Szanse i wyzwania dla energetyki rozproszonej w Polsce - komentarze Zarządu Krajowej Izby Klastrów Energii i OZE
Tak jak klastry energii skupiają wszystkie technologie i aspekty energetyki, tak Krajowa Izba Klastrów Energii staje się platformą współpracy dla wielu organizacji i inicjatyw związanych z rozwojem energetyki rozproszonej w Polsce. Biorąc pod uwagę wyjątkowy moment, w jakim znajduje się nasz kraj, szczególnie istotna jest budowa wspólnego frontu na potrzeby przeprowadzenia sprawiedliwej transformacji energetycznej. Nie da się ukryć, że proces ten w Polsce jest poważnie spowolniony, a OZE rozwija się nie dzięki rządzącym, a raczej wbrew ich działaniom.
Pokonać blokadę państwowego kartelu energetycznego
Czy tego chcemy, czy nie, przyszłość energetyki w Polsce określa polityka klimatyczna Unii Europejskiej, zawarta w strategii Europejski Zielony Ład (European Green Deal). Jesteśmy zobowiązani politycznie i prawnie do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Czekające nas wyzwania w transformacji energetycznej, w tym dekarbonizację gospodarki, powinniśmy traktować nie jako barierę, lecz szansę na decentralizację i dywersyfikację systemu energetycznego. Jak wskazują eksperci, model, który dzisiaj istnieje, oparty o państwowy kartel energetyczny, po prostu nie działa. Rosnące ceny energii i ich nieprzewidywalność, boleśnie odczuwają samorządy, przedsiębiorcy i obywatele. Tania energetyka rozproszona przełoży się wprost na konkurencyjność polskiej gospodarki.
Dodatkowo, wojna w Ukrainie przypomniała nam, że odejście od paliw kopalnych to nie tylko aspekty klimatyczne, ale też kwestia bezpieczeństwa energetycznego. Na słabnące zaufanie do obecnego systemu elektroenergetycznego wpływa także jego nieelastyczność, o czym przekonaliśmy się w ostatnich miesiącach, gdy najtańsze źródło energii – OZE, nagle wypadło z systemu. W transformacji energetycznej już jesteśmy spóźnieni. Atom, jeśli powstanie, ma szansę ustabilizować miks energetyczny, ale do tego momentu musimy stworzyć nowy model rynku. Nasz kraj potrzebuje dywersyfikacji źródeł, dostawców i dróg dostaw energii. Po rewolucjach przemysłowych, które przyniosły centralizację energetyki, wracamy więc do źródeł – do energetyki rozproszonej. Energia wytwarzana lokalnie ma tę przewagę, że jest tańsza, bezpieczniejsza, a także mniej ryzykowna pod kątem finansowania.
Lokalne rynki energii są jedyną odpowiedzią na bolączki przeciążonego polskiego systemu. Wszystko sprowadza się do osiągniecia przewidywalności ceny energii, w perspektywie np. 10 lat. Z pewnością jest to marzenie wszystkich samorządowców.
Dziś problemem nie jest już brak nowoczesnych technologii energetycznych. W Polsce dostępne są już bardzo efektywne systemy magazynowania. Pytanie brzmi jak je zaimplementować w lokalnych rozwiązaniach. Potrzeba odwagi, kapitału i inwestorów. Samorząd sam nie zbuduje lokalnego rynku energii. W to musi się zaangażować sektor prywatny, nieblokowany przez państwowy monopol spółek energetycznych.
