O powstaniu obowiązku ubezpieczeń przesądza dzień przystąpienia do spółki

Komandytariusz przystępujący do spółki komandytowej podlega ubezpieczeniom społecznym od dnia przystąpienia do spółki.

Sąd okręgowy oddalił wyrokiem odwołanie P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - spółki komandytowej (dalej: spółka) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu przez wspólnika J.T. od maja 2006 r. do sierpnia 2007 r.

Sąd okręgowy ustalił, że wspólnik komandytariusz J.T. został zgłoszony do ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i wypadkowego od lipca 2006 r. do sierpnia 2007 r. Przystąpił on do spółki jako komandytariusz na podstawie aktu notarialnego sporządzonego w maju 2006 r. i został wpisany do rejestru przedsiębiorców w lipcu 2006 r. Spór dotyczy okresu pomiędzy wstąpieniem do spółki a dniem dokonania wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Sąd pierwszej instancji uznał, że odwołanie spółki jest bezzasadne, gdyż J.T. powinien podlegać ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od maja 2006 r., czyli od daty przystąpienia do spółki w charakterze komandytariusza. Przystępujący do istniejącej już spółki komandytowej komandytariusz jest objęty ubezpieczeniami społecznymi od daty zawarcia stosownej umowy w formie aktu notarialnego, która jest gwarantem ważności tej umowy. Nie jest istotna data rejestracji spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Sąd apelacyjny na skutek apelacji odwołującej się spółki zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i ustalił, że J.T. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu bycia komandytariuszem P. spółki z o.o. - spółki komandytowej w okresie od lipca 2006 r. do sierpnia 2007 r.

W motywach rozstrzygnięcia sąd drugiej instancji wskazał, że ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) - dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych - nie wskazuje, z jaką chwilą osoba przystępująca do istniejącej spółki komandytowej (na podstawie zaprotokołowanego notarialnie oświadczenia o przystąpieniu) nabywa status wspólnika spółki komandytowej. Kwestię tę reguluje natomiast art. 114 kodeksu spółek handlowych (dalej: k.s.h.). Sąd podkreślił, że wpis zmiany umowy spółki, na podstawie której dana osoba staje się wspólnikiem spółki komandytowej, ma charakter wpisu konstytutywnego. W okresie między przystąpieniem komandytariusza a jego zarejestrowaniem nie odpowiada on za zobowiązania spółki, gdyż wobec osób trzecich nie jest jeszcze wspólnikiem. Natomiast od momentu zarejestrowania odpowiedzialność komandytariusza obejmuje również zobowiązania spółki powstałe przed tym faktem. Ponieważ J.T. przystąpił do istniejącej spółki komandytowej na podstawie aktu notarialnego z maja 2006 r., zmieniającego umowę spółki, a rejestracja owej zmiany umowy spółki w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nastąpiła w lipcu 2006 r., to z taką datą J.T. - jako wspólnik - jest objęty ubezpieczeniem. Organ rentowy zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną.

Członkostwo w spółce komandytowej uważane jest w systemie ubezpieczeń społecznych za prowadzenie pozarolniczej działalności objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Spółka komandytowa powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 109 k.s.h.). Zgłoszenie spółki komandytowej do rejestru wymaga wskazania z imienia i nazwiska bądź firmy (nazwy) komandytariuszy (art. 110 par. 1 pkt 3 k.s.h.). W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że podmioty zawiązujące spółkę komandytową status jej wspólników (komplementariuszy i komandytariuszy) uzyskują dopiero z momentem wpisania spółki do rejestru, bowiem wcześniej spółka nie istnieje.

Bardziej problematyczna jest sytuacja prawna komandytariusza przystępującego w formie aktu notarialnego do istniejącej spółki komandytowej. Rozważenia wymaga to, kiedy uzyskuje on status jej wspólnika, prowadzący do objęcia go ubezpieczeniami społecznymi z mocy ustawy, a więc czy następuje to z chwilą przystąpienia do spółki, czy też w chwilą wpisania go do rejestru przedsiębiorców.

