Jakie preferencje proponuje państwo

IKE – elastyczne oszczędzanie z ulgą podatkową

Indywidualne konta emerytalne (IKE) należą do III filaru systemu emerytalnego i są sposobem gromadzenia oszczędności na przyszłą emeryturę. W praktyce sprowadza się to do tego, że dana osoba otwiera swoje konto, np. rachunek oszczędnościowy w banku, a następnie gromadzi na nim pieniądze, które z czasem będzie można wykorzystać na emeryturze. Tak zaoszczędzone środki są w pełni dziedziczone.

Wpłaty na IKE można dokonywać w dowolnym momencie i z dowolną częstotliwością. Maksymalny roczny limit wynosi 300 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok. Na 2025 r. wynosi on 26 019 zł. Z kolei prognozowany limit na 2026 r. sięga 28 260 zł.

Niewątpliwą korzyścią IKE jest zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki). Warunkiem jest wypłata pieniędzy zgodnie z wymogami określonymi w przepisach.

Po pierwsze, co do zasady środki zgromadzone na IKE można wypłacić po osiągnięciu 60. roku życia. Wyjątek stanowi sytuacja, kiedy uprawnienia emerytalne zdobywa się wcześniej. Wówczas zgromadzone na IKE pieniądze można wypłacić po ukończeniu 55. roku życia.

Po drugie, żeby skorzystać ze zwolnienia z podatku od zysków kapitałowych, należy wpłacić ponad połowę wartości wpłat nie później niż na pięć lat przed dniem złożenia wniosku o wypłatę środków z IKE lub wpłacać środki przez co najmniej pięć lat kalendarzowych.

Wypłata całości lub części pieniędzy z IKE przed 60. rokiem życia wiąże się z obowiązkiem zapłacenia podatku Belki związanego ze zwracaną kwotą. Wysokość daniny wynosi 19 proc. i jest naliczana od wypracowanych zysków.

Podsumowując, IKE daje dużą swobodę w doborze sposobu inwestowania i nie wymaga stałej częstotliwości wpłat. Jednocześnie skorzystanie z przewidzianych ulg podatkowych wymaga pozostawienia środków na rachunku do osiągnięcia określonego wieku.

IKZE – natychmiastowa ulga podatkowa kosztem elastyczności

Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) są zbliżonym rozwiązaniem do IKE, przewidują nawet te same typy produktów inwestycyjnych. Różni je natomiast podejście do preferencji podatkowych. W IKZE opiera się to na odliczaniu wpłat na konto od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Przy czym są roczne limity – niższe niż na IKE. W przypadku wpłat dokonywanych przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą maksymalna wysokość wpłat wynosi 15 611,40 zł. Z kolei w przypadku pozostałych osób – 10 407,60 zł. Nie ma natomiast znaczenia, w jaki sposób wpłata na konto zostanie zrealizowana – może to być zarówno jeden przelew, jak i regularne wpłaty.

Ceną za natychmiastową korzyść w postaci obniżenia podstawy opodatkowania jest mniejsza elastyczność wypłat w ramach IKZE. Z konta nie można wypłacić części pieniędzy. W przeciwieństwie do IKE możliwy jest jedynie całkowity zwrot wszystkich zgromadzonych na koncie środków.

Wypłata zgromadzonych na IKZE pieniędzy następuje wyłącznie na wniosek oszczędzającego, po osiągnięciu przez niego 65. roku życia oraz pod warunkiem dokonywania wpłat na IKZE co najmniej w pięciu latach kalendarzowych. W przypadku śmierci oszczędzającego – na wniosek osoby uprawnionej. Trzeba jednak mieć świadomość tego, że wypłata zgromadzonych pieniędzy na rzecz osoby uprawnionej podlega zryczałtowanemu opodatkowaniu na poziomie 10 proc.

Jeśli środki zostaną wypłacone przez oszczędzającego przed ukończeniem przez niego 65. roku życia, każda wypłata zobowiązuje go do zapłacenia podatku dochodowego. Jeżeli jednak zostaną spełnione określone warunki, zamiast standardowego podatku dochodowego od środków zgromadzonych na IKZE pobierany będzie ryczałt w wysokości 10 proc. każdej wypłaty – wystarczy dokonać wpłat w co najmniej pięciu latach kalendarzowych i wypłacić środki po ukończeniu 65. roku życia.

