O kontrolach krzyżowych

sygn. akt I FPS 3/16

UCHWAŁA NSA z 24 października 2016 r.

O CO TOCZYŁ SIĘ SPÓR

Spór toczył się o to, czy w ramach czynności sprawdzających prawo do zwrotu nadwyżki VAT fiskus ma takie same kompetencje jak przy innych procedurach (a więc np. przy kontroli podatkowej czy postępowaniu podatkowym). Chodziło konkretnie o to, czy może wtedy przeprowadzać kontrole krzyżowe, a więc sprawdzać dokumenty kontrahentów podatnika, gdy ci prowadzą działalność gospodarczą. Problem wziął się z tego, że przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) jednoznacznie tego nie rozstrzygają. Z jednej strony mówią, że w trakcie czynności sprawdzających urząd ma ustalić stan faktyczny "w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności z przedstawionymi dokumentami" (art. 272 par. 3 ordynacji). Z drugiej zastrzegają, że kontrole krzyżowe mogą być prowadzone w ramach postępowań i kontroli podatkowych (art. 274c par. 1 ordynacji). Podatnicy od dawna stoją na stanowisku, że fiskus nie ma prawa żądać dokumentów od ich kontrahentów, jeśli u nich samych prowadzi tylko czynności sprawdzające. Wątpliwości w tej sprawie są od dawna. Jednak dwa i pół roku temu NSA odmówił podjęcia uchwały, która by rozstrzygnęła ten problem (sygn. akt II FPS 7/13). Uznał wtedy, że w orzecznictwie nie ma sporu co do tego, iż weryfikacja kontrahentów może być prowadzona również w ramach czynności sprawdzających. Skład, który orzekał, tym razem zdecydował jednak, że sprawa wymaga rozstrzygnięcia mimo powszechnie panującego przekonania, iż można weryfikować kontrahentów podatnika w ramach prowadzonych u niego czynności sprawdzających.

ROZSTRZYGNIĘCIE

Uchwała była korzystna dla podatników. Poszerzony skład NSA wbrew stanowisku organów uznał, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na weryfikację kontrahentów podatnika w ramach prowadzonych u niego czynności sprawdzających. Sąd kasacyjny wyjaśnił, że czynności sprawdzające są tylko po to, żeby porównać zgodność deklaracji podatnika z posiadanymi przez niego dokumentami. Jeśli natomiast organ potrzebuje dokumentów od kontrahenta podatnika, to musi najpierw zamienić czynności sprawdzające na kontrolę lub postępowanie podatkowe.

PODSUMOWANIE

Korzystna uchwała wkrótce może się okazać nieaktualna w związku z wchodzącą w życie od 1 stycznia 2017 r. nowelizacją ustawy o VAT i ordynacji podatkowej. Chodzi o ustawę z 1 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2024). Zgodnie z nią do art. 274c ordynacji dodany został paragraf, który umożliwi fiskusowi weryfikację całego łańcucha dostaw, także w ramach czynności sprawdzających.

@RY1@i02/2017/001/i02.2017.001.071000600.801.jpg@RY2@

Linia orzecznicza