Zdrowie ucznia pod stałą kontrolą

W wieku szkolnym bilans zdrowia u dziecka powinien być wykonany kilkukrotnie. Po raz pierwszy przed rozpoczęciem przez niego nauki. Wtedy sprawdza się u dziecka słuch, wzrok, postawę ciała, ale i gotowość do podjęcia nauki w szkole, oraz dokonuje lateryzacji, która determinuje przewagę prawej lub lewej półkuli, a więc pozwala stwierdzić, czy dziecko będzie prawo-, czy leworęczne. Dodatkowo u chłopców przeprowadzane jest badanie narządów płciowych w kierunku stulejki i wnętrostwa.

Kolejne badanie powinno zostać przeprowadzone u dziecka po ukończeniu przez nie 10 lat. Jego zakres jest podobny do tego, które jest wykonywane u sześciolatka, bo dochodzi jeszcze diagnostyka daltonizmu. Poza tym sprawdzany jest stan jamy ustnej, tarczycy.

Jeszcze pełniejszym badaniem jest to robione w wieku 13–15 lat. W związku z tym że jest to okres tzw. skoku wzrostowego, bada się u dziecka prawidłową postawę. Jest to czas, kiedy ujawniają się pierwsze oznaki skrzywienia kręgosłupa, nieprawidłowego ustawienia kończyn czy wysklepienia stóp. Poza tym sprawdza się dojrzałość płciową dziecka, a także bada stan tarczycy oraz skóry pod kątem trądziku młodzieńczego. Bywa, że lekarz zleca dodatkowo badanie RTG klatki piersiowej, morfologię czy badanie moczu.

Ostatni bilans ma miejsce w szkole średniej, kiedy dziecko kończy 16–17 lat. Powinno zostać przeprowadzone przed ukończeniem przez nie 19. roku życia. Wówczas oceniany jest ogólny stan psychiczny i fizyczny dziecka, a także sprawdzane są zachowania zdrowotne ucznia, jak palenie tytoniu czy używanie substancji psychoaktywnych. Ocenie poddawany jest też stopień rozwoju cech płciowych, stan skóry, uzębienia. Dziecko dowiaduje się poza tym, czy jest zdolne do dalszego kształcenia się lub nauki wybranego zawodu.

Dodatkowe badania

Bilans zdrowia, choć cykliczny, nie jest wykonywany co roku. Dlatego specjaliści doradzają, by uzupełniać go badaniami profilaktycznymi we własnym zakresie, które można wykonać u lekarza rodzinnego. A na pewno pamiętać o nich w roku, w którym nie wypada przeprowadzenie bilansu zdrowia ucznia. Wykonanie morfologii, OB (opadu Biernackiego), CRP (białka ostrej fazy) oraz badania ogólnego moczu powinno się bowiem przeprowadzać przynajmniej raz na 12 miesięcy. To najprostszy i najbardziej skuteczny sposób, by wychwycić problemy zdrowotne, zanim jeszcze wystąpią ich pierwsze objawy. Morfologia daje ogólny pogląd na stan zdrowia, a gdy zestawi się ją z innymi badaniami, pozwala na wykrycie nieprawidłowości w stanie zdrowia dziecka. OB pozwala na ujawnienie stanu zapalnego w organizmie, podobnie jak CRP, które dostarczy wiedzy o tym, czy dziecko przechodzi infekcję wirusową, bakteryjną, grzybiczą czy pasożytniczą albo czy jego organizm walczy z chorobą autoimmunologiczną lub nowotworową. Jeśli chodzi o ogólne badanie moczu, to jego wykonanie dostarcza wiedzy na temat ewentualnej infekcji układu moczowego.

Poza tym eksperci doradzają, by raz w roku przejść również kontrolę u lekarza dentysty. Nieleczone zęby są bowiem przyczyną wielu chorób układu pokarmowego i krwionośnego.

