ZUS wyda decyzję nawet po 10 latach

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym zostały określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisów tej ustawy wynika, że ubezpieczenia społeczne dla większości ubezpieczonych mają charakter obowiązkowy. Nie ulega przy tym najmniejszej wątpliwości, że choćby z uwagi na obciążenia finansowe, jakie wiążą się z obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, nie wszystkie osoby fizyczne objęte tymi ubezpieczeniami są do nich zgłaszane i to w prawidłowy sposób. W takim przypadku z uwagi na spór z płatnikiem składek lub ubezpieczonym zachodzi konieczność stwierdzenia, iż określona osoba fizyczna, w określonym czasie, z określonego tytułu podlegała lub podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym.

Analiza przepisów wskazuje, że decyzja w takiej sprawie może zostać wydana przez ZUS w każdym czasie, nawet po wielu latach. Nie ma bowiem instytucji przedawnienia ustalenia obowiązku ubezpieczeń. Dodać też trzeba, że takie decyzje mają charakter wyłącznie deklaratoryjny. Oznacza to, że obowiązek ubezpieczeń wynika z przepisów prawa, a decyzje wyłącznie go potwierdzają, a nie kształtują.

Kompetencje ubezpieczyciela

Zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych wykonuje przede wszystkim ZUS. Do zakresu działania ZUS należy m.in. stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, regulowanego przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jakkolwiek ZUS od 1 stycznia 1999 r. jest państwową osobą prawną, a nie organem administracji rządowej, w zakresie stwierdzania i ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych przysługują mu władcze kompetencje właściwe organom administracji rządowej. W zakresie indywidualnych spraw dotyczących podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ZUS jest uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych w trybie określonym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, przy jednoczesnym uwzględnieniu regulacji szczególnych wynikających z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zarówno przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jak i przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie określają terminu, którego upływ sprawiałby, że ZUS nie ma kompetencji do władczego rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy określona osoba fizyczna podlegała w przeszłości lub podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym.

Nie ma przedawnienia

Nie ma więc w tym zakresie mowy o czymś takim jak przedawnienie stwierdzenia obowiązku ubezpieczeń społecznych przez ZUS. Tym bardziej że sam obowiązek ubezpieczeń społecznych nie ulega przedawnieniu, co oznacza, że upływ czasu nie może zmienić tego, że określona osoba fizyczna podlegała temu obowiązkowi. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przedawnienie dotyczy należności z tytułu składek dochodzonych przez ZUS oraz nienależnie opłaconych składek, które przysługują płatnikom składek od ZUS. Ponadto ustawy regulujące prawo do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych przewidują przedawnienie roszczeń o wypłatę tych świadczeń.

W zakresie ubezpieczeń społecznych instytucja przedawnienia dotyczy zatem tylko określonych roszczeń majątkowych.

Spór i jego rozwiązanie

W razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych ZUS ma obowiązek wydać decyzję władczo rozstrzygającą o tym obowiązku. Taka decyzja powinna być doręczona zarówno zainteresowanemu, jak i płatnikowi składek. Od przedmiotowej decyzji jej stronom przysługuje odwołanie do sądu okręgowego. Przedmiotowe odwołanie wnosi się w terminie jednego miesiąca od doręczenia decyzji za pośrednictwem terenowej jednostki organizacyjnej ZUS, która ją wydała.

Adam Jagiełło

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 24 ust. 4 i 6g, art. 38 ust. 1, art. 66 ust. 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 83 ust. 1 pkt 2, ust. 2, 3 i 5 oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 67 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159).

Art. 6 ust. 3 i art. 7 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).

Art. 180 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.).