Górnicy dumni z tradycji
Znaczenie górnictwa dla Polski trudno przecenić. Podobnie jak jego wkład w historię, tożsamość i kulturę, co najlepiej widać podczas górniczego święta
Zwyczaj obchodzenia Barbórki jest praktykowany od początku XIX w. Wywodzi się z kultu św. Barbary, patronki górników. To jej poświęcone są ołtarze, obrazy i figury w każdej kopalni. Społeczność górnicza celebruje Barbórkę, która w branży wydobywczej jest dniem wolnym od pracy, jako wydarzenie religijne, zawodowe i rodzinne. Świętują nie tylko górnicy, lecz także pracownicy firm kooperujących z branżą. W Polsce to kilkaset tysięcy osób. 4 grudnia jest oficjalnym Dniem Górnika. Polska, konsekwentnie realizując plan energetycznej transformacji, wciąż węglem stoi, a branża jest strażnikiem i kontynuatorem szczególnej tradycji.
Śląsk z górniczym pióropuszem
Obchodzona 4 grudnia Barbórka ma niezwykły klimat. Mieszkańców niektórych górniczych osiedli budzą w tym dniu orkiestry, w kościołach są odprawiane msze w intencji górników, podczas akademii są wręczane awanse na wyższe stopnie górnicze, spotykają się jubilaci i emeryci.
Oficjalne barbórkowe uroczystości rozpoczyna odśpiewanie hymnów: narodowego i górniczego. „Boć synowi podziemnych czarnych światów każdy chętnie poda swą dłoń. Niech żyje nam Górniczy Stan! Górniczy Stan – niech żyje nam” – brzmi wpadający w ucho refren górniczej pieśni. Sztandary i flagi są w czarno-zielonych barwach. Czerń symbolizuje świat podziemnych chodników, a zieleń odnosi się do lasów i łąk na powierzchni, za którymi tęsknią górnicy podczas pracy.
W dniach obchodów Barbórki w związanych z kopalniami miejscowościach gęsto od galowych górniczych mundurów. Czarny strój ma 29 guzików na pamiątkę św. Barbary, która miała 29 lat, gdy zmarła męczeńską śmiercią. Czako, czyli górnicze nakrycie głowy, jest ozdobione pióropuszem – to nawiązanie do miotełki z piór, którą dawni gwarkowie czyścili otwory strzałowe. Kolor 22-centymetrowego pióropusza oznacza rangę lub funkcję górnika: zielone noszą dyrektorzy generalni górnictwa, białe – dyrektorzy i pracownicy dozoru, czarne – górnicy. Czerwone pióropusze są zarezerwowane dla górniczej orkiestry, a biało-czerwony dla jej kapelmistrza. Z przodu każde czako ma kuplę, czyli górnicze godło, w którym krzyżują się tradycyjne narzędzia gwarków: pyrlik i żelazko, czyli młot i kilof, otoczone laurowym wieńcem.
Barbórka to czas zabaw. Pracownicy kopalń w męskim gronie bawią się na biesiadach piwnych, organizowanych zawsze zgodnie z tradycyjnym, wywodzącym się jeszcze z XIX w. ceremoniałem.
Karczma Piwna, bo taką nazwę nosi doroczne spotkanie gwarków, nie jest zwykłą zabawą. Zgromadzeniu przewodzi Wysokie, a w Sprawach Piwnych Nigdy Nieomylne Prezydium. Wśród jego uprawnień jest karanie (nawet zakuciem w dyby lub wylaniem na głowę kufla piwa) gwarków nieprzestrzegających regulaminu zabawy, ale i nagradzanie – na przykład za wyjątkowe rozśpiewanie albo zwycięstwo w którymś z licznych konkursów. Podczas Karczmy nie może zabraknąć skoku przez skórę – symbolicznego przyjęcia do górniczej braci. Noszona przez dawnych gwarków „skóra” to jeden z symboli górniczego zawodu.
Pamiątką z Karczmy Piwnej jest okolicznościowy, często bogato zdobiony kufel. Górniczy weterani mają ich w swojej kolekcji kilkadziesiąt.
Damskim odpowiednikiem Karczmy Piwnej jest Babski Comber, który również zwykle odbywa się według przygotowanego scenariusza.
Barbórka to czas świętowania – ale także zadumy i wspomnienia tych, którzy odeszli na wieczną szychtę.
