RPO o przejmowaniu placówek

Rzecznik praw obywatelskich zwraca uwagę na to że:

● ustawa o systemie oświaty nie przewiduje możliwości przejęcia zadania własnego gminy przez spółkę komunalną wyposażoną we własny majątek,

● prowadzenie szkół publicznych przez spółki komunalne pozostaje w sprzeczności z art. 5 ust. 5 i art. 79 ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz z art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy o samorządzie gminnym. Prowadzenie szkół podstawowych oraz gimnazjów należy do obowiązkowych zadań własnych gminy, a odpowiedzialność za założenie i utrzymanie sieci szkół publicznych spoczywa zawsze na jednostce samorządu terytorialnego. Jednostka samorządu terytorialnego nie może więc przerzucić go na organ gminy albo na prowadzoną przez siebie spółkę,

● dopuszczona w art. 58 ust. 3 ustawy o systemie oświaty możliwość zakładania szkół publicznych przez osoby fizyczne i prawne powinna stanowić wyjątek uzasadniony szczególnymi warunkami albo okolicznościami,

● ustawa o systemie oświaty stanowi, że zadaniem własnym gminy jest prowadzenie szkół publicznych w formie jednostek budżetowych. Dlatego prowadzenie szkół innego typu powinno odbywać się na takich zasadach, na jakich gmina może podejmować działania poza sferą swoich zadań własnych. Artykuł 10 ustawy o gospodarce komunalnej stanowi, że gmina może tworzyć i przystępować do spółek prawa handlowego działających poza sferą użyteczności publicznej jedynie w wyjątkowych przypadkach, w razie istnienia niezaspokojonych potrzeb wspólnoty samorządowej na rynku lokalnym. Zdaniem RPO zapewnienie miejsca w szkole podstawowej oraz w gimnazjum każdemu dziecku mieszkającemu w gminie jest obowiązkiem gminy,

● zmiana organu prowadzącego szkołę publiczną zmienia status prawny placówki. Łączy się to również z ograniczeniem odpowiedzialności gminy, bo za swoje zobowiązania spółka odpowiada wyłącznie własnym majątkiem. Dlatego - zdaniem RPO - w niektórych przypadkach przekazanie szkoły spółce komunalnej może przybrać znamiona działań mających na celu obejście przepisów.

Pismo z 27 czerwca 2012 r. do ministra edukacji narodowej (RPO-697700-1/12/NC)