Gazeta Prawna
Zamów Zaloguj

Logowanie do serwisu

login:

hasło:

Jeśli zapomniałeś hasła Przypomnij hasło

  • Obraz
  • Obraz
  • Poprzednia strona

KODEKS PRACY Uprawnienia pracownicze

Kto może nas kontrolować w domu, na ulicy, na drodze

 
KONTROLA W DOMU I NA ULICY
Policjant uciszy głośną zabawę
Nie zawsze musimy wpuszczać policję do mieszkania. Trzeba jednak wiedzieć, że tzw. nakaz przeszukania nie zawsze jest potrzebny funkcjonariuszom, aby mogli przeszukać lokal.
Łukasz Kuligowski
lukasz.kuligowski@infor.pl
Policja dokonuje przeszukania mieszkania lub innych obiektów zazwyczaj w celu znalezienia dowodów przestępstwa. Może też jednak chodzić o zabezpieczenie kar majątkowych. W każdym tego rodzaju przypadku w pierwszej kolejności wzywa daną osobę do dobrowolnego wydania poszukiwanych przedmiotów.
Policja puka do drzwi
Kodeks postępowania karnego mówi, że przeszukanie w mieszkaniu może przede wszystkim przeprowadzić prokurator. Na polecenie sądu lub właśnie prokuratora takiego przeszukania obiektu czy mieszkania może dokonać policja.
Są też sytuacje, gdy policja dokonuje rewizji w mieszkaniu bez zgody prokuratora lub sądu np. gdy w wyniku prowadzonych działań taka procedura musi zostać pominięta. W takim przypadku funkcjonariusze dokonujący przeszukania mają obowiązek okazać nakaz kierownika swojej jednostki lub legitymację służbową. Następnie, jak najszybciej, muszą się zwrócić do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania. Postanowienie sądu lub prokuratora dotyczące tej kwestii policja musi doręczyć osobie, u której dokonano przeszukania, jeżeli takie żądanie zostanie zgłoszone do protokołu przeszukania. Funkcjonariusze mają na to siedem dni od daty wykonywanych czynności. W dodatku prawo wymaga, aby o możliwości zgłoszenia takiego żądania policja pouczyła osobę, u której dokonuje rewizji.
WAŻNE
Właściciel lokalu, u którego doszło do przeszukania bez okazanego pozwolenia prokuratury lub sądu, ma prawo zażądać dostarczenia takiej decyzji wydanej przez te instytucje w ciągu siedmiu dni od daty zdarzenia.
Po 22 nie wpuszczam
Wielu mieszkańców blokowisk spotkało się z tym, że podczas przyjęcia do drzwi zapukali policjanci. To najczęściej skutek skarg sąsiadów na zbyt głośną zabawę. Ponieważ cisza nocna rozpoczyna się o godzinie 22, po tym czasie w razie hucznego przyjęcia można spodziewać się wizyty policjantów. Funkcjonariusze jednak nigdy nie wchodzą do środka nie mogą. Mogą tylko prosić właściciela, aby ten wyszedł do nich, i zwrócić uwagę na zbyt duży hałas zakłócający spokój.
Zarówno w takim przypadku, jak i w innym policjanci nie mogą wejść do mieszkania po godzinie 22, a także dokonać przeszukania. Wejdą w wyjątkowych sytuacjach, nie cierpiących zwłoki np. gdy istnieje podejrzenie zatarcia śladów lub ukrycia dowodów przestępstwa. Natomiast przeszukanie rozpoczęte przed godziną 22 może być kontynuowane w porze nocnej.
Pora nie ma natomiast znaczenia, gdy policja zamierza przeszukać miejsca, które nawet w nocy są dostępne dla innych osób. Podobnie jest w przypadku lokali służących przechowywaniu rzeczy, jak na przykład magazyny jest to istotne szczególnie w przypadku przedsiębiorców.
Obecność przy przeszukaniu
Zanim u kogoś zostanie przeprowadzone przeszukanie, musi on zostać poinformowany o jego celu. Wcześniej jest także wzywany do wydania poszukiwanych przez policję przedmiotów. Dopiero potem dochodzi do przeszukania.
