Kultura na Kujawach i Pomorzu: jak łączyć wartości z rozwojem
Kultura bywa traktowana jako miękki dodatek do polityk rozwojowych. Tymczasem, niezależnie od wartości, jaką niesie sama w sobie, nie jest kosztem, lecz inwestycją w kapitał społeczny, atrakcyjność regionów, a także lokalną gospodarkę.
We wspieraniu kultury chodzi nie tylko o inwestycje w instytucje jak teatr czy opera, lecz także o strategiczne podejście do rozwoju opartego na dziedzictwie regionu, tradycjach oraz dostępności kultury i oferty artystycznej. Ogromną część tych powinności biorą na siebie samorządy terytorialne, zazwyczaj jako organy prowadzące bądź współprowadzące instytucje kultury, a także mecenasi wydarzeń. Korzyści są ewidentne, w postaci m.in. rozwoju kreatywności i innowacyjności, budowania trwałych relacji społecznych, integracji czy wzrostu zaufania społecznego. Nakłady na kulturę – również w odniesieniu do najmniejszych społeczności – są inwestycjami w kapitał ludzki, jeśli trzymać się języka ekonomii.
Samorządy w roli głównej
W Polsce działa 3911 centrów, domów i ośrodków kultury, klubów i świetlic, które w 2024 r. zorganizowały 276,6 tys. wydarzeń dla 35,2 mln uczestników (GUS, 2024 r.). Skala uczestnictwa wskazuje, że kultura należy do najpowszechniejszych kanałów aktywności społecznej. Podobny obraz wyłania się z danych dotyczących bibliotek publicznych. Na koniec 2023 r. funkcjonowało ponad 7,5 tys. placówek, z których korzystało 5,3 mln czytelników, a księgozbiór liczył 124,3 mln woluminów (GUS, „Biblioteki publiczne w 2023 r.”). Czytelnictwo w Polsce – po dekadach stagnacji – stopniowo ożywa. Rosnącym zainteresowaniem cieszą się również muzea. W 2024 r. odnotowano 44,4 mln odwiedzających, co oznacza wzrost w ujęciu rok do roku (według Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego).
Dane te pokazują zapotrzebowanie na ofertę kulturalną, co przekłada się też na rozwój turystyki, edukacji oraz lokalnej przedsiębiorczości. Jeśli połączymy te fakty z debatą o zagrożeniach wynikających z nadmiernej obecności w cyfrowym świecie, m.in. młodego pokolenia, stanie się jeszcze bardziej oczywiste, jakie ma to znaczenie. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że uczestnictwo w kulturze może wspierać dobrostan psychiczny, redukcję stresu, przeciwdziałanie izolacji społecznej oraz procesy terapeutyczne (WHO 2019).
Ważną rolę w świecie kultury mają do odegrania lokalne władze. Dane z Banku Danych Lokalnych GUS pokazują, że jednostki samorządu terytorialnego przeznaczają na kulturę miliardy złotych rocznie (GUS, dział 921 „Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego”).
Inwestycje w kulturę generują efekty bezpośrednie, pośrednie i indukowane. Obejmują one zatrudnienie w instytucjach kultury, wydatki odwiedzających, a także wzrost aktywności gospodarczej w regionie. W 2024 r. w sektorze kultury i działalnościach powiązanych pracowało w Polsce ok. 600 tys. osób (GUS oraz Eurostat, „Cultural employment 2024”), co odzwierciedla znaczenie kultury dla rynku pracy.
W literaturze ekonomicznej opisuje się efekt mnożnikowy – wydatki na kulturę generują popyt w sektorach powiązanych, takich jak turystyka, gastronomia, hotelarstwo czy transport. Sektor kultury i przemysłów kreatywnych tworzy miejsca pracy o wysokiej wartości dodanej, wzmacnia atrakcyjność osiedleńczą regionów i sprzyja napływowi kapitału ludzkiego.
OECD podkreśla, że polityki kulturalne mogą pełnić funkcję narzędzia rozwoju lokalnego, wpływając na rewitalizację przestrzeni miejskich, wzrost atrakcyjności turystycznej oraz wzmacnianie kapitału społecznego (OECD, „Culture and Local Development”).
Działania samorządów związane z kulturą stają się elementem polityki społecznej, gospodarczej oraz zdrowotnej.
Regionalnie i w skali międzynarodowej
Szeroki wachlarz przedsięwzięć związanych z kulturą prowadzi oraz wspiera samorząd województwa kujawsko-pomorskiego. Wydatki na kulturę stanowią ważną pozycję w budżecie województwa. Opera Nova i Filharmonia Pomorska w Bydgoszczy, Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu czy Ośrodek Chopinowski w Szafarni funkcjonują jako instytucje, których organizatorem jest samorząd województwa (w pierwszym przypadku jako jednostka współprowadząca z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego).
Przykładów ciekawych wydarzeń nie trzeba szukać daleko, wystarczy spojrzeć na przełom lat 2025 i 2026. Kilka tygodni po tym, gdy wybrzmiał ostatni akord XIX Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie, w Bydgoszczy rozpoczął się w listopadzie XIII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego. Transmisję online można było śledzić na kanale YT Paderewski International Piano Competition. Przesłuchania eliminacyjne zorganizowano w maju i czerwcu w Warszawie, Seulu, Tokio, Szanghaju, Nowym Jorku, Wiedniu i włoskim Sacile.
Również w listopadzie odbył się mający światowy zasięg 33. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych Camerimage, a także Old Film
Festival w Bydgoszczy, na którym Nagrodę Filmową Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego odebrała Anna Dymna. Warto też wspomnieć o sukcesie musicalu Teatru Muzycznegp w Toruniu „Jesus Christ Superstar”, który w tym samym miesiącu znalazł się wśród laureatów III Plebiscytu Musicalowego, zdobywając osiem wyróżnień. A także o wydarzeniu o innym charakterze, również w listopadzie – IV Kongresie Regionalistów Kujawsko-Pomorskich w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu, z udziałem przedstawicieli nauki, kultury oraz organizacji pozarządowych. Dyskutowano o edukacji regionalnej, a także kształtowaniu się świadomości tożsamości kujawsko-pomorskiej w ciągu minionych 25 lat. Podczas wydarzenia nagrody odebrali laureaci konkursu na najlepsze książki o tematyce regionalnej.
Natomiast rok 2026 otworzył Film Song Festival Bydgoszcz, w Operze Nova. Sześć festiwalowych dni wypełniły koncerty, spotkania z polskimi gwiazdami, warsztaty i przedpremierowe pokazy filmowe.
Krzysztof Ratnicyn, JPO
Projekty w całym regionie
Kultura jest drugą pozycją w budżecie województwa na 2026 rok – przeznaczamy na nią 370 mln zł, czyli ponad 20 proc. wydatków. Wśród kluczowych przedsięwzięć znajdują się dwie spektakularne inwestycje: budowa czwartego kręgu Opery Nova oraz rozbudowa Filharmonii Pomorskiej, instytucji o wyjątkowym znaczeniu artystycznym. Jednocześnie konsekwentnie realizujemy projekty w całym regionie, nie tylko w największych miastach. Rozwijamy nowe przestrzenie edukacji, nauki i kultury w ramach Kujawsko-Pomorskiej Akademii Innowacji, w tym Młyn Energii w Grudziądzu oraz kolejne centra we Włocławku i Inowrocławiu. Równolegle prowadzimy inwestycje w dziedzictwo kulturowe – tworzymy Muzeum Ziemiaństwa w Nawrze, rewitalizujemy zespół pałacowy w Wieńcu i modernizujemy Pałac Lubostroń.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.