Smaki regionów napędzają gospodarkę i turystykę

Tradycyjne produkty spożywcze coraz częściej stają się elementem strategii rozwoju regionalnego i jednym z narzędzi budowania atrakcyjności turystycznej. W wielu krajach Europy lokalna kuchnia traktowana jest nie tylko jako część dziedzictwa kulturowego, lecz także jako ważny produkt gospodarczy, który może przyciągać turystów i wspierać rozwój lokalnej przedsiębiorczości. Zjawisko to wpisuje się w rosnące znaczenie turystyki kulinarnej, w której poznawanie regionalnych smaków, produktów i tradycji gastronomicznych staje się jednym z powodów wyboru miejsca podróży.

W wielu miejscach gastronomia przestaje być jedynie elementem towarzyszącym podróży, a staje się jednym z jej głównych doświadczeń. Restauracje, gospodarstwa agroturystyczne czy lokalni producenci żywności zaczynają w ten sposób współtworzyć regionalną ofertę turystyczną.

Jak przypomniał Andrzej Stasiak w opracowaniu „Analiza funkcjonowania i potencjału promocyjnego szlaków kulinarnych w Polsce” przygotowanym dla Polskiej Organizacji Turystycznej, niektórzy badacze doszukują się korzeni turystyki kulinarnej w XVII‒XVIII-wiecznych wyprawach typu grand tour. Młodzi arystokraci pobierający nauki na uniwersytetach podróżowali wtedy po Europie w celach edukacyjnych. Współcześnie zwraca się uwagę na powstanie i rozwój niemieckich szlaków wina w latach 70. XX w. Natomiast terminu „turystyka kulinarna” jako pierwsza użyła Amerykanka Lucy Long w 1998 r.

Wsparcie publiczne

W wielu strategiach rozwoju regionalnego lokalna gastronomia traktowana jest jako jeden z elementów budowania marki regionu, wzmacniania jego rozpoznawalności oraz wspierania lokalnej przedsiębiorczości i sektora usług turystycznych.

Samorządy województw angażują się w organizację festiwali kulinarnych i wydarzeń promujących regionalne potrawy, wspierają powstawanie szlaków gastronomicznych oraz działania promocyjne związane z lokalnymi produktami i tradycyjnymi recepturami. Realizowane są także projekty związane z dziedzictwem kulinarnym i turystyką wiejską, łączące promocję regionalnej żywności z rozwojem gospodarstw agroturystycznych, działalności lokalnych producentów oraz małej przedsiębiorczości działającej w sektorze gastronomii i turystyki.

Istotną część finansowania takich inicjatyw stanowią środki europejskie. W obecnej perspektywie finansowej Unii Europejskiej na lata 2021‒2027 Polska dysponuje ok. 76 mld euro środków polityki spójności, z których część trafia na projekty związane z rozwojem turystyki, promocją dziedzictwa kulturowego oraz wspieraniem lokalnych produktów i usług.

Zobacz także

Kujawy i Pomorze od najsmaczniejszej strony

Zapisz na później

Dodatkowym źródłem wsparcia są instrumenty rozwoju obszarów wiejskich finansowane w ramach Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, w tym wcześniejszy Program Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz obecnie realizowany Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023‒2027. Programy te wspierają rozwój gospodarstw agroturystycznych, promocję lokalnej żywności, krótkie łańcuchy dostaw oraz inicjatywy realizowane przez lokalne grupy działania w ramach podejścia LEADER. Dzięki temu wsparcie trafia bezpośrednio do lokalnych producentów żywności, restauratorów, gospodarstw agroturystycznych czy organizacji społecznych zajmujących się promocją dziedzictwa kulinarnego i rozwojem turystyki na obszarach wiejskich.

Warto zwrócić uwagę na prowadzoną przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Listę Produktów Tradycyjnych. Trafiają na nią wyroby mające co najmniej 25-letnią historię wytwarzania oraz wyraźny związek z określonym regionem i jego dziedzictwem kulinarnym. Obecnie lista obejmuje już ponad 2 tys. produktów z całej Polski ‒ od regionalnych wędlin i serów po wypieki, napoje czy tradycyjne potrawy kuchni regionalnych.