Obywatel ma prawo być obecny w trakcie przeprowadzanych przez funkcjonariuszy czynności. Ponadto osoba, u której prowadzone jest przeszukanie, może sobie życzyć, aby przy wszystkim była obecna jeszcze inna osoba. Istnieje zatem możliwość, aby wszystkiemu przyglądał się np. członek rodziny. Jednak na takie rozwiązanie policja zgadza się wówczas, gdy nie uniemożliwia to przeszukania lub go nie utrudnia.
NIEOBECNY WŁAŚCICIEL, ZAMKNIĘTY LOKAL
Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania rewizji w pomieszczeniach zamkniętych, które należą do instytucji państwowej lub samorządowej, policja wcześniej zawiadamia o swoich zamiarach kierownika danej instytucji lub jego zastępcę albo organ nadrzędny. W trakcie przeprowadzanych czynności wymienieni przedstawiciele instytucji muszą zostać do nich dopuszczeni.
Sytuacje wyjątkowe
Policja dokonuje przeszukania bez odpowiedniego pozwolenia prokuratury lub sądu wówczas, gdy sprawa jest pilna. Do takich sytuacji można zaliczyć przypadki, gdy funkcjonariusze mają informacje lub podejrzenie, iż np. w danym lokalu ukrywa się osoba poszukiwana listem gończym. Tak samo jest, gdy są przesłanki świadczące o tym, iż w mieszkaniu mogą znajdować się przedmioty, jak: narzędzie zbrodni, dowody przestępstwa.
Działanie bez tzw. nakazu jest wówczas uzasadnione tym, iż przy kolejnej wizycie z odpowiednimi pozwoleniami potencjalne dowody znikną lub domniemany poszukiwany przestępca zmieni kryjówkę.
Jeżeli dochodzi do tego rodzaju sytuacji, a policja ma przekonanie, że zaszła konieczność podjęcia pewnych kroków i nie można z tym zwlekać, to w przypadku odmowy może nawet wyważyć drzwi.
WAŻNE
Na postanowienie dotyczące przeszukania i zatrzymania rzeczy oraz na inne czynności przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone
POMIESZCZENIA DYPLOMATYCZNE
Bywa i tak, że policja musi dokonać przeszukania pomieszczeń tzw. przedstawicielstwa dyplomatycznego. Może to zrobić jedynie za zgodą szefa tego przedstawicielstwa lub osoby czasowo pełniącej jego funkcję. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku konieczności rewizji pomieszczeń konsularnych.
Interwencja na ulicy
Policja zawsze może interweniować wobec obywatela, który idzie ulicą. Nie ma jednak kontroli dla samego jej faktu. Przyczyną wylegitymowania lub zatrzymania może być podejrzenie, że ma do czynienia z osobą poszukiwaną.
Takich czynności może także dokonać policjant, który w danym momencie nie jest na służbie. Ale kodeks postępowania karnego określa, że każdy ma prawo ująć bandytę w trakcie popełniania przez niego przestępstwa. Regulacje te mówią także, iż obywatel ma prawo ruszyć w pościg za taką osobą, szczególnie gdy zachodzi ryzyko ukrycia lub wystąpią trudności w identyfikacji sprawcy danego czynu.
Podstawą do legitymowania przez funkcjonariusza policji jest samo podejrzenie, że ktoś może być poszukiwany. Uprawnienia do wylegitymowania lub zatrzymania określa ustawa o policji. Jeżeli policjant stwierdzi, że legitymowana osoba nie jest np. poszukiwanym przestępcą, wówczas przeprasza i pozwala odejść.
Jeżeli dana osoba okaże się podejrzaną o popełnienie przestępstwa, policja ją zatrzyma podając tego przyczynę i przysługujące jej prawa. Osoba zatrzymana przez policję może żądać niezwłocznego kontaktu z adwokatem, na co policja musi przystać.
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o policji (Dz.U. nr 30, poz. 179 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).
 
