Nie każdy prezent trzeba oskładkować

Okolicznościowe świadczenia fundowane pracownikom w okresie przedświątecznym w wielu firmach finansowane są ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia ze składek ZUS.

O tym, czy wartość świadczenia finansowanego z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) może zostać wyłączona z oskładkowania, decyduje prawidłowo ustalone kryterium przyznawania takich świadczeń. Musi być ono zgodne z ustawą o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która uzależnia przyznawanie świadczeń od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z takiego funduszu. Na socjalny charakter świadczeń kwalifikowanych do wyłączenia z oskładkowania wskazuje również brzmienie par. 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe. Przepis ten stanowi, że ze składek zwolnione są świadczenia ze środków przeznaczonych na cele socjalne, w ramach ZFŚS.

ZUS nie uznaje prawa do wyłączenia z oskładkowania świadczeń, które przyznawane są bez badania indywidualnej sytuacji socjalno-bytowej osób, które mają je uzyskać. Jeżeli pracodawca przyzna zatrudnionym świadczenia okolicznościowe w oparciu o kryteria inne niż socjalne (np. o staż pracy, rodzaj zajmowanego stanowiska czy uznanie pracodawcy), od wartości przyznanego świadczenia będzie trzeba opłacić składki. Podobnie oskładkować trzeba wartość świadczeń, które zostały przyznane wszystkim pracownikom w jednakowej wysokości, bez różnicowania ich wartości pod względem sytuacji socjalno-bytowej pracowników.

Praktyka ZUS w tym względzie jest zgodna z wykładnią Sądu Najwyższego. W wyroku z 16 września 2009 r. (I UK 121 / 09) SN jednoznacznie wskazał, że świadczenia z ZFŚS, wypłacane z pominięciem kryterium socjalnego, nie mogą zostać wyłączone z podstawy wymiaru składek, ponieważ nie mogą być w sensie prawnym ocenione jako świadczenia socjalne. SN podkreślił, że nie ma od tej zasady żadnych wyjątków i nawet regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie może jej zmienić. Wyrok ten jest kontynuacją linii orzeczniczej, wyznaczonej przez SN w orzeczeniach z 20 sierpnia 2001 r. (I PKN 579/00) oraz 25 sierpnia 2004 r. (I PK 22/03). Odmienne, lecz odosobnione stanowisko, SN zajął jedynie w wyroku z 23 października 2008 r. (II PK 74 / 08). Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie, istnieją świadczenia, które - jeżeli jest to zgodne z regulaminem ZFŚS - mogą być przyznawane z pominięciem kryterium socjalnego. Pomimo takiego sposobu ich przyznawania nadal będą spełniać kryterium działalności socjalnej prowadzonej przez pracodawcę.

Joanna Stolarska

dgp@infor.pl

Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.).