Jak opodatkować dochody wypłacane niani zatrudnionej na podstawie umowy uaktywniającej

1 października 2012 r. rodzic zatrudnił nianię na podstawie umowy uaktywniającej. Jej wynagrodzenie zostało ustalone w wysokości 1845 zł brutto miesięcznie. Niania będzie obowiązkowo podlegać ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu z tytułu zawartej z rodzicem umowy. Ponadto przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Niania zamierza samodzielnie odprowadzać do urzędu skarbowego zaliczki na podatek, naliczone od otrzymywanego wynagrodzenia według stawki 18 proc. Koszty uzyskania przychodów wynoszą 20 proc. Jak powinno wyglądać rozliczenie wynagrodzenia niani za październik 2012 r.?

Od 1 października 2011 r. rodzice mogą zatrudniać nianie do opieki nad dziećmi na podstawie umowy uaktywniającej (umowy-zlecenia osoby fizycznej sprawującej opiekę nad dziećmi).

Warunki umowy

Na podstawie umowy uaktywniającej niania sprawuje opiekę nad dziećmi od ukończenia 20. tygodnia życia do ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3. rok życia lub w przypadku gdy niemożliwe lub - utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym - 4. rok życia. Umowa uaktywniająca wymaga formy pisemnej.

Przez rodzica samotnie wychowującego dziecko rozumie się rodzica będącego: panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo rodzica, wobec którego orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, a także rodzica pozostającego w związku małżeńskim, jeżeli jego małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Za rodzica uważa się także opiekuna prawnego oraz inne osoby, którym sąd powierzył sprawowanie opieki nad dzieckiem.

Co ważne, w umowie tej jedną ze stron, czyli nianią, nie może być jeden z rodziców. Nie istnieją jednak żadne ograniczenia dotyczące pokrewieństwa między nianią a rodzicami dzieci. Nie ma zatem przeszkód, aby umowa uaktywniająca została zawarta np. z babcią czy pełnoletnim rodzeństwem dziecka.

Źródło przychodów

Umowa uaktywniająca zawierana jest między dwoma podmiotami nieprowadzącymi działalności gospodarczej, tj. między nianią a rodzicem/rodzicami dziecka, stąd przychód uzyskany przez nianię zaliczany jest do przychodów z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 ustawy o PIT). Rodzic nie pobiera więc od niego i nie odprowadza do urzędu skarbowego comiesięcznych zaliczek. Ustawa nie nakłada na rodziców zatrudniających nianię obowiązków płatnika podatku.

Niania rozlicza się zatem z podatku samodzielnie w rocznym zeznaniu podatkowym.

Zaliczki na podatek dochodowy

Co do zasady, przychody z innych źródeł podlegają opodatkowaniu dopiero w zeznaniu rocznym. Niania ma jednak możliwość samoopodatkowania w trakcie roku kalendarzowego. Może więc wpłacać miesięczne zaliczki naliczone od otrzymywanego wynagrodzenia według:

wnajniższej stawki skali podatkowej, czyli 18 proc., lub

wwedług wyższej stawki, czyli 32 proc., jeżeli podejmie taką decyzję (art. 27 ust. 1 ustawy o PIT).

Zaliczki wpłaca na rachunek urzędu skarbowego właściwego według jej miejsca zamieszkania w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskała dochód, a za grudzień w terminie złożenia zeznania podatkowego.

Aby obliczyć zaliczkę na podatek od wynagrodzenia uzyskanego z umowy uaktywniającej, uzyskiwany przychód (wynagrodzenie) niania pomniejsza w pierwszej kolejności o kwotę składek na ubezpieczenia społeczne, finansowanych przez siebie i naliczonych w danym miesiącu przez rodzica. W praktyce chodzi o składki naliczone od podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od kwoty przekraczającej minimalną płacę, tj.:

wemerytalną - 9,76 proc. od nadwyżki ponad 1500 zł,

wrentowe - 1,5 proc. od nadwyżki ponad 1500 zł,

woraz ewentualnie dobrowolną składkę chorobową w wysokości ustalonej od pełnej podstawy jej wymiaru. Niania finansuje z własnych środków pełną składkę chorobową - bez znaczenia pozostaje, od jakiej podstawy wymiaru ta składka będzie naliczana. Składkę na ubezpieczenie chorobowe opłaca rodzic jako płatnik.

Jeśli niania rozlicza się w ten sposób, nie może obniżać przychodu osiąganego w danym miesiącu z umowy uaktywniającej o składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w części przypadającej na ubezpieczonego i naliczane od podstawy wymiaru nieprzekraczającej minimalnej płacy. Składki te finansuje bowiem ZUS.

Poniesione koszty

Do wynagrodzenia niani stosuje się koszty podatkowe w wysokości 20 proc. uzyskanego przychodu, z tym że oblicza się je od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika (rodzica) lub opłacone przez podatnika (nianie) w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, których podstawę wymiaru stanowi ten przychód.

Jednak jeśli niania będzie miała dowody potwierdzające poniesienie wyższych kosztów niż te wynikające z zastosowania normy procentowej, wówczas będzie mogła przyjąć koszty uzyskania w wysokości faktycznie poniesionych.

