ESG wśród fundamentów odbudowy Ukrainy

Wydatkowanie środków z unijnego budżetu będzie obwarowane standardami zakreślonymi przez Brukselę, co sprawia, że idee zrównoważonego rozwoju już teraz cichym strumykiem wlewają się do Ukrainy.

Podwaliny Zielonego Ładu

Rober Adamczyk z Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju deklaruje, że instytucje finansowe będą wspierać Ukrainę. W zeszłym roku EBOiR zainwestował w tym kraju ponad 1 mld euro. W tym roku ten poziom został podniesiony do potencjalnie 2–3 mld euro. W ramach tych funduszy EBOiR wspiera istniejących klientów lokalnych i międzynarodowych oraz potencjalne zielone inwestycje.

– Kwestia zielonych inwestycji w Ukrainie jest bardzo istotna i przyszłościowa, bo mamy nadzieję, że Ukraina stanie się w przyszłości częścią Unii Europejskiej. To dla nas bardzo ważne i dlatego inwestujemy z myślą o tym celu. Wszystkie projekty będziemy oceniać pod kątem zgodności z wymogami UE – komentuje Robert Adamczyk.

I dodaje, że jedną z głównych kwestii związanych z inwestycjami w Ukrainie jest to, jak sprawić, aby Polska na tym skorzystała.

– Jednym z głównych wąskich gardeł jest brak danych w Polsce dotyczących aspektów ESG, które pozwolą inwestorom zidentyfikowanie zielonych inwestycji. Moim zdaniem w Polsce należy stworzyć też Centrum Zielonych Finansów oraz bazę danych dotyczącą aspektów ESG, która będzie wspierała zielone inwestycje w Polsce, a w przyszłości również w Ukrainie – mówi.

Jak tłumaczy, to stworzyłoby ogromny potencjał dla warszawskiej giełdy i pozwoliło wspomagać inwestycje.

Maciej Popowski, zastępca dyrektora generalnego ds. polityki sąsiedztwa i negocjacji ws. rozszerzenia w Komisji Europejskiej zaznacza, że Unia musi dopiero znaleźć znaczące środki na odbudowę Ukrainy, ale założenie od początku było takie, aby wykorzystać proces odbudowy, by choć stworzyć podwaliny Zielonego Ładu w Ukrainie.

– Sam prezydent Zełenski mówił przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen, że zgadza się z taką logiką, czyli jeśli odbudowujemy kraj, to odbudowujmy go lepiej, inwestując np. w odnawialne źródła energii – przypomina.

– Ukraina ma duży potencjał, jeżeli chodzi o wytwarzanie czystej energii. Ma elektrownie jądrowe, ma możliwości budowania na dużą skalę elektrowni wiatrowych na południu kraju. W tej chwili nie jest to możliwe, ale to koncepcja, która także na pewno będzie brana pod uwagę – dodaje Maciej Popowski.

Transparentne wydatki

Jednym z elementów analizowanych w ramach ESG jest zjawisko korupcji (w obszarze Governance, ładu korporacyjnego). Przed wybuchem wojny Ukraina miała ogromne problemy z korupcją. W Indeksie Postrzegania Korupcji (w sektorze publicznym), opracowywanym przez organizacje pozarządowe z całego świata, w 2021 r. Ukraina plasowała się na 122. miejscu w zestawieniu uwzględniającym 180 krajów i terytoriów. Na czele plasują się „najczystsze” pod tym względem państwa, a bliżej końca te, które mają na sumieniu grzechy braku transparentności. Dla porównania Polska zajęła w zestawieniu 42. miejsce.

Zdaniem Kamila Wyszkowskiego Ukraina ma szanse ograniczyć korupcję dzięki uruchamianym programom odbudowy. Pomoc finansowa donorów międzynarodowych w ramach koalicji ponad 50 państw, które zadeklarowały pomoc dla Ukrainy na konferencjach w Lugano, Berlinie i Paryżu, jest warunkowana ograniczeniem korupcji i zminimalizowaniem ryzyka dla środków międzynarodowych. Podobny warunek stawiają banki rozwoju, na czele z Bankiem Światowym i Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju.

– Środki donorów międzynarodowych, w szczególności państw, są najczęściej wydatkowane za pośrednictwem ONZ, poprzez agendy wyspecjalizowane takie jak UNOPS (United Nations Office for Project Services), zwłaszcza w państwach, w których toczy się wojna lub w ramach programów odbudowy po zakończeniu działań wojennych. ONZ jest wybierany przez donorów do realizacji programów odbudowy właśnie po to, aby ograniczyć do minimum ryzyka związane z korupcją – tłumaczy dyrektor generalny UNGC Polska.

