Czy płacić składki ZUS między licencjatem a studiami magisterskimi

Wielu uczniów i studentów w okresie wakacji zamierza podjąć pracę. Powstaje pytanie, czy i na jakich zasadach należy za te osoby opłacać składki ZUS. Jeżeli przedsiębiorca zdecyduje się na zawarcie z uczniem lub studentem umowy o pracę, to bez względu na to, z kim taka umowa została zawarta, stanowi ona tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

W praktyce najczęściej uczniowie i studenci zatrudniani są na podstawie umowy cywilnej, zwłaszcza umowy-zlecenia. Sama umowa stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Jednak zgodnie z przepisami uczeń oraz student, którzy nie ukończyli 26 lat, z tytułu takiej umowy nie podlegają żadnym ubezpieczeniom. Zleceniodawca, zatrudniając ucznia lub studenta, w konsekwencji jako płatnik nie zgłasza takiej osoby do ZUS. Problem pojawia się jednak w sytuacji, kiedy płatnik zatrudnia osobę, która ukończyła licencjat i zamierza w tym samym roku podjąć studia magisterskie. Zdaniem ZUS składki w takim przypadku trzeba opłacać, choć nie wynika to wprost z przepisów. Kto więc zgodnie z przepisami jest uczniem i studentem niepodlegającym oskładkowaniu?

CO MÓWIĄ PRZEPISY

Z art. 6 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) wynika, że obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu umowy-zlecenia nie podlegają uczniowie gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studenci, do ukończenia 26 lat. Przy tym ustawa ta nie definiuje wprost pojęcia studenta, dlatego należy odwołać się do przepisów ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.). Zgodnie z jej art. 2 ust. 1 pkt 18k studentem jest osoba kształcąca się na studiach wyższych. Z kolei studia wyższe na mocy kolejnej definicji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy, to studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uprawnioną do tego uczelnię.

Osoba jest studentem od daty immatrykulacji (aktu przyjęcia w poczet studentów danej uczelni) i złożenia ślubowania do daty ukończenia studiów, o ile nie zostanie wcześniej skreślona z listy studentów. Zgodnie z art. 167 ust. 2 prawa o szkolnictwie wyższym datą ukończenia studiów jest data złożenia egzaminu dyplomowego, a w przypadku kierunków lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii - data złożenia ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu, a w przypadku kierunku farmacja - data zaliczenia ostatniej przewidzianej w planie studiów praktyki.

Ponadto z ust. 2a tego artykułu wynika, że osoba, która ukończyła studia pierwszego stopnia, zachowuje prawa studenta do 31 października roku, w którym ukończyła te studia.

STANOWISKO URZĘDU

ZUS potwierdził, że osoba jest studentem od daty przyjęcia jej w poczet studentów uczelni i złożenia ślubowania do daty ukończenia studiów lub daty skreślenia z listy studentów. Jeżeli data formalnej immatrykulacji jest późniejsza niż 1 października danego roku kalendarzowego, wówczas zwolnienie z obowiązku ubezpieczeń obejmuje także okres między 1 października a dniem immatrykulacji.

Jak wcześniej wskazano, osoba, która ukończyła studia pierwszego stopnia, zachowuje prawa studenta do 31 października roku, w którym ukończyła te studia. ZUS podkreśla jednak, że prawa studenta nie są tożsame ze statusem studenta w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 18k tej ustawy. Dlatego jego zdaniem składki od umów zawartych między studiami I a II stopnia trzeba płacić.

ZUS przypomina także, że uczniowie gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych oraz studenci do ukończenia 26 lat, wykonujący pracę na podstawie umowy-zlecenia, nie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu. Osoby te do ukończenia 26. roku życia nie są obejmowane ubezpieczeniami z tytułu umowy-zlecenia - ani obowiązkowo, ani dobrowolnie. Dla celów ubezpieczeń społecznych uznaje się, że uczniem - do 31 sierpnia każdego roku - jest osoba, która:

wkontynuuje naukę w tej samej szkole,

wskończyła szkołę i rozpoczyna naukę w szkole, w której rok szkolny rozpoczyna się 1 września,

wukończyła szkołę i nie kontynuuje nauki.

Wyjątkowo uczniem do 30 września jest osoba, która przedstawi płatnikowi składek zaświadczenie z uczelni o przyjęciu na studia wyższe.

ZDANIEM EKSPERTÓW

Należności trzeba odprowadzać

@RY1@i02/2014/113/i02.2014.113.217001100.803.jpg@RY2@

Danuta Denkiewicz doradca podatkowy

Studentem jest osoba kształcąca się na studiach pierwszego stopnia, drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich, prowadzonych przez uczelnię uprawnioną do ich prowadzenia. Status studenta osoba nabywa od daty immatrykulacji. O ile student nie zostanie wcześniej skreślony z listy studentów i dotrwa do końca nauki, datą ukończenia studiów jest data złożenia egzaminu dyplomowego, w przypadku kierunków lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii - data złożenia ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu, a w przypadku kierunku farmacja - data zaliczenia ostatniej, przewidzianej w planie studiów praktyki. Ramy czasowe, jakie określono w prawie o szkolnictwie wyższym oznaczają, że dopóki osoba się kształci ma status studenta.