Sąd Najwyższy zaznaczył, iż w doktrynie prezentowane są dwa poglądy pierwszy, że wpis do rejestru komandytariusza przystępującego do spółki ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, i drugi, który opowiada się za jego konstytutywnym charakterem. Drugi z tych poglądów uzasadniany jest treścią art. 114 k.s.h., stosownie do którego kto przystępuje do spółki w charakterze komandytariusza, odpowiada także za zobowiązania spółki istniejące w chwili wpisania go do rejestru. Podkreśla się w nim, że wpis komandytariusza do rejestru ma charakter konstytutywny dlatego, iż od tej chwili odpowiedzialność tego wspólnika obejmuje również zobowiązania spółki powstałe przed wpisem, jak również z tym momentem staje się on wspólnikiem spółki wobec osób trzecich. Prawnokształtujący aspekt wpisu do rejestru przedsiębiorców odnoszony jest zatem do odpowiedzialności komandytariusza wobec osób trzecich. Pogląd ten nie budzi wątpliwości wobec treści przytoczonego przepisu. Jednakże stosunek przystępującego komandytariusza do osób trzecich nie jest jedynym wyznacznikiem jego statusu w spółce, bowiem istotne z tego punktu widzenia są również jego prawa i obowiązki wynikające ze stosunków wewnętrznych spółki (art. 120 i następne k.s.h.), które powstają od przystąpienia do spółki. Spółka komandytowa ma na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą (art. 102 k.s.h.), zaś przez umowę spółki komandytowej wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz, jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób (art. 3 k.s.h.). Przyjęcie na siebie tego zobowiązania następuje w dniu przystąpienia do spółki, w której określa się wkład wnoszony przez nowego komandytariusza i jego wartość (art. 105 pkt 4 k.s.h.), co ma z kolei bezpośredni wpływ na jego udział w zyskach (art. 123 par. 1 k.s.h.). Od tego momentu komandytariusz uczestniczy w przedsięwzięciu gospodarczym, jakim jest prowadzenie przedsiębiorstwa w formie spółki komandytowej, i staje się podmiotem praw i obowiązków w stosunkach wewnętrznych spółki. Stąd też za trafny uznać należy pogląd, że komandytariusz staje się wspólnikiem już od chwili przystąpienia do spółki komandytowej, natomiast odpowiada za jej zobowiązania istniejące w chwili wpisania go do rejestru i od dnia wpisania. Wpis do rejestru nie kreuje zatem statusu przystępującego do spółki wspólnika, ale go potwierdza i ujawnia wobec osób trzecich.

Dodać należy, że z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że przymus ubezpieczenia wiąże się z każdym rodzajem aktywności przynoszącej osobie fizycznej określone dochody. Stanowi ona więc istotę prowadzenia pozarolniczej działalności i to ona ma kluczowe znaczenie dla obowiązku ubezpieczenia społecznego. Skoro działalność komandytariusza (wspólnika pasywnego) przejawia się w uczestnictwie w spółce komandytowej poprzez wniesienie wkładów i udział w zyskach spółki, to jej początek wiąże się z aktem przystąpienia do spółki, a nie wpisem do rejestru przedsiębiorców. To z uprzedniego nabycia statusu wspólnika wynika jego odpowiedzialność za zobowiązania spółki, a nie odwrotnie. Kształtuje się ona zresztą różnorodnie. Przykładowo wniesienie wkładu przez komandytariusza w wysokości równej sumie komandytowej zwalnia go od tej odpowiedzialności (art. 111 k.s.h. w związku z art. 112 par. 1 k.s.h.). W takim zaś przypadku wpis do rejestru nie odgrywa roli prawotwórczej.

Zauważyć również należy, że odpowiedzialność komandytariusza obejmuje (po wpisaniu do rejestru) także zobowiązania spółki powstałe przed jego przystąpieniem do spółki, a więc przed podjęciem przez komandytariusza pozarolniczej działalności. Także więc z tego punktu widzenia reguły wynikające z art. 114 k.s.h. nie mogą przesądzać o dacie powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego. Podkreślić w tym miejscu należy, że zasady odpowiedzialności wobec osób trzecich za zobowiązania wynikające z działalności stanowiącej tytuł ubezpieczeń społecznych nie kształtują w żaden sposób warunków podlegania tym ubezpieczeniom przez osoby fizyczne.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy, konkludując, wskazał, iż uzasadniony okazał się zarzut - powołany w skardze kasacyjnej - naruszenia art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, i w konsekwencji tego uchylił zaskarżony wyrok sądu apelacyjnego.

Wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 2012 r. (sygn. akt II UK 18/12).

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/227/i02.2012.227.03300040l.803.jpg@RY2@

Wojciech Ostaszewski, asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Jak wskazano w uzasadnieniu omawianego orzeczenia, kwestia charakteru wpisu do rejestru przedsiębiorców komandytariusza przystępującego do spółki jest kontrowersyjna. Wpis ten za deklaratoryjny uważa m.in. J. Szwaja [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A Szumański, J. Szwaja, M. Tarska, Kodeks spółek handlowych, Komentarz 2006, t. I, s.760. Natomiast za konstytutywnym charakterem owego wpisu opowiada się m.in. M. Litwińska-Werner, Kodeks spółek handlowych. Komentarz 2007, s. 369.

W niniejszym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, iż wpis taki ma charakter deklaratoryjny, nie kreuje bowiem statusu przystępującego do spółki wspólnika, ale go potwierdza i ujawnia wobec osób trzecich.

Istota działalności komandytariusza sprowadza się do wniesienia wkładów i udziału w zyskach spółki, a zatem początek owej działalności wiąże się z przystąpieniem do spółki. Biorąc zatem pod uwagę, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże przymus ubezpieczenia z każdym rodzajem działalności przynoszącej osobie fizycznej określone dochody - początek tak rozumianej działalności wyznacza samo przystąpienie do spółki.

Prezentowane rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego jest wyjątkowo istotne z punktu widzenia interesów spółek komandytowych. Rozwiewa bowiem wątpliwości w zakresie terminu, z którym należy zgłosić wspólnika do ubezpieczeń, a w przypadku spółek, które zgłosiły przystępującego komandytariusza od dnia wpisu do rejestru wskazuje na konieczność podjęcie działań naprawczych (nie czekając na kontrolę).