Powyżej granic ludzkich możliwości

PODRÓŻE przez kolejne trzy tygodnie prezentować będą sylwetki uczestników tych wypraw, śmiałków przesuwających granice ludzkiego poznania. Pierwsza czwórka to himalaiści.

Historia wielkich polskich wypraw to pasjonująca opowieść o niezwykłych wyczynach, harcie ducha, a przede wszystkim nieposkromionej pasji życia.

W konkursie Polska Złota Wyprawa XX Wieku, który trwa już od wiosny, internauci wytypowali dziesięć najważniejszych ekspedycji. W drugiej turze głosowania, trwającej do 30 października, spośród owych dziesięciu wybierana jest ta najważniejsza, czyli Złota. Zwycięska wyprawa zostanie ogłoszona w listopadzie, podczas jedenastego Festiwalu Eksplorerów (Explorers Festival), który odbędzie się w Łodzi.

Już w 1939 r. Polacy wspięli się na wschodni szczyt Nanda Devi, który Tenzing Norgay, pierwszy zdobywca Mount Everest, określić miał po latach jako najtrudniejszą i najbardziej niebezpieczną górę w jego wspinaczkowej karierze. W tamtych czasach nie było jeszcze lekkiego sprzętu, oddychających ubrań ani namiotów wykonanych z materiałów wypraw kosmicznych. Skóra i stal to wszystko, na co mogli liczyć ówcześni himalaiści. Mimo trudności i niebezpieczeństw, 2 lipca, na dwa miesiące przed wybuchem wojny, dwóch członków czteroosobowej wyprawy (Jakub Bujak i Janusz Klarner) szczęśliwie stanęło na niezdobytym dotąd szczycie Nanda Devi East.

Zwycięscy Polacy postanowili rzucić kolejne wyzwanie losowi. Bezpośrednio po zejściu z Nanda Devi zaatakowali kolejny niezdobyty szczyt, Tirsuli. Jednak to podejście skończyło się tragedią. W nocy lawina zmiotła namioty obozu III, założonego na wysokości 6150 m, grzebiąc pod zwałami śniegu i lodu Stefana Bernadzikiewicza oraz kierownika ekspedycji Adama Karpińskiego. Bujak i Klarner zrezygnowali z kontynuowania wyprawy, która zaowocowała wielkim sukcesem i jeszcze większą tragedią.

-42°C - tyle pokazywał termometr w namiocie Krzysztofa Wielickiego i Leszka Cichego w czasie pierwszego w historii zimowego wejścia na Mount Everest. W roku 1980 pomysł zdobycia ośmiotysięcznika w porze monsunowej wydawał się, delikatnie mówiąc, szalony. Mimo to polska ekipa pod kierownictwem Andrzeja Zawady postanowiła zaryzykować. Huraganowe wiatry i paraliżujący mróz skutecznie opóźniały wspinaczkę. Nagły podmuch oderwał od ściany Krzysztofa Żurka, który leciał w dół 20 metrów, zanim szczęśliwie zatrzymał się na pierwszym haku. Na Przełęczy Południowej (ok. 8 tys. m) problemem okazało się samo fizyczne przetrwanie tego wichru i mrozu. W tej sytuacji atak na szczyt wydawał się całkowicie nierealny. A jednak 17 lutego Wielicki i Cichy wyruszyli z obozu IV w kierunku wierzchołka. Mieli tylko jedną szansę i pomimo wyjątkowo trudnych warunków - Wielicki miał odmrożone stopy - potrafili ją wykorzystać. Wchodząc w środku zimy na szczyt Everestu, otworzyli nową epokę w historii zdobywania Himalajów.

"Dobry Bóg tak chciał, że tego samego dnia weszliśmy tak wysoko" - powiedział Jan Paweł II do Wandy Rutkiewicz. 16 października 1978 r., czyli w dniu, w którym Karol Wojtyła został papieżem, polska himalaistka stanęła na szczycie Everestu. Była trzecią kobietą na świecie i jednocześnie pierwszą Europejką, która zdobyła najwyższą górę świata. Dokonała tego wyczynu w niemiecko-francuskiej ekspedycji, idąc ramię w ramię z silnymi i wytrzymałymi mężczyznami. Ostatnie kilkadziesiąt metrów pokonała bez maski tlenowej. Od tej wyprawy zaczęły się jej wielkie sukcesy w najwyższych górach: Nanga Parbat, K2, Annapurna... Uparta i zdeterminowana zawsze osiągała wyznaczone cele. Chciała być pierwszą kobietą, która zdobędzie Koronę Himalajów. W 1992 r., mimo wycieńczenia i próśb partnera, nie zawróciła z drogi na szczyt Kanczendzongi. Poszła samotnie i potem nikt już jej nie widział. Pozostała w górach, które były całym jej życiem.

