Zasiłki dla prowadzących działalność gospodarczą będą wyższe

W wyroku z 24 maja 2012 r., sygn. akt P12/10, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 48 ust. 2 i art. 52 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) są niezgodne z Konstytucją RP (w tym z zasadą sprawiedliwości społecznej) w zakresie, w jakim nie przewidują odpowiedniego stosowania art. 37 ust. 1 tej ustawy przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłków chorobowego i macierzyńskiego dla podlegającego dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Trybunał stwierdził, że zróżnicowanie wynikające z zaskarżonej regulacji idzie zbyt daleko, ponieważ godzi w zasadę równości i jest przez to niesprawiedliwe w odniesieniu do przedsiębiorców, których dobrowolne ubezpieczenie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej poprzedzone było bezpośrednio albo też z krótką przerwą ubezpieczeniem z innego tytułu, a w szczególności z pozostawania w stosunku pracy.

W wyniku omawianego wyroku zmianie uległa także wykładnia ZUS. W odniesieniu do osób podlegających dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu bezpośrednio po ustaniu tego ubezpieczenia z innego tytułu ZUS przyjął zasadę, zgodnie z którą przychód ubezpieczonego powinien być uzupełniony do kwoty, od której zostałaby opłacona składka na ubezpieczenie chorobowe, gdyby dana osoba podlegała temu ubezpieczeniu przez pełny miesiąc kalendarzowy.

Ważny poprzedni tytuł

W efekcie tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego przygotowano, a następnie uchwalono 21 czerwca 2013 r. nowelizację ustawy zasiłkowej. Zakłada ona, że do ubezpieczonych niebędących pracownikami będą stosowane podobne zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłków jak w przypadku tych będących pracownikami.

Zgodnie z przepisami nowelizacji, która zacznie obowiązywać od 1 grudnia 2013 r., jeżeli niezdolność do pracy powstanie przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres tego ubezpieczenia rozpocznie się nie później niż 30 dni od ustania tego ubezpieczenia z innego tytułu, podstawa wymiaru zasiłku zostanie uzupełniona w podobny sposób jak w przypadku pracowników. A więc do kwoty, od której zostałaby opłacona składka na ubezpieczenie chorobowe, gdyby przedsiębiorca podlegał temu ubezpieczeniu przez pełny miesiąc kalendarzowy. Nowe zasady będą miały zastosowanie wtedy, gdy niezdolność do pracy powstanie w tym samym miesiącu, w którym przedsiębiorca przystąpi do ubezpieczenia chorobowego, jak też wtedy, gdy niezdolność ta powstanie w miesiącu następnym.

Ustalanie podstawy

Omawiana nowelizacja z 21 czerwca 2013 r. reguluje także sytuację, w której dla osoby niebędącej pracownikiem okres ubezpieczenia chorobowego rozpocznie się później niż 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu. W takim przypadku podstawą wymiaru zasiłku będzie:

●najniższa miesięczna podstawa składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71 proc. podstawy wymiaru składki na to ubezpieczenie - dla ubezpieczonych, dla których określono najniższą podstawę wymiaru składek,

●kwota przychodu określona w umowie przypadająca na pierwszy miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, a jeżeli kwota ta w umowie nie została określona, kwota przeciętnego miesięcznego przychodu innych ubezpieczonych, z którymi płatnik składek zawarł takie same lub podobne umowy - dla ubezpieczonych wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia,

●przeciętny miesięczny przychód innych członków spółdzielni za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku - dla ubezpieczonych będących członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,

●przeciętny miesięczny przychód osób wykonujących pracę nakładczą na rzecz danego płatnika składek za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku - dla osób wykonujących pracę nakładczą.

Przedstawione zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku będą miały zastosowanie niezależnie, czy ubezpieczony stał się niezdolny do pracy w pierwszym miesiącu ubezpieczenia, czy też niezdolność powstanie w miesiącu następnym. W myśl obecnie obowiązujących przepisów podobne regulacje dotyczą wyłącznie osób, które zachorowały w pierwszym miesiącu ubezpieczenia.

Dotychczasowe i nowe regulacje

	podstawę wymiaru zasiłku stanowi najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku po odliczeniu 13,71 proc. tej podstawy	podstawę wymiaru zasiłku będzie stanowił przychód ubezpieczonego (podstawa wymiaru składek) za pierwszy miesiąc ubezpieczenia po uzupełnieniu do kwoty, od której zostałaby opłacona składka na ubezpieczenie chorobowe, gdyby ubezpieczony podlegał temu ubezpieczeniu przez pełny miesiąc kalendarzowy, z uwzględnieniem odliczenia 13,71 proc. podstawy wymiaru składki
	podstawę wymiaru zasiłku stanowi przychód ubezpieczonego (podstawa wymiaru składek) za pierwszy miesiąc ubezpieczenia po uzupełnieniu do kwoty, od której zostałaby opłacona składka na ubezpieczenie chorobowe, gdyby ubezpieczony podlegał temu ubezpieczeniu przez pełny miesiąc kalendarzowy, z uwzględnieniem odliczenia 13,71 proc. podstawy wymiaru składki
o ile okres ubezpieczenia rozpocznie się bezpośrednio po okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu	o ile okres ubezpieczenia rozpocznie się nie później niż 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu
jeżeli okres ubezpieczenia nie rozpoczął się bezpośrednio po okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu podstawę wymiaru zasiłku stanowi przychód (podstawa wymiaru składki) z pierwszego niepełnego miesiąca ubezpieczenia po odliczeniu 13,71 proc. tej podstawy	jeżeli okres ubezpieczenia rozpocznie się później niż 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, podstawę wymiaru zasiłku będzie stanowiła najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku po odliczeniu 13,71 proc. tej podstawy

Marek Opolski

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna

Art. 37 ust. 1 oraz art. 48-49 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Art. 1-2 ustawy z 21 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. poz. 996).