Jakie jeszcze inne badania profilaktyczne można wykonać u dziecka w wieku szkolnym? Wśród nich jest ocena poziomu minerałów w organizmie, czyli żelaza, fosforu oraz wapnia, które wpływają na prawidłową pracę układu odpornościowego i mineralizację kości. Eksperci podpowiadają też wykonanie badania ASO, pozwalającego na wykrycie antygenu paciorkowca typu A we krwi. Jego ujawnienie to potwierdzenie, że dziecko jest nosicielem lub w przeszłości przeszło zakażenie paciorkowcem. Będzie przydatne w diagnozowaniu chorób związanych z tego rodzaju zakażeniami, takich jak np. reumatyzm (gorączka reumatyczna), kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie wsierdzia czy też szkarlatyna. Dlatego dobrze jest się na nie zdecydować w sytuacji przedłużającej się infekcji, nawet gdy jej objawy nie są bardzo dolegliwe. Bywa bowiem, że jest to czas rozprzestrzenienia się bakterii wewnątrz organizmu, który może prowadzić do rozwinięcia się powikłań w postaci zapalenia kłębuszków nerkowych lub gorączki reumatycznej. Bez dobrej diagnozy zastosowanie prawidłowego leczenia będzie bardzo trudne. Badanie powinno się też wykonać, gdy dziecko często choruje na anginę ropną.

Zalecane jest też badanie kału, zwłaszcza jeśli dziecko ma styczność ze zwierzętami. Dzięki temu można ustalić, czy w organizmie nie ma pasożytów. Zaleca się wykonywanie go raz w roku, a na pewno wówczas, gdy dziecko narzeka na przewlekłe bóle brzucha i ma kłopoty z wypróżnianiem się. To też sposób na wyeliminowanie chorób układu przewodu pokarmowego.

Szczepienie uczniów

W utrzymaniu dobrego stanu zdrowia dziecka pomoże też realizacja obowiązkowego kalendarza szczepień. Zwłaszcza że wiele chorób zakaźnych powraca. Jak wynika z danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny, do końca lipca zanotowano w Polsce 488 przypadków krztuśca wobec 167 rok temu. Więcej jest też przypadków ospy wietrznej (156,2 tys. wobec 122,3 tys. w 2022 r.) czy różyczki (152 wobec 68), choć w tym ostatnim przypadku nie są to wielkie liczby.

Jeśli chodzi o dzieci w wieku szkolnym, to sześciolatki powinny przyjąć pierwszą dawkę szczepienia przypominającego na błonicę, tężec, krztusiec oraz szczepienie przypominające na świnkę, różyczkę i odrę. Od 2019 r. bowiem to ostatnie szczepienie podaje się dzieciom w wieku 6 lat, a nie jak wcześniej – 10. Sześciolatki są też szczepione na polio.

Osiem lat później, czyli gdy dziecko osiągnie wiek 14 lat, podawana jest druga dawka szczepienia przypominającego przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi. Kolejne szczepienie następuje po ukończeniu 19. roku życia. Wtedy podawana jest trzecia dawka szczepienia przypominającego na błonicę, tężec.

Poza szczepieniami obowiązkowymi są też tak zwane szczepienia zalecane przez lekarzy. Od tego roku bezpłatnie dziewczynki i chłopcy w wieku 12 i 13 lat mogą poddać się szczepieniu na HPV, czyli przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka odpowiedzialnemu za raka szyjki macicy. Natomiast dzieci w wieku od 5 lat mogą przyjąć szczepienie przeciw COVID-19. Przed sezonem grypowym, czyli na początku jesieni, lekarze zalecają też zaszczepienie się przeciwko grypie. To szczepienie jest jednak odpłatne.

Wśród zalecanych szczepień, których koszt spoczywa na pacjencie, jest też to na ospę wietrzną, kleszczowe zapalenie mózgu, wirusowe zapalenie wątroby typu A, zakażenie rotawirusowe czy meningokokowe. Ich podanie wiąże się z wydatkiem od około 200 do ponad 400 zł.

PAO