Pierwsza kontrola instruktażowa

Każdy pracodawca, który do tej pory nie był sprawdzany przez Państwową Inspekcję Pracy, musi liczyć się z odwiedzinami inspektora. Od 1 marca w mikro, małych i średnich przedsiębiorstwach przeprowadzane są bowiem kontrole audytowe (instruktażowe), których celem jest wskazanie pracodawcy nieprawidłowości występujących w jego firmie oraz przeanalizowanie naruszeń pod kątem prawnym i technicznym. W praktyce inspektor ma wesprzeć zatrudniającego w osiągnięciu takich warunków wykonywania pracy, które są zgodne z przepisami. Jednocześnie PIP powstrzymuje się w takich przypadkach od nakładania sankcji (pracodawcy są jedynie pouczani o możliwej odpowiedzialności). Mandaty są stosowane wyłącznie w przypadku rażących naruszeń przepisów, czyli w razie:

wbezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia pracowników,

wciężkiego, śmiertelnego lub zbiorowego wypadku przy pracy,

wnielegalnego zatrudnienia,

wrażącego naruszenia prawnej ochrony pracy (np. niewypłacania wynagrodzenia).

Właściwy cel

Wyniki pierwszych kontroli instruktażowych wskazują na to, że spełniają one swój cel i są realizowane zgodnie z założeniami. Od 1 marca inspektorzy przeprowadzili już około 800 audytów. W przypadku 90 proc. skontrolowanych firm nie nałożyli mandatu (do maksymalnej wysokości 2 tys. zł lub 5 tys. zł w razie ponownego naruszenia prawa) i nie kierowali wniosków o ukaranie pracodawcy do sądu (ten ostatni może nałożyć na zatrudniającego grzywnę w maksymalnej wysokości 30 tys. zł). Jednocześnie wydano 3,3 tys. decyzji i prawie 3 tys. wniosków w wystąpieniach (o usunięcie uchybień) oraz 128 poleceń likwidacji naruszeń. Inspektorzy udzielili też ponad 6,3 tys. porad w zakresie przestrzegania przepisów.

- Doradczy cel pierwszej kontroli zakłada pozostawienie pracodawcy określonego czasu na wyeliminowanie uchybień. Termin na wdrożenie stanu zgodnego z prawem i wymogami bezpieczeństwa jest uzależniony od możliwości techniczno-organizacyjnych przedsiębiorcy - tłumaczy Danuta Rutkowska, rzecznik głównego inspektora pracy.

To informacja szczególnie ważna dla firm. Czas na usunięcie nieprawidłowości ujawnionych w trakcie audytu określa inspektor pracy (wskazuje np. termin miesięczny).

- Pracodawca może jednak wynegocjować z nim dwu-, a nawet trzymiesięczny okres na wyeliminowanie nieprawidłowości, jeśli nie będzie w stanie szybciej wykonać zaleceń - dodaje Danuta Rutkowska.

Jeżeli pracodawca w ustalonym terminie nie usunie nieprawidłowości, musi się liczyć z mandatem (inspektor nałoży go po przeprowadzeniu kolejnej kontroli). Z jego punktu widzenia istotne znaczenie ma także sam sposób przeprowadzania instruktażowego nadzoru. Może spodziewać się np. wizyty dwuosobowego zespołu inspektorskiego (w sytuacji, gdy kontrola wymaga specjalistycznej wiedzy; wówczas jeden z inspektorów musi mieć wykształcenie kierunkowe lub specjalizację).

Firmy chwalą

Sami zatrudniający wskazują, że instruktaż może być skuteczniejszy niż karanie za nieprzestrzeganie prawa pracy.

- Przepisy prawa pracy są skomplikowane i często zmieniane. Z tego powodu wielu pracodawców ma kłopoty z ich stosowaniem. Wsparcie w tym zakresie należy ocenić pozytywnie - tłumaczy dr Grażyna Spytek-Bandurska, ekspert Konfederacji Lewiatan (KL).

Wskazuje, że problem dotyczy przede wszystkim mikro i małych firm, bo najczęściej nie posiadają one rozbudowanych działów kadrowych i mają ograniczone możliwości korzystania z usług ekspertów. - Cieszy również to, że zachowywane są założenia kontroli audytowych, tzn. fakt, że inspektorzy rzeczywiście odstępują od nakładania mandatów i skupiają się na zaleceniach - dodaje ekspert KL.

2,6 tys. kontroli audytowych ma być przeprowadzonych do końca 2016 r.

80 tys. kontroli ma w tym roku przeprowadzić PIP (łącznie)

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl