Czy usługi konserwatorskie są zwolnione z VAT

doradca podatkowy, partner w KNDP

Usługi polegające na konserwacji zabytków, tzw. prace konserwatorskie, nie korzystają już ze zwolnienia z VAT. Dotychczas prace takie mogły być zwolnione z VAT jako usługi związane z kulturą. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami prace konserwatorskie to działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań. W konsekwencji związek tych usług z kulturą, której przejawem są m.in. zabytki, na pewno zachodzi.

Dodatkowo trzeba mieć na uwadze, że brak zabezpieczenia zabytku m.in. przed uszkodzeniem jest karalny, podobnie jak prowadzenie prac konserwatorskich bez stosownego zezwolenia. Zatem cały system ochrony zabytków wyraźnie wskazuje, że jest to wykonywane w interesie publicznym. Co do zasady prace konserwatorskie, które nie dotyczą tylko budynków, ale również rzeźb, obrazów i innych dzieł, mogłyby być uznane za mieszczące się w pojęciu usług kulturalnych lub usług ściśle z nimi związanych podejmowanych w interesie publicznym, bowiem bez takich usług dzieła kultury już dawno uległyby degradacji.

Jednak ograniczenie kręgu podmiotów świadczących takie usługi do podmiotów prawa publicznego i innych instytucji o charakterze kulturalnym lub wpisanych do rejestru instytucji kultury praktycznie wyklucza stosowanie zwolnienia dla usług konserwatorskich. Prowadziłoby to do naruszenia zasady neutralności VAT, która nie pozwala na stosowanie zwolnienia w sposób naruszający konkurencję, tzn. że instytucja o charakterze kulturalnym nie może stosować zwolnienia dla swoich usług, gdy takie same usługi świadczone przez inne podmioty podlegałyby opodatkowaniu. Dodatkową przeszkodą w stosowaniu zwolnienia jest to, że podmioty je stosujące nie mogą osiągać w sposób systematyczny zysków z takiej działalności. Wobec tego usługi obejmujące prace konserwatorskie nie mogą od stycznia korzystać ze zwolnienia z VAT, co również potwierdza minister finansów.

Likwidacja zwolnienia dla prac konserwatorskich nie oznacza automatycznego objęcia ich stawką 23-proc., choć taka stawka będzie właściwa dla wszystkich prac, które nie dotyczą budynków zaliczanych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym.

Prace konserwatorskie polegające na remoncie budynku zaliczanego do budownictwa społecznego będą opodatkowane stawką obniżoną. W przypadku lokali i domów jednorodzinnych ponad ustawowe limity (odpowiednio 150 i 300 mkw.) stawka ta będzie mieć zastosowanie tylko do części podstawy opodatkowania, równej udziałowi limitu w całej powierzchni użytkowej. Nie jest wykluczone również prowadzenie prac konserwatorskich jako robót konserwacyjnych mających na celu utrzymanie sprawności budynku, które mogą obejmować też prace konserwatorskie dotyczące elementów budynku. Takie prace, o ile dotyczyć będą obiektów budownictwa mieszkaniowego oraz lokali mieszkalnych, korzystałyby z opodatkowania stawką obniżoną. Pozostałe prace konserwatorskie dotyczące rzeźb, obrazów itp. niestety będą opodatkowane stawką podstawową.

Oprac. EM

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).