Podstawa

Z kolei podstawę opodatkowania stanowi przychód niani z umowy uaktywniającej obniżony o składki na ubezpieczenia społeczne i koszty uzyskania przychodów. Obliczona na podatek dochodowy zaliczka ulega zmniejszeniu o kwotę składki zdrowotnej (tj. 7,75 proc.), naliczonej od podstawy wymiaru i stanowiącej nadwyżkę ponad minimalną pensję, opłaconej z wynagrodzenia niani.

Zeznanie

Po zakończeniu roku podatkowego niania jest obowiązana złożyć do urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o wysokości uzyskanych dochodów (PIT-36). Dokonując rozliczenia za dany rok podatkowy, powinna wykorzystać wszelkie dokumenty potwierdzające wysokość uzyskanego przychodu, jak również wysokość odprowadzonych przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Sposób opodatkowania dochodów zależy od spełnienia określonych warunków z ustawy o PIT.

Ważne

Jeżeli niania dokona wpłaty do urzędu skarbowego chociaż jednej miesięcznej zaliczki, to do końca danego roku podatkowego nie może zrezygnować z takiej metody rozliczania zaliczki

Schemat rozliczenia

PIT

niania

wopłacane przez ZUS

- ubezpieczenie emerytalne: 1500 zł x 19,52 proc. = 292,8 zł

- ubezpieczenie rentowe: 1500 zł x 6 proc. = 90 zł

- ubezpieczenie wypadkowe: 1500 zł x 1,67 proc. = 25,05 zł

wfinansowane przez nianię:

Od kwoty minimalnego wynagrodzenia należy ustalić składkę na ubezpieczenie chorobowe - składkę tę rodzic odprowadza do ZUS: 1500 zł x 2,45 proc. = 36,75 zł

Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe od nadwyżki ponad kwotę minimalnego wynagrodzenia:

- emerytalne: (1845 zł - 1500 zł) x 9,76 proc. = 33,67 zł

- rentowe: (1845 zł - 1500 zł) x 1,5proc. = 5,18 zł

- chorobowe: (1845 zł - 1500 zł) x 2,45 proc. = 8,45 zł

Niania finansuje składki w łącznej wysokości 84,05 zł [36,75 zł + (33,67 zł + 5,18 zł + 8,45 zł)] = (36,75 zł + 47,30 zł).

Składki od nadwyżki ponad kwotę minimalnego wynagrodzenia finansowane przez nianię opłaca rodzic.

wfinansowane przez rodzica:

Składki obliczane są od nadwyżki ponad kwotę minimalnego wynagrodzenia:

- ubezpieczenie emerytalne: (1845 zł - 1500 zł) x 9,76 proc. = 33,67 zł

- ubezpieczenie rentowe: (1845 zł - 1500 zł) x 4,5 proc. = 15,53 zł

- ubezpieczenie wypadkowe: (1845 zł - 1500 zł) x 1,67 proc. = 5,76 zł

Rodzic finansuje składki w łącznej wysokości 54,96 zł (33,67 zł + 15,53 zł + 5,76 zł).

Składki od nadwyżki ponad kwotę minimalnego wynagrodzenia finansowane przez rodzica odprowadza rodzic.

wSkładka na ubezpieczenie zdrowotne:

- finansowana przez ZUS - ustalana jest od podstawy wymiaru nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie, pomniejszonej o składkę finansowaną przez nianię na ubezpieczenie chorobowe naliczaną od kwoty nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie: (1500 zł - 36,75 zł) x 9 proc. = 131,69 zł

wfinansowana przez nianię (rodzic odprowadza składkę do ZUS) - ustalana jest od nadwyżki ponad kwotę minimalnego wynagrodzenia pomniejszonej o składki finansowane przez nianię na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe naliczone od nadwyżki ponad minimalne wynagrodzenie:

wskładka na ubezpieczenie zdrowotne w pełnej wysokości (9 proc.):

[(1845 zł - 1500 zł) - 47,30 zł] x 9 proc. = 26,79 zł

- składka na ubezpieczenie zdrowotne odliczana od podatku (7,75 proc.):

[(1845 zł - 1500 zł) - 47,30 zł] x 7,75 proc. = 23,07 zł.

1845 zł - 84,05 zł (składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez nianię) = 1760,95 zł

1760,95 zł x 20 proc. = 352,19 zł

Przychód niani z umowy uaktywniającej obniżony o składki na ubezpieczenia społeczne i koszty uzyskania przychodów, tj. 1845 zł - 84,05 zł (składki na ubezpieczenie społeczne finansowane przez nianię) - 352,19 zł (koszty) = 1408,76 zł; 1409 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych)

18 proc.

podatek: 1500 zł x 18 proc. = 270 zł

wzaliczka na podatek do odprowadzenia do urzędu skarbowego: 270 zł - 23,07 zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne 7,75 proc.) = 246,93 zł; 247 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych).

Rodzic powinien wypłacić niani za październik br. wynagrodzenie w wysokości 1734,16 zł [1845 zł - 84,05 zł (składka na ubezpieczenie społeczne finansowane przez nianię) - 26,79 (składka zdrowotna)]

PIT-36

30 kwietnia 2013 r.

wza październik: do 20 listopada

wza listopad: do 20 grudnia

wza grudzień: w terminie złożenia zeznania

@RY1@i02/2012/219/i02.2012.219.07100090f.803.jpg@RY2@

Katarzyna Czajkowska-Matosiuk

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.). Ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2011 r. nr 171, poz. 1016). Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2011 r. nr 171, poz. 1016).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. z 2011 r. nr 109, poz. 633).