Postępowanie upadłościowe prowadzi się nawet po śmierci podatnika

Czynności syndyka masy upadłości podatnika mogą być znacznie utrudnione w sytuacji, gdy podatnik zmarł. Sprawy takie trafiają do sądów administracyjnych, ponieważ syndyk musi wykonać czynności, na które nie zgadzają się organy podatkowe. Spór dotyczący takiej sytuacji rozstrzygnął ostatnio Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (wyrok z 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 360/12, nieprawomocny).

Problem z korektą

Skarżącym był syndyk masy upadłości jednoosobowej firmy handlowej. Uzyskał on interpretację indywidualną, w której organ podatkowy poinformował, że bezpodstawnie złożył deklarację VAT-7K za III kwartał 2010 r. w imieniu upadłego podatnika (postawionego w stan upadłości likwidacyjnej), a więc nie wywołuje ona skutków prawnych. Syndyk zawiadomił więc urząd, że wycofuje deklarację VAT-7K za III kwartał 2010 r., i zażądał zwrotu podatku.

Urząd skarbowy przyjął zawiadomienie jako prawnie skuteczne, ale nie zwrócił nienależnie odprowadzonego podatku. Powód? Organ podatkowy stwierdził, że w obrocie prawnym nadal funkcjonuje nieskorygowana faktura, z której podatek został wykazany w spornej deklaracji VAT-7K. Zdaniem fiskusa podstawą do zwrotu VAT jest skorygowanie faktury. Tymczasem syndyk, który wystawił dokument sprzedaży w imieniu upadłego, nie mógł jej poprawić z powodu unieważnienia NIP po śmierci upadłego podatnika.

Fiskus odmawia interpretacji

Syndyk złożył więc wniosek o wydanie kolejnej interpretacji indywidualnej i rozstrzygnięcie, czy konieczne jest wystawienie faktury korygującej, aby uzyskać zwrot podatku wynikającego z wycofanej deklaracji podatkowej, a jeśli tak, to w jaki sposób i kto powinien wystawić korektę faktury.

Organ podatkowy stwierdził, że nie może wydać interpretacji, ponieważ wniosek o wydanie interpretacji dotyczy wskazania, kto i w jaki sposób powinien dokonać korekty faktury VAT wystawionej przez syndyka przed śmiercią upadłego. A zatem - stwierdził organ - wnioskodawca pyta nie o swoją sytuację prawnopodatkową, ale o sytuację nieokreślonego podmiotu, który ewentualną korektę miałby wystawić.

Sprawa w efekcie trafiła do sądu. Syndyk masy upadłości podatnika zarzucał organom, że jest nie tylko podmiotem zainteresowanym do wydania interpretacji, ale ma on obowiązek prawny i interes prawny w wydaniu tej interpretacji. Dodał, że jego działania wynikają z prawa upadłościowego, które nakłada na niego różne obowiązki, w tym zakresie podatków.

Obowiązki pozostają

Sąd przyznał rację syndykowi. Stwierdził, że organ podatkowy miał obowiązek wydać interpretację indywidualną i rozpoznać sprawę merytorycznie. Organ zapomniał w ogóle o przepisach ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze , które mają pierwszeństwo przed stosowaniem przepisów Ordynacji podatkowej.

Z art. 160 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze wynika, że w sprawach dotyczących masy upadłości syndyk dokonuje czynności na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Z kolei art. 61 tej ustawy stanowi, że z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości.

WSA stwierdził więc, że syndyk ma rację, że z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu swoim majątkiem, w tym także prawo składania oświadczeń w imieniu własnym. Jego majątek staje się masą upadłości, a jedynym podmiotem, który może podejmować czynności prawne dotyczące tej masy, jest syndyk. Sąd podkreślił, że zasady te nie zmieniają się nawet w przypadku śmierci upadłego. Wszczęte postępowanie upadłościowe trzeba kontynuować na dotychczasowych zasadach. Co więcej, jak wynika z art. 7 prawa upadłościowego, postępowanie może być ogłoszone nawet po śmierci dłużnika, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w terminie roku od dnia jego śmierci.

Organ - kontynuował sąd - nie ma racji, że po śmierci upadłego na syndyku nie ciążą obowiązki podatkowe. Po śmierci podatnika jego zaległości podatkowe organ podatkowy może egzekwować od syndyka masy upadłości.

WSA orzekł też, że skoro organy podatkowe wydały pierwszą interpretację, to nie można zrozumieć, dlaczego odmówiły wydania drugiej, skoro ma ona doprecyzować tę pierwszą.

W efekcie - twierdził sąd - organ uchylił się w tej sytuacji od doprecyzowania własnego stanowiska zajętego w sprawie. Będzie więc musiał wydać interpretację syndykowi i doprecyzować, kto może złożyć korektę faktury po śmierci upadłego podatnika.

Ważne

W razie śmierci przedsiębiorcy można ogłosić jego upadłość, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w terminie roku od dnia jego śmierci

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 7, art. 160 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 z późn. zm.). Art. 14 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).