jest rozpoznawana w procesie cywilnym, a zatem na obu stronach tego procesu spoczywa obowiązek udowodnienia swoich racji.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Układy pomiarowe, dotrzymanie zawartych umów i prawidłowość rozliczeń podlega kontroli, którą wykonują upoważnieni przedstawiciele przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii. W myśl art. 6 ust. 3 Prawa energetycznego przedsiębiorstwo energetyczne może wstrzymać dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, jeśli w wyniku przeprowadzonej kontroli, stwierdzono, że: 1) instalacja znajdująca się u odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska; 2) nastąpił nielegalny pobór paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, tj. pobór bez zawarcia umowy, z całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego lub poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez układ pomiarowo-rozliczeniowy (art. 3 pkt 18 Prawa energetycznego). Po ustaniu przyczyny uzasadniającej wstrzymanie dostarczania energii bezzwłocznie należy wznowić dostarczanie energii.