Doświadczenia na szlaku

Władze regionów łączą również gastronomię z turystyką poprzez tworzenie tematycznych szlaków kulinarnych. W wielu częściach Polski takie inicjatywy stają się ważnym elementem budowania regionalnej oferty turystycznej, łącząc restauracje, producentów żywności oraz gospodarstwa agroturystyczne oferujące lokalne potrawy i produkty. Dzięki temu turyści mogą poznawać tradycyjną kuchnię podczas podróży między różnymi miejscowościami regionu, a lokalna gastronomia staje się częścią szerszego produktu turystycznego. W województwie kujawsko-pomorskim przykładem takiej inicjatywy jest Gęsinowy Szlak Kulinarny, który skupia restauracje i lokale gastronomiczne specjalizujące się w potrawach z gęsiny i zachęca odwiedzających do odkrywania regionalnych smaków podczas podróży po Pomorzu i Kujawach. Szlak ten jest także elementem promocji lokalnej tradycji hodowli gęsi oraz regionalnych produktów gastronomicznych.

Katalog szlaków kulinarnych w Polsce (stan na 2024 r.) można znaleźć na stronie www.polska.travel/szlaki-kulinarne/ prowadzonej przez Polską Organizację Turystyczną.

Relatywnie nowym trendem jest rozwój w Polsce enoturystyki, czyli odwiedzin regionów winiarskich, obejmujących zwiedzanie winnic, udział w wydarzeniach związanych z produkcją wina, degustacjach i warsztatach. Szlaki enoturystyczne komponują się z walorami turystycznymi regionów.

Innym zjawiskiem, w które może wpisywać się turystyka kulinarna, jest moda na slow travel, czyli podróże, w których liczą się doświadczenia związane z bliższym poznawaniem odwiedzanych miejsc, także w zgodzie z naturą.

Pomorze i Kujawy – wieloletnie tradycje

Przykładem wykorzystania dziedzictwa kulinarnego w rozwoju turystyki jest województwo kujawsko-pomorskie. Dziedzictwo kulinarne regionu wyrasta z połączenia kilku tradycji – kujawskiej, pomorskiej, borowiackiej i kociewskiej, a także w pewnym stopniu tradycji ziemi chełmińskiej.

Jednym z najbardziej charakterystycznych produktów regionu jest gęsina, promowana przez samorząd województwa m.in. w ramach akcji „Kujawsko-Pomorska Gęsina na św. Marcina”. W listopadzie, szczególnie w okolicach Dnia św. Marcina przypadającego 11 listopada, restauracje w takich miastach jak Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz, Chełmno czy w innych ośrodkach przygotowują specjalne menu oparte na daniach z gęsiny. Organizowane są degustacje, pokazy kulinarne, spotkania z kucharzami oraz różnego rodzaju wydarzenia promocyjne, które przyciągają turystów z różnych części Polski i przyczyniają się do popularyzacji regionalnej kuchni.

Równie silnym symbolem kulinarnej tożsamości regionu są pierniki toruńskie, których tradycja sięga średniowiecza. Już w XIV w. Toruń był ważnym ośrodkiem produkcji pierników, a wypieki te trafiały nie tylko na stoły mieszkańców regionu, lecz także do innych części Europy.

W województwie kujawsko-pomorskim znajduje się obecnie ponad 100 produktów wpisanych na Listę Produktów Tradycyjnych, m.in. czernina kujawska, półgęsek kujawski czy grzybowniczki. Lista ta obejmuje zarówno potrawy, jak i produkty spożywcze wytwarzane według tradycyjnych receptur charakterystycznych dla regionu. Coraz częściej pojawiają się one w ofercie restauracji oraz gospodarstw agroturystycznych, które wykorzystują lokalne składniki i dawne receptury w swojej działalności gastronomicznej.

Krzysztof Ratnicyn