Czy członkowi związku przysługuje zwolnienie z pracy

Pracownik (członek zakładowej lub międzyzakładowej organizacji związkowej pełniący funkcję związkową) ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej. Warunkiem jest, aby czynność ta nie mogła być wykonana w czasie wolnym od pracy.

Chodzi zatem o wykonanie czynności jednorazowej, incydentalnej (np. udział w szkoleniu związkowym lub w negocjowaniu układu zbiorowego) przez członka związku zawodowego, który pełni w nim jakąś funkcję (nie jest jedynie zwykłym członkiem tego związku). Może to być funkcja w zarządzie, komisji rewizyjnej lub innym organie związku. Czynność doraźna, którą ma wykonać związkowiec, powinna wynikać z pełnionej funkcji w związku. Decyduje w tym zakresie treść statutu organizacji związkowej.

Przepisy nie wprowadzają limitu zwolnień. Nie mówią też, jak długo taka doraźna czynność może trwać (najczęściej zwolnienie obejmuje kilka godzin). W czasie zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Podstawę zwolnienia stanowi wniosek związku zawodowego skierowany do pracodawcy z odpowiednim wyprzedzeniem, tak aby nieobecność pracownika nie dezorganizowała pracy. Wniosek powinien być uzasadniony. Decyzję o udzieleniu zwolnienia podejmuje wprawdzie pracodawca, ale - jak wskazał SN w wyroku z 6 czerwca 2001 r. (I PKN 460/00, OSNP - wkł. 2002/9/8) - nie zależy to od uznania pracodawcy, ale od istnienia obiektywnych przesłanek. Z jednej strony nieuzasadniona odmowa pracodawcy uwzględnienia wniosku może być potraktowana jako utrudnianie prowadzenia działalności związkowej, z drugiej strony pracownik, który samodzielnie (bez zgody pracodawcy) zaprzestaje pracy lub w okresie udzielonego zwolnienia od pracy nie wykonuje doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej naraża się na rozwiązanie umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym (art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.).