Poradnia ubezpieczeniowa

— Jak zostanie obliczona wcześniejsza emerytura za pracę w szczególnych warunkach

— Kiedy może być przyznana emerytura mieszana

— Czy ZUS zawiesza świadczenie przyznawane z urzędu

— Urodziłem się w kwietniu 1948 r. Chciałem przejść na emeryturę po ukończeniu 65 lat w kwietniu 2013 r. W związku jednak z wydłużeniem wieku emerytalnego będę mógł to uczynić dopiero dwa miesiące później. Słyszałem, że po ukończeniu 65 lat mogę ubiegać się o emeryturę częściową. Czy będę mógł skorzystać z takiej możliwości?

ekspert od emerytur i rent

Nie. Nowelizacja ustawy o emeryturach i rentach z 11 maja 2012 r. przewiduje stopniowe wydłużanie powszechnego wieku emerytalnego (obecnie wynoszącego w przypadku mężczyzn 65 lat). Obejmie ono wszystkie kobiety urodzone po 31 grudnia 1952 r. oraz mężczyzn urodzonych po 31 grudnia 1947 r. Mężczyźni urodzeni od 1 kwietnia 1948 r. do 30 czerwca 1948 r. przejdą na emeryturę w wieku 65 lat i 2 miesięcy.

W nowelizacji z 11 maja 2012 r. przewidziano możliwość uzyskania emerytury częściowej dla osób, które nie ukończyły jeszcze odpowiednio wydłużonego wieku emerytalnego. Taka emerytura będzie mogła być przyznana mężczyźnie, który:

wosiągnął wiek wynoszący 65 lat,

wposiada okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 40 lat.

W celu obliczenia emerytury częściowej ZUS ustali najpierw pełną wysokość emerytury dzieląc kwotę składek emerytalnych oraz kapitału początkowego (zewidencjonowanych na indywidualnym koncie osoby ubezpieczonej oraz odpowiednio zwaloryzowanych) przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku przejścia na emeryturę częściową. Wysokość tego świadczenia będzie wynosiła 50 proc. pełnej kwoty emerytury i nie zostanie objęta gwarancją najniższego świadczenia w przypadku, gdy jego wyliczona kwota będzie niższa od minimalnej emerytury.

Emerytura częściowa będzie mogła być wypłacana przez ZUS bez względu na kontynuowanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą oraz niezależnie od wysokości uzyskiwanych przychodów z pracy zarobkowej. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego osoba uprawniona do emerytury częściowej będzie mogła wystąpić z wnioskiem o zamianę tego świadczenia na emeryturę ustaloną w pełnej wysokości. Jeśli w tym czasie będzie pozostawała w stosunku pracy - zamiana ta będzie mogła nastąpić dopiero po ustaniu zatrudnienia.

Należy jednak podkreślić, że emerytura częściowa będzie mogła być przyznana wyłącznie osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., które spełniają wymienione wyżej warunki. Emerytury częściowej nie uzyskają natomiast osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. Mogą one nabyć prawo do emerytury dopiero po ukończeniu podwyższonego wieku emerytalnego, chyba że spełniają warunki do uzyskania wcześniejszej emerytury.

Podstawa prawna

Art. 1 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

— Urodziłam się w grudniu 1953 r. W 1999 roku przystąpiłam do otwartego funduszu emerytalnego. Do końca 2008 roku udowodniłam 23-letni staż ubezpieczeniowy, w tym ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach w przemyśle rolno-spożywczym (zakład przetwórstwa ryb). Chciałabym wystąpić z wnioskiem o wcześniejszą emeryturę, aby mieć obliczone świadczenie na starych zasadach. Wniosek planuję złożyć po rozwiązaniu stosunku pracy z końcem marca 2014 r. Czy będę mogła wtedy uzyskać prawo do wcześniejszej emerytury?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Emeryturę z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach mogą uzyskać nie tylko osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r., ale również urodzeni po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. Nabywają oni prawo do wcześniejszej emerytury na zasadach określonych dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., jeśli:

wwszystkie warunki wymagane do uzyskania tego świadczenia co do wieku, stażu emerytalnego - ogólnego i szczególnego spełnili do 31 grudnia 2008 roku,

wnie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

W przypadku osób wykonujących prace w przemyśle rolno-spożywczym, m.in. w zakładach przetwórstwa ryb (wymienione w dziale X wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze) warunki uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury są następujące:

wudowodnienie co najmniej 15 lat wykonywania tych prac stale i w pełnym wymiarze czasu pracy,

wwykazanie okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego w przypadku kobiet co najmniej 20 lat,

wukończenie obniżonego wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 55 lat.

