Nowy model wspólnoty na miarę wyzwań

Tomasz Pietryga, redaktor naczelny DGP, podczas otwarcia wydarzenia zwrócił uwagę, że żyjemy w pełnych wyzwań czasach, w których trzeba szybko podejmować strategiczne decyzje.

– W historii są takie okresy, które kształtują rzeczywistość na kolejne dekady i z takim czasem mamy do czynienia obecnie – powiedział Tomasz Pietryga.

Zwrócił uwagę na dwa obszary odpowiedzialności samorządów. Pierwszym jest wojna za wschodnią granicą i zawirowania geopolityczne, które zmuszają lokalne władze do zapewnienia odporności i bezpieczeństwa lokalnym wspólnotom. Drugim jest rewolucja cyfrowa.

Zobacz także

Mazowieckie: skuteczne zarządzanie marką

Zapisz na później

Od demografii po sztuczną inteligencję

W wystąpieniu wideo prof. Marcin Wiącek, rzecznik praw obywatelskich, nawiązał do tematu przewodniego sesji otwierającej kongres: „Miasta w ruchu. Czas na nowy model wspólnoty”. Zauważył, że ruch różni się od chaosu tym, że ma kierunek i wymaga nawigacji, a nie tylko przetrwania. Profesor Wiącek przypomniał, że prawa człowieka nie są abstrakcją, realizują się w konkretnym urzędzie i wobec konkretnego obywatela poprzez dostęp do lokali socjalnych, szkół dla dzieci z niepełnosprawnościami czy realną partycypację.

– Nowy model wspólnoty musi mieć jedno twarde jądro. To jest zaufanie oparte na tym, że instytucja dotrzymuje słowa, że procedura jest zrozumiała, że na odpowiedź nie czeka się w nieskończoność. Samorząd cieszy się dużym społecznym zaufaniem. To wielki kapitał i wielka odpowiedzialność, bo zaufanie traci się szybciej, niż się je buduje – powiedział.

Natomiast Zbigniew Ostrowski, wicemarszałek województwa kujawsko-pomorskiego, w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na cztery aspekty roli miast: dynamikę procesów, poszukiwanie optymalnych modeli rozwoju, terytorium oraz społeczność. Podkreślił, że dla samorządu województwa miasta są przede wszystkim lokomotywami rozwoju. Odniósł się też do współczesnych zagrożeń, zwracając uwagę na cyfryzację, która podważa konieczność fizycznego kontaktu z przedstawicielami miasta, oraz to, że ośrodki miejskie starzeją się i wyludniają szybciej niż wieś.

– Dzisiaj planowanie czegokolwiek w życiu regionów, miast musi się opierać na przeświadczeniu, że powinniśmy myśleć nie o końcu kadencji, nie o naszych zyskach bądź stratach politycznych, ale o ludziach, dla których to, co dzisiaj robimy, będzie podstawą egzystencji w kolejnych latach – apelował Zbigniew Ostrowski, informując zarazem, że wnioski z kongresu posłużą pracom nad nową strategią rozwoju województwa do 2035 r.

Tematyka tegorocznego kongresu oscylowała wokół nowego modelu funkcjonowania wspólnot lokalnych w obliczu narastających wyzwań społecznych, demograficznych i gospodarczych. Uczestnicy zastanawiali się m.in., jak wzmacniać odporność JST na kryzysy oraz czy finanse lokalne są gotowe na kluczowe transformacje i decyzje strategiczne, które muszą zostać podjęte już w 2026 r. Rozmawiano o tym, jak budować odporność na kryzysy klimatyczne, finansowe i bezpieczeństwa, oraz czy samorząd potrzebuje nowego modelu działania. Poruszono też temat pracowników samorządowych jako kadr przyszłości, dyskutowano o niedoborze kompetencji, niskich płacach, nowym modelu kariery, a nawet o pomyśle czterogodzinnego czasu pracy. Osobna dyskusja dotyczyła wspólnot lokalnych w czasie transformacji i budowania zaufania wspólnie z NGO oraz aktywistami w dobie kryzysu instytucji publicznych.

Nagrody dla najlepszych

Tradycyjnie podczas kongresu wręczono nagrody w kolejnej, XIV już edycji rankingu Perły Samorządu. Celem zestawienia jest wyróżnienie gmin, miast oraz ich włodarzy za najwyższą jakość zarządzania, innowacyjność oraz skuteczność w dbaniu o jakość życia mieszkańców i zrównoważony rozwój. Galę w Dworze Artusa, której organizatorem był Dziennik Gazeta Prawna, a współorganizatorem samorząd województwa kujawsko-pomorskiego, otworzył Piotr Całbecki, marszałek województwa kujawsko-pomorskiego. Zwrócił on uwagę, że wkrótce Polska i inne kraje członkowskie zaczną dysponować nowym budżetem unijnym, z nową formułą wdrażania funduszy w ramach polityki spójności. Zwrócił uwagę, że Komisja Europejska zaproponuje model opierający się na krajowych i regionalnych strategiach.