Maciej Popowski wskazuje zaś, że jeżeli chodzi o korupcję, to sytuacja w Ukrainie zmienia się na lepsze, choć oczywiście poprawa nie nastąpi z dnia na dzień.

– W tym kierunku poczyniono już jednak ważne kroki. Powołano wyspecjalizowane instytucje do walki z korupcją, o czym zresztą pisaliśmy w opinii KE na temat wniosku Ukrainy o członkostwo w Unii Europejskiej. Zdefiniowano siedem warunków, które Ukraina musi pełnić w najbliższym czasie, a większość z nich dotyczy właśnie sądownictwa i walki z korupcją – mówi przedstawiciel Komisji Europejskiej.

I wylicza, że utworzono już urząd prokuratora do walki z korupcją, który został nominowany pod koniec czerwca zeszłego roku. Trwa nabór na szefa specjalnej służby śledczej do walki z korupcją, która jest podobna w założeniach do polskiego CBA. Istnieją też sądy antykorupcyjne i różne instytucje wspomagające walkę z korupcją.

– Teraz chodzi o to, żeby zaczęły sprawnie działać. A to się mierzy liczbą wykrytych przypadków korupcji, liczbą spraw otwartych przez prokuraturę, a później liczbą wydanych wyroków sądów. Zakładam, że te starania przyniosą efekty. Na zwalczeniu korupcji zależy samym Ukraińcom. Chcą, żeby proces odbudowy ich kraju związany przecież z ogromnymi wydatkami publicznymi, był transparenty, żeby Komisja Europejska bacznie przyglądała się wydatkowaniu pieniędzy i żeby stosować wszelkie europejskie reguły w przetargach – mówi Maciej Popowski.

Przypomina też, że swój własny manifest w Lugano podpisali również przedstawiciele ukraińskich organizacji pozarządowych, którzy wskazali na zasady, jakie powinny przyświecać odbudowie kraju. Jedną z nich jest właśnie przeciwdziałanie korupcji. Na początku podpis pod deklaracją złożyło kilkadziesiąt takich organizacji. Teraz to już ok. 300 ukraińskich NGO.

Na wojnie z korupcją

Stanowcze „nie” korupcji mówi administracja Wołodymyra Zełenskiego. W jednym ze swoich ostatnich wystąpień wideo prezydent Ukrainy podkreślił, że skupienie się na wojnie z Rosją nie powstrzyma jego rządu przed walką z korupcją. 24 stycznia do dymisji podał się wiceminister obrony Ukrainy Wiaczesław Szapowałow, a w tle jego rezygnacji pojawiły się oskarżenia o korupcję w związku z zakupami żywności dla wojska. Tego samego dnia ukraińskie media poinformowały o rezygnacji wiceszefa kancelarii prezydenta Ukrainy Kyryło Tymoszenki. Wcześniej posądzono go o to, że korzysta z jednego z aut, które amerykański koncern motoryzacyjny przekazał władzom Kijowa do przewozu obywateli ze strefy działań wojennych i misji humanitarnych.

– Ukraina, a w szczególności administracja prezydenta Zelenskiego podejmuje aktywne działania, aby korupcję zwalczyć. Działania ONZ oraz donorów międzynarodowych będą wzmacniać działania antykorupcyjne rządu ukraińskiego – podkreśla Kamil Wyszkowski.

Wyjaśnia też, że na podstawie systemu przetargów publicznych ONZ pojawi się w Ukrainie bardzo duża liczba inwestycji, które będą realizowane w transparentny sposób. Pozwoli to na wzmocnienie gospodarki i biznesu, który działając w transparentny i uczciwy sposób, będzie budował siłę ukraińskiej gospodarki wolnej od korupcji.

– Jednym z kluczowych elementów walki z korupcją w Ukrainie jest ograniczenie roli oligarchów. Także tutaj działania ONZ i donorów międzynarodowych pomogą. Przetargi będą zawierane na podstawie transparentnych konkursów, gdzie powiązanie z takim czy innym oligarchą nie będzie miało znaczenia. W efekcie wpływ oligarchów na konkretne sektory gospodarki ukraińskiej znacząco spadnie. Zwłaszcza w sektorach, które będą podlegały odbudowie i transformacji, przykładowo: odbudowa dróg, mostów, sieci kolejowej, sektor energetyczny, odbudowa szkół, szpitali i zniszczonych budynków mieszkalnych – mówi Kamil Wyszkowski.

I podsumowuje, że w kontekście polityki europejskiej skupionej wokół europejskiej taksonomii raportowania niefinansowego, a w szczególności ESG, walka z korupcją i odbudowa na podstawie transparentnych mechanizmów przybliża Ukrainę do europejskich standardów opartych na dobrym rządzeniu, transparentności procedur i mechanizmów antykorupcyjnych w administracji publicznej oraz procesach biznesowych.

DZR