Energetyka to równowaga trzech obszarów
Jako pełniącemu w KIKE funkcję Szefa Sekcji OSDn (operatorów systemu dystrybucyjnego nie przyłączonych do sieci PSE), szczególnie bliskie są mi tematy związane z szeroko rozumianą energetyką rozproszoną. Szeroko rozumianą, to znaczy obejmującą nie tylko rozproszone wytwarzanie, ale także rozproszoną dystrybucję i odbiór energii. Bo w całej energetyce bardzo potrzebne nam jest zrównoważenie interesów wszystkich trzech jej obszarów – wytwarzania, dystrybucji i odbioru. Dopiero wtedy jesteśmy w stanie mówić o zrównoważonym rozwoju tej jakże kluczowej dla wszystkich branży. Każde inne działanie, wcześniej czy później doprowadzi do rozregulowania rynku i konieczności interwencji w postaci specjalnych ustaw czy rozporządzeń, co w konsekwencji jeszcze bardziej go rozregulowuje (czego na dziś mamy mnóstwo przykładów). Tak rozumiana energetyka rozproszona nie tylko przybliża wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła do ich odbiorców, ale także skutecznie uzupełnia funkcje stabilizacji systemu, pełnione przez PSE i OSDp. Poprzez lokalne bilansowanie, równoważenie i stabilizację pracy sieci, znakomicie wzmacniamy lokalnie rozumiane bezpieczeństwo energetyczne.
Dlatego KIKE, reprezentując OSDn odpowiadające za obsługę już prawie 40 tys. Klientów, prowadzi dzisiaj prace m.in. w następujących obszarach:
• dialog z Urzędem Regulacji Energetyki w temacie przystąpienia do Karty Efektywnej Transformacji Sieci Dystrybucyjnych Polskiej Energetyki i dzięki temu reprezentowanie interesów wszystkich OSDn w tym procesie
• dialog z Urzędem Regulacji Energetyki na temat zmiany modelu współpracy, w tym zasad zatwierdzania taryf dla OSDn;
• dialog z MKiŚ i NFOŚiGW o równym dostępie do funduszy przeznaczonych na wsparcie finansowania transformacji energetycznej sieci (na dzień dzisiejszy jest on niesprawiedliwy)
• dialog ze spółką PSE S.A. na temat tworzonego obecnie Centralnego Systemu Informacji o Rynku Energii;
• konsultacje branżowe, obowiązkowe przy tworzeniu nowych ustaw i rozporządzeń
Jesteśmy także otwarci na inne inicjatywy związane ze wzmacnianiem energetyki rozproszonej oraz udział nowych członków w pracach KIKE.
Barierą wzrostu energetyki rozproszonej jest czynnik sieciowy
Energetyka rozproszona staje się jednym z fundamentów transformacji energetycznej. Szczególna rola Krajowej Izby Klastrów Energii i OZE w tym zakresie dotyczy m.in. pokonywania barier hamujących jej rozwój.
Niewątpliwą barierą wzrostu energetyki rozproszonej jest czynnik sieciowy. Scentralizowany system elektroenergetyczny generuje wysokie koszty stałe, a równocześnie nie jest wystarczająco elastyczny by zapewnić dystrybuowanie i magazynowanie lokalnie wytworzonej energii elektrycznej. Rosnąca liczba odmów przyłączenia OZE i magazynów energii elektrycznej zmusza do poszukiwania rozwiązań alternatywnych, które proponuje energetyka rozproszona.
KIKE wyróżnia połączenie w jednym miejscu unikalnych kompetencji i doświadczeń podmiotów od wielu lat budujących podwaliny pod rozwiązania umożliwiające lokalną integrację wytwórców OZE, OSDn i odbiorców.
Przyjęte nowelizacje prawa dotyczące klastrów stanowią kolejny krok wspierający ich rozwój. W tym kontekście należy podkreślić rolę koordynatorów klastrów, którzy powinni zapewnić profesjonalne funkcjonowanie klastra na rynku energii elektrycznej.
Koncepcja energetyki społecznej jest doskonałym uzupełnieniem tej wielkoskalowej. Jednocześnie zakres wyzwań jest wyjątkowy. Ograniczona możliwość szybkiej rekonfiguracji sieci dystrybucyjnych przesuwa punkt ciężkości w stronę technologii magazynowania, opomiarowania i systemów IT w zakresie automatyzacji i bilansowania energii elektrycznej oraz szeroko pojętej elastyczności i bezpieczeństwa energetycznego.