– To oznacza, że samorządy będą musiały wspólnie z rządem przygotowywać strategie tak, aby były one spójne. Priorytety są oczywiste: bezpieczeństwo, cyfryzacja, depopulacja i ochrona środowiska – mówił marszałek, wskazując na potrzebę, by polityka unijna była realnym narzędziem rozwoju nawet najmniejszych gmin.

Metodykę Pereł Samorządu przedstawili dr hab. Jacek Sierak, prof. SGH, kierownik Katedry Ekonomiki i Finansów Samorządu Terytorialnego oraz dr Paulina Legutko-Kobus, kierowniczka Zakładu Polityki Regionalnej i Lokalnej SGH, członkowie kapituły rankingu, reprezentujący partnera merytorycznego, Szkołę Główną Handlową w Warszawie. Jak podkreślili, zestawienie nie wyłania tych, którzy mają wysokie dochody, dobrą sytuację społeczno-gospodarczą wynikającą z korzystnej struktury demograficznej albo z dużej liczby podmiotów gospodarczych.

– Nagradzani są przede wszystkim ci, którzy potrafią wykorzystać swój potencjał – powiedział dr hab. Jacek Sierak.

W kategorii fakultatywnej badano również odporność samorządów – cyfrową i cyberbezpieczeństwo oraz klimatyczną.

W kategorii Gminy wiejskie pierwsze miejsce zdobyła Iława. Nagrodę odebrał wójt Krzysztof Harmaciński, który wygrał również w podkategorii Włodarz. Odbierając statuetki, podziękował kapitule za wyróżnienie i dostrzeżenie jego pracy. Zadedykował też nagrody mieszkańcom, pracownikom oraz – żonie, a także wszystkim osobom, które współpracują z gminą.

W kategorii Gminy miejsko-wiejskie laureatem został Radzymin, a nagrodę odebrał burmistrz Krzysztof Chaciński. Podobnie jak poprzednik zadedykował ją mieszkańcom, współpracownikom, radnym, sołtysom, wszystkim tym, którzy wspólnie z nim na ten sukces pracowali.

– Ale też żonie i córkom, bo ta aktywność jest okupiona ukradzionym czasem rodzinie – podkreślił.

Najlepszym włodarzem gminy miejsko-wiejskiej został Igor Bandrowicz, burmistrz gminy Prusice.

Liderem wśród Gmin miejskich do 100 tys. mieszkańców został Mińsk Mazowiecki. Burmistrz Marcin Jakubowski skomentował sukces, dzieląc się trzema samorządowymi życzeniami. Po pierwsze, jak powiedział, liczy na ustawę o metropolii w województwie mazowieckim. Po drugie, by Trybunał Konstytucyjny zaczął podejmować „właściwe decyzje i wysłał na śmietnik historii niekonstytucyjne przepisy”, a po trzecie, by izba senacka polskiego parlamentu stała się samorządową, w której doświadczeni przedstawiciele tej części administracji mogliby współrządzić i tworzyć dobre prawo w kraju.

W tej samej kategorii tytuł najlepszego włodarza otrzymał burmistrz Dzierżoniowa Dariusz Kucharski.

W kategorii miast powyżej 100 tys. mieszkańców najlepszy okazał się Poznań, a w gronie włodarzy pierwsze miejsce zdobyła Hanna Zdanowska, prezydent Łodzi.

Na zakończenie uroczystości nagroda specjalna rektora SGH powędrowała do Renaty Kaznowskiej, zastępcy prezydenta m.st. Warszawy, w dowód uznania dla pracy oraz zaangażowania na rzecz rozwoju stolicy i wzmacniania wspólnoty lokalnej.

Redakcja DGP przyznała również nagrody specjalne, związane przede wszystkim z odpornością, bezpieczeństwem i innowacjami. Otrzymały je gminy i miasta: Głogów, Kalisz, Radzymin, Chełm, Rybno, Rokietnica, Bratian, Poznań, Łódź oraz Płock.

Podczas kongresu nagrody odebrali także laureaci Rankingu Skarbników.

Pełne wyniki rankingów ukazały się w dodatku do DGP 17 czerwca.

PAO

Organizator:

Współorganizator: