Odzyskamy nieodliczone składki

● Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznał takie ograniczenie za niezgodne z prawem UE

● Zdaniem ekspertów podatnicy mogą teraz odliczyć nieodliczone wcześniej składki

Polskie ograniczenie w odliczaniu składek zdrowotnych zapłaconych w innym państwie Unii Europejskiej (UE), które obowiązywało do 30 listopada 2008 r., naruszało prawo wspólnotowe – orzekł Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) w sprawie przeciwko Polsce Uwe Rüffler (C-544/07), o czym GP pisała już 24 kwietnia. Tymczasem Trybunał Konstytucyjny (TK), który tą sprawą zajmował się w 2007 roku, uznał ograniczenia w odliczaniu zagranicznych składek ubezpieczeniowych za niezgodne z konstytucją, ale odroczył termin niekonstytucyjności przepisów ustawy o PIT do 30 listopada 2008 r. Od 1 grudnia 2008 r. zmieniła się więc ustawa o PIT i podatnicy, począwszy od rozliczenia PIT za 2008 rok, mogą odliczać składki ubezpieczeniowe zapłacone zarówno w Polsce, jak i za granicą, zwłaszcza w krajach UE, krajach należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) lub w Szwajcarii.

Zdaniem ekspertów dzięki wyrokowi ETS podatnicy mogą teraz odzyskać nieodliczone składki zagraniczne. Prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo nad regulacjami krajowymi. Aby uwzględnić w swoich rozliczeniach nieodliczone składki, wystarczy złożyć korektę zeznań za lata, w których ubezpieczenie było opłacane za granicą. Do korekty trzeba dołączyć pisemne uzasadnienie jej przyczyn, w którym można powołać się na wyrok ETS. Trzeba też będzie dołączyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty podatku. Rozliczenia podatkowe można korygować do czasu upływu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Jeszcze do niedawna podatnicy, którzy opłacali składki ubezpieczeniowe w innym państwie UE (EOG lub Szwajcarii), nie mogli ich rozliczać w swoich polskich zeznaniach.

Barbara Kolimeczkow, starszy menedżer w PricewaterhouseCoopers, przypomina, że TK w wyroku z listopada 2007 r. orzekł, że przepisy podatkowe wyłączające możliwość odliczenia dla polskich celów podatkowych składek na zagraniczne ubezpieczenia społeczne nie były zgodne z konstytucją, oraz zobowiązał ustawodawcę do zmiany przepisów.

– Trybunał zdecydował się odroczyć utratę mocy przepisów ustawy o PIT do 30 listopada 2008 r., podkreślając, że podatki bezpośrednie podlegają kompetencjom państw członkowskich UE – tłumaczy Barbara Kolimeczkow.

Anna Dąbrowska, doradca podatkowy w spółce doradztwa podatkowego Sławomir Zieleń i Wspólnicy, prowadząca sprawę Uwe Rüffler, wskazuje, że orzeczenie TK oznacza, że od 1 grudnia 2008 r. nie było art. 27b ust. 1 ustawy o PIT w zakresie, w jakim uniemożliwiał podatnikom, którzy osiągali też przychody ze źródeł poza Polską – odliczenie składek na ubezpieczenia zdrowotne.

– Chodzi tutaj o sytuacje, np. wykonywanie działalności gospodarczej, pracy w innych krajach UE, jeśli czynności te rodziły obowiązek ubezpieczeń zdrowotnych w tych krajach – tłumaczy Anna Dąbrowska.

Sytuację podatników zmienia orzeczenie ETS z 23 kwietnia 2009 r. dotyczące sprawy Uwe Rüffler przeciwko dyrektorowi Izby Skarbowej we Wrocławiu. Krystian Rakoniewski, konsultant w PricewaterhouseCoopers, wyjaśnia, że ETS uznał, że przepisy krajowe przewidujące prawo do określonych ulg podatkowych jedynie w odniesieniu do składek zapłaconych w ramach polskiego systemu zabezpieczenia społecznego, wykluczając składki zapłacone w ramach systemu obowiązkowych ubezpieczeń w innym państwie UE, są sprzeczne ze wspólnotowym prawem do swobodnego przemieszczania się i prawa pobytu na terytorium państw członkowskich.

Sławomir Zieleń, doradca podatkowy w spółce doradztwa podatkowego Sławomir Zieleń i Wspólnicy, prowadzący sprawę Uwe Rüffler, podaje więcej szczegółów tej sprawy. Z jego informacji wynika, że przedmiot orzeczenia ETS wydaje się być szerszy niż wynikający z wyroku TK. Dotyczy nie tyle składek na ubezpieczenie od działalności generującej przychody w innym kraju UE, ile odliczeń przez polskiego rezydenta obowiązkowych składek na ubezpieczenie zdrowotne płaconych od jakichkolwiek przychodów (tu świadczenia rentowo-emerytalne były wypłacane w Polsce) do innych systemów zdrowotnych niż polski.