Dla celów ubezpieczeń - za studenta nie uważa się także osoby w okresie między ukończeniem przez nią studiów licencjackich a podjęciem studiów magisterskich, bowiem w tym czasie osoba ta nie kształci się jeszcze na studiach drugiego stopnia, a studia pierwszego stopnia ukończyła z chwilą złożenia egzaminu dyplomowego (licencjata, inżyniera). Dlatego firma, zatrudniając taką osobę na umowę-zlecenie musi liczyć się z obowiązkiem opłacania składek ZUS z tytułu zawartej umowy. Jeżeli umowa zlecenia jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, osoba ta, jak każdy inny zleceniobiorca, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ubezpieczenie chorobowe ma dla niej charakter dobrowolny. Zleceniodawca ma obowiązek zgłosić ją do ubezpieczeń i rozliczać za nią składki ZUS na zasadach przewidzianych dla zleceniobiorców.

Zatrudnienie ucznia lub studenta na podstawie umowy o dzieło, oznacza również brak zobowiązań wobec ZUS, ale nie z powodu statusu zatrudnianych osób, ale ze względu na charakter umowy. Umowa o dzieło jako umowa rezultatu nie stanowi tytułu do żadnych ubezpieczeń o ile nie została zawarta z własnym pracodawcą.

Niekonsekwentne stanowisko

@RY1@i02/2014/113/i02.2014.113.217001100.804.jpg@RY2@

Paweł Ziółkowski ekspert z zakresu podatków i prawa pracy

W wieku 26 lat traci się prawo do zwolnienia od składek ZUS w przypadku zawarcia umowy-zlecenia. Zwolnienie to można jednak utracić wcześniej w przypadku zakończenia nauki. Ustalenie momentu zakończenia nauki okazuje się jednak dość trudne.

Rok szkolny kończy się zawsze 31 sierpnia - dotyczy to także ostatniego roku nauki w szkole średniej, a to, że matura była w maju, nie ma większego znaczenia. Innymi słowy w przypadku osoby, która otrzymała już świadectwo ukończenia szkoły średniej, umowa-zlecenie nie będzie objęta składkami ZUS do 31 sierpnia roku, w którym ukończyła tę szkołę. W przypadku jednak kontynuacji nauki na studiach (od 1 października) składek ZUS nie trzeba też płacić we wrześniu - brak jest na to podstawy prawnej. Innego zdania jest ZUS, który uznał, że składki za ten okres są należne.

Studia kończy się zazwyczaj w dacie obrony egzaminu dyplomowego. Status ucznia lub studenta można także utracić przed ukończeniem nauki. Będzie tak w przypadku skreślenia z listy uczniów lub studentów.

Jednym z największych problemów jest sytuacja osób, które obroniły licencjat, ale jeszcze nie rozpoczęły studiów magisterskich. Przez lata ZUS domagał się w takim przypadku składek, mimo że sytuacja jest bardzo podobna, jak między szkołą średnią a studiami - stanowisko ZUS było zatem mało konsekwentne.

Sytuacja miała się poprawić poprzez zmianę przepisów o szkolnictwie wyższym. Z początkiem października 2011 r. ustawodawca dodał zapis mówiący, iż osoba, która ukończyła studia pierwszego stopnia, zachowuje prawa studenta do 31 października roku, w którym ukończyła te studia, co zostało powszechnie uznane za możliwość ucieczki od składek. Jednym z nielicznych zwolenników poglądu przeciwnego okazał się jednak ZUS, który uznał, że prawa studenta nie obejmują prawa do zwolnienia od składek.

Nie jest to jednak pogląd bezdyskusyjny - skoro student do lat 26 ma prawo do zwolnienia od składek, to możliwość tę należy zaliczyć do pozauczelnianych praw studenta (podobnie jak np. zniżka na komunikację). Szkoda, że w ustawie pojawił się zapis prawa studenta, a nie status studenta.

PRZYKŁAD

Dwa lata temu firma XYZ zawarła z 21-letnim studentem studiów licencjackich umowę-zlecenie. Zleceniobiorca 3 lipca ukończył studia, zdając egzamin dyplomowy. Od 1 października 2014 r. chce podjąć 2-letnie studia magisterskie. Nie posiada on żadnych innych tytułów do ubezpieczeń. Płatnik zastanawia się, czy w okresie od czerwca do października ma opłacać za niego składki ZUS.

Przyjmując stanowisko ZUS w tej sytuacji, płatnik składek ma obowiązek zgłosić go od 4 lipca 2014 r. do ZUS na formularzu ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 04 11 xx. Ma na to czas do 11 lipca 2014 r. Jeżeli zleceniobiorca, zgodnie z planem, rozpocznie studia magisterskie od 1 października 2014 r., wówczas płatnik będzie musiał złożyć formularz ZUS ZWUA i wyrejestrować go ze wszystkich ubezpieczeń w terminie do 8 października.

NASZA RADA

Oprac. K.D.