Jerzy Kukuczka zginął w 1989 r. na południowej ścianie Lhotse, uznawanej za najtrudniejszą drogę w górach wysokich (dotychczas tylko raz zdobyta). Wcześniej ten fenomenalny himalaista został drugim na świecie, po Reinholdzie Messnerze, zdobywcą Korony Himalajów. W latach 1979-1987 stanął na wszystkich 14 ośmiotysięcznikach, z czego trzy pokonał zimą. Na dwóch, w tym na K2, wytyczył całkowicie nowe drogi. Rywalizując z Messnerem, dokonał rzeczy wydawałoby się niemożliwej: w przeciągu półtora roku wspiął się aż na pięć szczytów. Ostatecznie przegrał ten wyścig, ale znamienna depesza Messnera: "Nie jesteś drugi, jesteś wielki" wskazuje, jak niebywałe były osiągnięcia Kukuczki. Wielu wspinaczy na świecie właśnie jego uważa za największego himalaistę w historii.

Kukuczka wielokrotnie ocierał się o śmierć. W 1985 r. na Nanga Parbat przetrwał wraz z towarzyszami cztery noce na ścianie. Ostatnie dwie przeżyli w śnieżnej jamie na wysokości nieomal 8 tys. metrów. Mimo głodu i skrajnego wycieńczenia wytyczyli szlak przez południowo-wschodni filar tej góry. Cztery lata później na Lhotse urwała się zbyt cienka lina. Góry w końcu upomniały się o zapłatę.

@RY1@i02/2009/198/i02.2009.198.184.0009.101.jpg@RY2@

Jak zdobywano szczyty w Himalajach i Karakorum

@RY1@i02/2009/198/i02.2009.198.184.0009.102.jpg@RY2@

Wanda Rutkiewicz na tle szczytu K2, rok 1982

archiwum rodzinne Jerzego Kukuczki/FORUM

@RY1@i02/2009/198/i02.2009.198.184.0009.103.jpg@RY2@

Jerzy Kukuczka, zdobywca Korony Himalajów

archiwum rodzinne Jerzego Kukuczki/FORUM

Tomasz Grzywaczewski

WARTO WIEDZIEĆ

W tym roku już po raz jedenasty odbywa się w Łodzi Explorers Festival, czyli jeden z największych w Europie festiwali gór, przygody i podróży. W dniach 18-22 listopada w sali kinowej Politechniki Łódzkiej pojawią się największe gwiazdy światowej eksploracji, alpinizmu i sportów ekstremalnych. Wśród zaproszonych gości będą m.in. Will Steger (legenda wypraw polarnych i członek historycznej wyprawy TransAntarctica Expedition ‘89), James Hooper ("National Geographic" ogłosił jego ekspedycję Wyprawą Roku 2008), Józefa Nyka (jeden z największych polskich znawców alpinizmu) oraz Elizabeth Wald (światowa znakomitość w dziedzinie fotografii reportażowej).

Jak co roku, w sobotni wieczór 21 listopada wręczone zostaną nagrody: "Explorer" dla największych zdobywców i odkrywców Ziemi oraz "Camera Extreme" dla najwybitniejszych twórców dzieł o eksploracji, sportach ekstremalnych i niezwykłych działaniach.

Głównej części festiwalu będą towarzyszyły zawody wspinaczkowe "Zdobywamy Everest" oraz Wielka Lekcja Geografii, której celem jest rozwijanie wśród młodzieży pasji poznania. W niedzielny wieczór w klubie Wytwórnia odbędą się koncerty Wojciecha Hofmanna, Anthimos - Skowron United oraz Ryszarda Sygitowicza i Jacka Królika.

Pełen program festiwalu, wraz z biogramami zaproszonych gości, dostępny jest na stronie

Głosować można do 30 października na maksymalnie trzy wyprawy na stronie

Wśród głosujących zostaną rozlosowane nagrody rzeczowe.