Jubileuszowy rok
Przed pięcioma laty obchody Barbórki umieszczono na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego, z perspektywą wpisania na światową listę dziedzictwa UNESCO. Inicjatorzy tego kroku nie mieli wątpliwości, że warto pielęgnować i dokumentować barbórkowe zwyczaje i tradycje.
Barbórka obchodzona jest nie tylko na Górnym Śląsku i Lubelszczyźnie, gdzie wydobywa się węgiel kamienny, lecz także w innych regionach, gdzie świętują m.in. górnicy węgla brunatnego, pracownicy kopalń rud miedzi, cynku i ołowiu, soli, a także załogi zakładów wydobywczych nafty i gazu, wód leczniczych i termalnych. Wraz z firmami eksploatującymi kopaliny pospolite – kruszywa, piasek i żwir – w Polsce jest ponad 7,3 tys. zakładów górniczych: podziemnych, otworowych i odkrywkowych. Łącznie krajowy przemysł wydobywczy bezpośrednio zatrudnia niespełna 167 tys. pracowników. Kilkakrotnie więcej pracowników zatrudniają firmy kooperujące z górnictwem, również obchodzące tradycyjny Dzień Górnika.
W tym roku szczególny charakter miały obchody Barbórki dla obchodzącej swoje 30-lecie Jastrzębskiej Spółki Węglowej. Górnicy i pracownicy kopalni wzięli udział w mszy świętej w kościele pw. św. Cyryla i Metodego w Knurowie, po której złożono kwiaty przed pomnikiem św. Barbary. Obchody były okazją do świętowania 120 lat działalności kopalni Knurów. Dalsza część uroczystości odbyła się w hali PreZero Arena Gliwice. Podczas uroczystości Andrzej Duda, prezydent RP, wręczył odznaczenia państwowe.
– Dziękuję wam za tę służbę z całego serca w imieniu całego naszego społeczeństwa, bo jest ona niezbędna. Dziękuję ogromnie, że podjęliście decyzję, żeby ten trudny zawód wybrać, bardzo często podążając za tradycją rodzinną. Jest ogromnie ważna, każda służba górnicza jest niezwykle istotna – powiedział Andrzej Duda. – Niech święta Barbara ma was w swojej opiece i otula was swoim płaszczem we wszystkich trudnych sytuacjach, zwłaszcza tam na dole w ciemnościach kopalni, wtedy, kiedy ta opieka jest tak ogromnie potrzebna. Niech święta Barbara zawsze będzie z wami i waszymi rodzinami – powiedział prezydent RP.
W uroczystości wzięli udział parlamentarzyści, przedstawiciele władz samorządowych, służby mundurowe, duchowni, organizacje związkowe, władze kopalni, zarząd JSW oraz zaproszeni goście.
– Ten jeden dzień w roku – święto naszej patronki – jest dla nas wyjątkowym dniem, wyzwala w górnikach wiele emocji. To czas życzeń i podziękowań za trud i poświęcenie, które wkładacie każdego dnia w swoją pracę. Jesteście sercem naszej spółki, a wasza ciężka praca jest fundamentem naszego sukcesu – powiedział Tomasz Cudny, prezes zarządu JSW.
Podczas uroczystości upamiętniono również górników, którzy zginęli, wykonując swoje obowiązki.
Znaczenie węgla
Polski energetyka staje się coraz bardziej zielona, ale węgiel energetyczny jeszcze przez lata zachowa swoją pozycję, zaś koksowy pozostanie podstawą produkcji stali. W Polsce dwie trzecie energii elektrycznej pochodzi z węgla, a co trzeci Polak mieszka w domu ogrzewanym tym paliwem. Górnictwo nie traci na znaczeniu, pozostając potężnym pracodawcą i podatnikiem.
Węgiel – pierwiastek, który jest głównym składnikiem węgla kamiennego – występuje w różnych postaciach. Jego atomy tworzą struktury nadające każdej z nich odmienne właściwości. Do najbardziej znanych odmian należą grafit, diament i grafen. Wśród przyszłościowych materiałów są też włókna węglowe, cenione ze względu na wytrzymałość i możliwość wszechstronnego wykorzystania. Są stosowane jako materiał konstrukcyjny, a także np. w sprzęcie sportowym.
Partner dodatku
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.