OKI – nowość w 2026 roku

Od 2026 r. Polaków ma kusić Osobiste Konto Inwestycyjne (OKI), czyli dobrowolne rozwiązanie wspierające długoterminowe inwestowanie. Jego planowane uruchomienie potwierdził niedawno minister finansów.

OKI będzie oferować szeroki zakres możliwości lokowania środków. W części inwestycyjnej pozwoli na inwestowanie w instrumenty finansowe dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu, a także w jednostki funduszy inwestycyjnych. Z kolei w części oszczędnościowej będzie można otwierać lokaty bankowe oraz nabywać obligacje oszczędnościowe.

Przewidziano jednak pewne ograniczenia – bez podatku Belki będzie można inwestować do 100 tys. zł, w tym w części oszczędnościowej do 25 tys. zł. Dla nadwyżki ponad 100 tys. będzie obowiązywać niski podatek od aktywów, na poziomie 0,8–0,9 proc. wartości inwestycji.

Wspomniany limit, jeśli rzeczywiście zostanie wprowadzony, może zniechęcać do OKI. Zgodnie z założeniami aż 75 proc. nadwyżki wymaga ulokowania w instrumentach o wyższym ryzyku, takich jak: akcje, fundusze czy ETF-y, aby zachować prawo do ulgi podatkowej. Tymczasem Polacy chętniej wybierają produkty oszczędnościowe o możliwie niskim poziomie ryzyka.

PPK – systematyczne oszczędzanie przy wsparciu pracodawcy i państwa

Większe obostrzenia, ale też korzyści, wiążą się z pracowniczymi planami kapitałowymi (PPK).

To regulowany ustawą z 4 października 2018 r. program długoterminowego oszczędzania, który powstał jako wspólna inicjatywa rządu, Polskiego Funduszu Rozwoju (PFR), organizacji pracodawców oraz związków zawodowych. Program jest przeznaczony dla osób zatrudnionych, a jego realizacja odbywa się we współpracy z pracodawcami.

Celem PPK jest systematyczne gromadzenie pieniędzy z myślą o finansowym zabezpieczeniu uczestników po ukończeniu 60. roku życia. Program ma charakter długoterminowy, uczestnictwo w nim sprzyja budowaniu dodatkowego kapitału emerytalnego przy stosunkowo niskim obciążeniu dla pracownika. Jest to rozwiązanie najdalej idące pod względem instytucjonalnego wsparcia spośród wyżej wymienionych – tutaj najwyraźniej widać zasadę: więcej regulacji w zamian za większe korzyści.

Największą korzyścią PPK są oszczędności tworzone wspólnie przez wpłaty pracownika, przedsiębiorcy i państwa. Dwaj pierwsi finansują tzw. kwoty podstawowe: 2 proc. wynagrodzenia w przypadku pracownika i 1,5 proc. dla przedsiębiorcy, który go zatrudnia. Przepisy umożliwiają im także dokonywanie wpłat dodatkowych – pracodawcy do 2,5 proc. wynagrodzenia, pracownikowi do 2 proc.

Wpłaty finansowane przez pracownika potrącane są z jego pensji po opodatkowaniu i oskładkowaniu. Kwoty finansowane przez pracodawcę nie są oskładkowane, ale stanowią przychód pracownika, od którego potrącany jest podatek.

Po ukończeniu 60. roku życia pieniądze zgromadzone w PPK można wypłacić bez dodatkowych kosztów: jednorazowo do 25 proc., a pozostałe 75 proc. w co najmniej 120 miesięcznych ratach. Dostępna jest też opcja wypłaty w formie świadczenia małżeńskiego, jeśli obie osoby ukończyły 60 lat i mają konta w tej samej instytucji finansowej. Środki z PPK można także przetransferować na rachunek terminowej lokaty bankowej, pod warunkiem że wypłaty ratalne będą realizowane przez co najmniej 120 miesięcy.

Większe korzyści wiążą się z pewnym ryzykiem. Po pierwsze, istnieje ryzyko zmian legislacyjnych, które mogą wpłynąć na funkcjonowanie programu lub warunki wypłaty środków. Po drugie, problemem może być zmienność rynkowa – wartość zgromadzonych na PPK pieniędzy może się zmniejszać na przykład w okresach spadków na giełdzie. Kolejną kwestią jest wcześniejsza wypłata środków (przed 60. rokiem życia).

Pieniądze z PPK można wycofać w całości w dowolnym momencie, jednak wiąże się to z koniecznością przekazania 30 proc. składek opłaconych przez pracodawcę na indywidualne konto ZUS pracownika. Pozostałe 70 proc. pozostaje do dyspozycji uczestnika. Dopłaty z Funduszu Pracy (250 zł wpłata powitalna i 240 zł rocznie) są zwracane do funduszu, natomiast od wypracowanych zysków obowiązuje 19 proc. podatek Belki.

Prawo przewiduje również możliwość wcześniejszego dysponowania pieniędzmi w dwóch wyjątkowych sytuacjach: w przypadku poważnej choroby uczestnika PPK, jego małżonka lub dziecka (np. nowotwór złośliwy lub stwardnienie zanikowe boczne) oraz przez osoby poniżej 45. roku życia, gdy środki mają zostać przeznaczone na wkład własny przy zakupie mieszkania. W pierwszym przypadku możliwa jest bezzwrotna wypłata do 25 proc. zgromadzonych pieniędzy. W drugim – uczestnik może otrzymać wszystkie środki, zobowiązując się do ich późniejszego zwrotu. Spłata musi się rozpocząć najpóźniej 5 lat po wypłacie i zostać zakończona w ciągu 15 lat.

JKL

GŁOS BRANŻY

Finansowe zabezpieczenie przyszłości a regulacje

Nieprzewidziane wydatki, utrata stałych dochodów czy realizacja celów emerytalnych – wszystkie te sytuacje wymagają posiadania odpowiednich środków finansowych. Dla wielu z nas pokrycie ich z bieżących zasobów bywa trudne, a czasem wręcz niemożliwe. Aby zabezpieczyć się na przyszłość, warto rozważyć inwestowanie i świadomy wybór odpowiednich produktów. To właśnie ta decyzja może przesądzić o tym, czy oprócz potencjalnych zysków skorzystamy również z dodatkowych preferencji.

Najpopularniejsze rozwiązania na niepewną przyszłość to te, które służą realizacji celów emerytalnych. Należą do nich: IKE i IKZE – produkty indywidualnego inwestowania, oraz PPK i PPE – programy oferowane przez pracodawców.

Każde z nich wiąże się z określonymi korzyściami podatkowymi. Przykładowo w przypadku IKZE środki podlegają zryczałtowanemu podatkowi w wysokości 10 proc., a roczne wpłaty można odliczyć w zeznaniu podatkowym. Inaczej sytuacja wygląda z IKE, na którym zyski z inwestycji mogą być zwolnione z podatku, składki nie podlegają jednak odliczeniu od podstawy opodatkowania.

Zbiorowe formy inwestowania, takie jak PPE i PPK, oprócz korzyści podatkowych oferują dodatkowe atuty – finansowanie składek przez pracodawcę, a w przypadku PPK również dopłaty ze strony państwa.

Wspólną cechą wszystkich tych rozwiązań jest konieczność spełnienia określonych warunków, w tym osiągnięcia wymaganego wieku. Choć może się to wydawać pewnym ograniczeniem, jeśli produkty te odpowiadają naszym celom, warto rozważyć ich wybór.

Oprócz wymienionych wyżej produktów przeznaczonych do inwestowania na cele emerytalne warto wspomnieć o OKI (Osobiste Konto Inwestycyjne), którego wprowadzenie kilka miesięcy temu zapowiedział minister finansów. Podobny mechanizm do OKI od lat funkcjonuje w Szwecji, ciesząc się tam dużym zainteresowaniem. Jeśli to rozwiązanie zostanie wdrożone również w Polsce, inwestorzy indywidualni zyskają dodatkowy instrument do efektywnego pomnażania kapitału. Zakłada się, że środki zgromadzone w OKI będą zwolnione z podatku od zysków kapitałowych co do zasady do limitu 100 tys. zł.

Na koniec, skupiając się stricte na temacie, w którym się specjalizuję, czyli funduszach inwestycyjnych, chcę zwrócić uwagę na jeszcze jedno rozwiązanie, które wpływa korzystnie na dokonywane przez nas inwestycje. Chodzi tu mianowicie o wprowadzone od zeszłego roku zmiany w podatku od zysków kapitałowych. Dzięki nim dziś inwestowanie w fundusze można rozliczyć w ramach składanego zeznania podatkowego wspólnie z innymi inwestycjami, co w wielu przypadkach może skutkować ustaleniem podatku w wymiarze niższym, niż miałoby to miejsce na zasadach obowiązujących w przeszłości.

Jacek Pochłopień