Z uwagi, że czytelniczka spełniła wymienione warunki do końca 2008 roku będzie mogła ubiegać się o wcześniejszą emeryturę. Zostanie ona obliczona na tzw. dotychczasowych zasadach - na podstawie wysokości uzyskiwanych zarobków, liczby udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych oraz aktualnie obowiązującej kwoty bazowej. Aby uzyskać to świadczenie, będzie musiała zgłosić wniosek w tej sprawie (wraz wnioskiem o przekazanie środków zgromadzonych w OFE na dochody budżetu państwa) przed ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego. Obecnie wiek ten wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat mężczyzn, ale od 1 stycznia 2013 r., na mocy nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z FUS z 11 maja 2012 r., będzie stopniowo podwyższany.

Czytelniczka urodziła się w grudniu 1953 r. (w okresie od 1 października do 31 grudnia 1953 r.) a zatem podwyższony dla niej wiek emerytalny wyniesie 60 lat i 4 miesiące. Jeśli zgłosi wniosek o wcześniejszą emeryturę przed ukończeniem tego wieku w kwietniu 2014 r., ZUS przyzna jej wcześniejszą emeryturę i obliczy ją na dotychczasowych zasadach.

Podstawa prawna

Art. 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Art. 1 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

— Nasza pracownica wiek emerytalny 60 lat ukończyła 15 października 2012 r. Rozwiązała stosunek pracy 31 października 2012 r. i 15 listopada 2012 r. złożyła wniosek o wcześniejszą emeryturę pracowniczą. Na 31 grudnia 2008 r. osiągnęła wiek 56 lat oraz ponad 30-letni okres składkowy i nieskładkowy. Nie jest członkiem OFE. Czy ZUS przyzna jej prawo do wcześniejszej emerytury czy też do tzw. emerytury mieszanej?

specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych

ZUS nie przyzna zainteresowanej prawa do wcześniejszej emerytury pracowniczej, ponieważ zgłosiła wniosek o jej przyznanie po ukończeniu 60 lat. ZUS stwierdzi prawo do emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego i obliczy ją według mieszanego sposobu (według starych i nowych zasad).

Emerytura mieszana przysługuje ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r., którzy wiek emerytalny ukończą w latach 2009 - 2013. Od 1 stycznia 2013 r. zacznie obowiązywać regulacja, że świadczenie obliczone według mieszanego sposobu mogą otrzymać również osoby, które wiek uprawniający do emerytury osiągną w 2014 roku.

Nasza czytelniczka spełnia powyższy warunek, a także kolejny - nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Emerytura mieszana przysługuje bowiem ubezpieczonym, którzy nie są członkami OFE albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w OFE za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa.

Następną przesłanką ustalenia wysokości emerytury według mieszanego sposobu jest niepobranie nawet za jeden miesiąc wcześniejszej emerytury (pracowniczej, z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, z tytułu wykonywania działalności twórczej lub artystycznej czy pracy górniczej albo kolejowej) wyliczonej według starych zasad. Wnioskodawczyni z przedstawionego stanu faktycznego nie była uprawniona do wcześniejszej emerytury.

Z art. 183 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że emerytura mieszana, przyznana na wniosek osoby ubezpieczonej urodzonej po 31 grudnia 1948 r., która osiągnęła wiek uprawniający do emerytury w roku kalendarzowym 2012 (czyli tak jak w analizowanej sytuacji), wynosi 35 proc. emerytury obliczonej według starych zasad oraz 65 proc. emerytury obliczonej według nowych zasad.

Podstawa prawna

Art. 24, art. 26, art. 53, art. 56, art. 183 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1 pkt 19 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

— Nasza pracownica (urodzona w 1948 r.) od 2002 r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Z chwilą ukończenia 60 lat - w 2008 r. ZUS przyznał jej prawo do emerytury z urzędu. Osoba ta zarówno przed, jak również po przyznaniu emerytury z urzędu podlegała ubezpieczeniom społecznym. Czy w związku z tym, że nie rozwiązała stosunku pracy, powinna mieć od 1 stycznia 2011 r. wstrzymaną wypłatę emerytury?

specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych

Nie. Emeryturę dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. przyznaje się z urzędu zamiast pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy kobiecie, która osiągnęła 60 lat oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Emerytura ta jest przyznawana w miejsce dotychczas pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy.

W związku z tym, że osoby spełniające powyższe warunki nabywają prawo do emerytury z urzędu niezależnie od swojej woli, nie wymaga się od nich, aby rozwiązały stosunek pracy nawiązany przed uzyskaniem prawa do tego świadczenia. Do osób tych nie ma więc zastosowania art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury ulega zawieszeniu (bez względu na wysokość przychodu) w przypadku gdy nie został rozwiązany stosunek pracy z pracodawcą, na rzecz którego był wykonywany bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do świadczenia. Dlatego osoba uprawniona do emerytury z urzędu może ją pobierać mimo kontynuowania zatrudnienia.

Podstawa prawna

Art. 27a, art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).