– Skutkiem orzeczenia ETS jest więc uznanie, że od 1 maja 2004 r. każdy polski rezydent płacący składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne do systemów ubezpieczeniowych innych niż Polska państw UE mógł pomniejszać o nie swój podatek – argumentuje Sławomir Zieleń.

Natomiast Krystian Rakoniewski zauważa, że orzecznictwo ETS wprawdzie nie uchyla przepisów krajowych, ale stanowi kluczowy kierunek ich wykładni.

– Można oczekiwać, że organy skarbowe, oceniając prawo podatnika do dokonania odliczeń obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne zapłaconych w innym państwie członkowskim, będą uwzględniać wskazane orzeczenie ETS – sugeruje ekspert PricewaterhouseCoopers.

Barbara Kolimeczkow zastrzega jednak, że nie oznacza to możliwości odliczania wszystkich składek i w każdej sytuacji, bo orzeczenie zostało wydane na tle konkretnej sprawy i w odniesieniu do składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Michał Grzybowski, doradca podatkowy, dyrektor w Ernst & Young, zwraca uwagę, że wyrok ETS dotyczy węższej grupy podatników niż znowelizowane w tym zakresie przepisy ustawy o PIT. Zgodnie z treścią uzasadnienia wyroku, w odniesieniu do osób będących rezydentami podatkowymi, prawo wewnętrzne powinno stosować takie same zasady, niezależnie od faktu partycypowania do polskiego czy zagranicznego (unijnego) systemu obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych. Natomiast zmienione przepisy ustawy o PIT nie uzależniają możliwości obniżenia podatku o składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconych np. do niemieckiego systemu od faktu posiadania nieograniczonego obowiązku podatkowego w Polsce.

– Oznacza to, że również osoby, które nie są rezydentami podatkowymi w Polsce, mają prawo do skorzystania z tego odliczenia przewidzianego przez przepisy ustawy o PIT – mówi Michał Grzybowski.

Podpowiada, że warunkiem takiego odliczenia jest spełnienie innych przesłanek, np. brak odliczenia tych składek w innym kraju UE. Niezależnie od tych różnic wyrok ETS w sprawie C-544/07 otwiera części podatników drogę do ubiegania się o zwrot nadpłaconego podatku przed 1 stycznia 2008 r.

Elżbieta Ruczaj-Urbanik, doradca podatkowy w spółce doradztwa podatkowego Sławomir Zieleń i Wspólnicy, prowadząca sprawę Uwe Rüffler, dodaje, że od 1 grudnia 2008 r. art. 27b ustawy o PIT został uzupełniony nową regulacją, która wskazuje, że podatek dochodowy ulega obniżeniu m. in. o składkę zapłaconą w roku podatkowym ze środków podatnika na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne podatnika lub osób z nim współpracujących, zgodnie z przepisami dotyczącymi obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego obowiązującymi w innym niż RP państwie członkowskim UE lub w innym państwie należącym do EOG lub w Konfederacji Szwajcarskiej.

Wstąpienie Polski do UE od 1 maja 2004 r. oznacza, że prawo europejskie stało się częścią polskiego systemu prawnego.

Według Jarosława Ziobrowskiego, prawnika w zespole WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr, wyrok ETS wydany w sprawie zakazu ograniczenia w odliczaniu składek zdrowotnych zapłaconych w innym państwie UE wywołuje skutki prawne wobec stosunków prawnych powstałych przed jego wydaniem. Podatnicy mają więc możliwość ubiegania się o swoje prawa także za okres, kiedy obowiązywały jeszcze niekorzystne regulacje prawne, tj. od 1 maja 2004 r. do 30 listopada 2008 r.

– Wyrok ETS, bez względu na orzeczenie TK, daje podstawę do składania wniosków o stwierdzenie nadpłaty na mocy art. 74 Ordynacji podatkowej, dodatkowo w sprawach zakończonych ostateczną decyzją, zgodnie z art. 240 par. 1 pkt 11 Ordynacji, podatnicy mogą wystąpić o wznowienie postępowania – podpowiada Jarosław Ziobrowski.

Wznowienie postępowania może dotyczyć wszystkich decyzji ostatecznych, także tych, w stosunku do których podatnik nie złożył skargi sądowej, oraz tych, które obok ostateczności uzyskały też cechę prawomocności.