Klastry energii to oszczędność i elastyczność
Krajowa Izba Klastrów Energii i OZE współpracuje z samorządami, przede wszystkim, w zakresie organizacji klastrów energii oraz budowania i wdrażania ich strategii. W ostatniej nowelizacji ustawy OZE, klastry energii wreszcie otrzymały wsparcie w postaci możliwości redukcji do 25% kosztów zmiennych dystrybucji energii oraz niektórych opłat zawartych w cenie energii, co realnie przekłada się na kilkadziesiąt zł na 1 MWh zużywanej energii. Ustawa reguluje wiele kwestii w działaniu klastrów, określono wymagania co do umowy klastra, wprowadzono rejestr klastrów oraz warunki jakie powinny spełniać. Ustawodawca podkreślił rolę jednostek samorządu terytorialnego lub podmiotów komunalnych, które obligatoryjnie powinny być członkami klastra. Jednocześnie Ministerstwo Rozwoju i Technologii ogłosiło pierwszy konkurs na wsparcie finansowe dla klastrów energii na opracowanie koncepcji oraz przygotowanie dokumentacji niezbędnej do realizacji projektów klastra, a niebawem planowane jest ogłoszenie konkursu na wsparcie projektów inwestycyjnych. Kluczowym elementem strategii każdego klastra jest właściwie opracowana koncepcja rozwoju, która powinna zawierać, właściwie dopasowane do bilansu klastra, projekty OZE (jak również magazyny energii, systemy teleinformatyczne do zarządzania i bilansowania energii oraz model uczestnictwa członków klastra w rynku energii), tak aby spełnić kryteria ustawowe i uzyskać redukcję części kosztów dystrybucji. Pierwsze klastry, których koncepcje wspierali eksperci KIKE, są już gotowe do rejestracji w URE i do wdrożenia nowego modelu rozliczeń energii. Opracowanie dobrej koncepcji klastra możliwe jest dzięki doświadczeniu w obrocie i bilansowaniu energii. I w tym obszarze również wspieramy działania samorządów.
Rozwój energetyki rozproszonej, a szczególnie źródeł OZE pogodowo-zależnych, powoduje duże zmiany w segmencie obrotu energią elektryczna. Przede wszystkim, obserwujemy zmiany struktury cen energii elektrycznej, która jest tania w momencie dużej generacji OZE i droga w momencie niewielkiej generacji. Zmieniają się także modele uczestnictwa w rynku energii, zarówno wytwórców jak i odbiorców energii. Rozwój technologii magazynowania energii elektrycznej spowoduje, w najbliższym czasie, pojawienie się na rynku nowego gracza czyli fleksumenta, który przy wykorzystaniu inteligentnych systemów teleinformatycznych będzie zarządzał zużyciem, produkcją i magazynowaniem energii, dostarczając do systemu określony grafik energii. W ten sposób wykształci się rynek usług elastyczności.
Obecnie wdrażana jest przez PSE S.A. reforma rynku bilansującego, której pierwsze zmiany wejdą w czerwcu 2024 roku. Wprowadzone zostaną tzw. usługi elastyczności, a także instytucja agregatora tych usług. Klastry energii postrzegam jako zagregowany zbiór punktów poboru energii, dzięki któremu można dostarczyć do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE) określony harmonogram dostaw lub poboru energii. Taka funkcja może przynieść korzyści, nie tylko klastrom w postaci dodatkowych przychodów z usług elastyczności, ale również KSE, w postaci lokalnych agregatów punktów poboru, w które mogą być zaangażowane samorządy jako członkowie klastra. Zadanie jest ambitne, ale funkcjonuje już wiele dobrze zorganizowanych klastrów, które mają potencjał do rozwoju usług elastyczności.
partner
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.