Prognoza nie wyłączy sędziego

Zgodnie z zasadami postępowania przed sądami administracyjnymi podstawą do wyłączenia sędziego ze składu orzekającego jest wystąpienie jakichkolwiek okoliczności, które wywołują uzasadnione wątpliwości co do braku jego bezstronności. Niestety, zarówno podatnicy, jak i sędziowie wielokrotnie mieli problemy, jak interpretować sformułowanie "wywołujących uzasadnione wątpliwości". Kwestią tą zajął się ostatnio Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 czerwca 2011 r. (II FZ 218/11, prawomocne). W ocenie sądu pojęcie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że musi być ona uzasadniona obiektywnymi powodami, tj. takimi, które pozwolą jednoznacznie stwierdzić, że sędzia może być nieobiektywny.

Co więcej, sąd podkreślił, że podstawą wniosku o wyłączenie ze sprawy danego sędziego nie może być to, że orzekając w analogicznej sprawie, wydał on wyrok korzystny dla organu podatkowego, co ewidentnie odbiegało od dotychczasowej linii orzeczniczej. Bo - jak uzasadniał NSA - prognozowanie zachowania sędziego na podstawie tylko takiej przesłanki nie może być uznane za obiektywną podstawę wniosku o wyłączenie sędziego w trybie przepisów prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zdaniem sądu hipotezy, które nie są poparte żadnymi dowodami, nie mogą stanowić wystarczającego powodu do zastosowania przepisu art. 19 ustawy. NSA podkreślił ponadto, że niezawiśli sędziowie podlegają tylko Konstytucji RP i ustawom. A to z kolei oznacza, że mają oni prawo do prowadzenia wykładni prawa w dowolnym kierunku, o ile jest to zgodne z porządkiem prawnym w naszym kraju. Natomiast instytucja wyłączenia sędziego ma służyć wyłącznie zapewnieniu bezstronności postępowania. I bynajmniej sposób odczytywania prawa przez sędziego nie ma tu znaczenia. Podstawą wniosku o wykluczenie ze składu orzekającego sędziego może być np. jego osobisty związek z jedną ze stron.

Wyłączenie sędziego ze składu orzekającego następuje na mocy postanowienia sądu wydanego na wniosek strony postępowania lub samego sędziego, którego bezstronność jest kwestionowana

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).