UPRAWNIENIA STRAŻY GMINNEJ
Pouczenia, polecenia, mandaty
Zakłócenie spokoju i porządku w miejscu publicznym upoważnia pracowników straży gminnej (lub miejskiej) do wylegitymowania osób, które są tego sprawcami. Ujawnienia tożsamości strażnicy mogą żądać także od świadków przestępstwa czy katastrofy.
Iwona Jackowska
iwona.jackowska@infor.pl
Do zadań straży gminnej (lub miejskiej) należy przede wszystkim ochrona spokoju i porządku w miejscach publicznych i czuwanie nad porządkiem.
Uprawnienia strażników
Z zadań związanych z ochroną porządku publicznego wynikają określone uprawnienia strażników. Mogą oni:
udzielać pouczeń,
legitymować osoby w uzasadnionych przypadkach w celu ustalenia ich tożsamości,
ujmować osoby stwarzające w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia, po czym muszą niezwłocznie doprowadzić zatrzymanych do najbliższej jednostki policji,
nakładać grzywny w postępowaniu mandatowym za określone wykroczenia,
usuwać pojazdy i je unieruchamiać przez blokowanie kół w przypadkach, zakresie i trybie określonych w przepisach o ruchu drogowym,
wydawać polecenia.
Użycie środków przymusu
Strażnik może stosować środki przymusu bezpośredniego wobec osób uniemożliwiających mu wykonywanie należących do niego zadań. Najpierw jednak musi on wezwać do zachowania się zgodnego z prawem, uprzedzić o użyciu takiego środka i dopiero, gdy to nie przyniesie skutku, może go zastosować. Bez uprzedzenia jest to możliwe tylko wtedy, gdy zwłoka groziłaby niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także mienia.
Wobec niektórych osób mogą być użyte tylko niektóre z przewidzianych prawem. W przypadku kobiet o widocznej ciąży, a także osób, których wygląd wskazuje na wiek do 13 lat czy osób w podeszłym wieku oraz o widocznej niepełnosprawności, można stosować tylko siłę fizyczną w postaci chwytów obezwładniających.
JAKIE ŚRODKI PRZYMUSU
Dopuszczalne środki przymusu bezpośredniego to:
użycie siły fizycznej w postaci chwytów obezwładniających oraz podobnych technik obrony,
kajdanki,
pałki obronne wielofunkcyjne,
psy obronne powinny być w kagańcach, chyba że zostaną wykorzystane w celu odparcia czynnej napaści przez osobę z bronią palną lub innym niebezpiecznym przedmiotem,
paralizatory elektryczne, na które jest wymagane pozwolenie na broń,
ręczne miotacze gazu.
Powinności strażnika
Strażnik na służbie musi być umundurowany, posiadać przy sobie legitymację służbową, znak identyfikacyjny oraz emblemat gminy. Zanim przystąpi do legitymowania, pouczania, wydawania poleceń czy wykonywania innych zadań, ma obowiązek podać swoje stanowisko, przedstawić się imieniem i nazwiskiem oraz podać przyczynę podjęcia czynności. Osoba kontrolowana może zażądać okazania legitymacji służbowej. Strażnik nie może tego odmówić, a legitymację musi wówczas okazać tak, aby umożliwić jej odczytanie i zanotowanie nie tylko nazwiska strażnika, ale także organu, który wydał legitymację.
Strażnik ma prawo legitymowania osoby, gdy ustalenie jej tożsamości jest niezbędne do wykonania należących do niego zadań w celu:
identyfikacji osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, ujętej na miejscu zdarzenia lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia,
ustalenia świadków zdarzenia.
Warto wiedzieć, że o okazanie np. dowodu osobistego możemy być poproszeni w związku z akcją ratowniczą w przypadku klęski żywiołowej, katastrofy czy zabezpieczaniem miejsc niosących zagrożenia, do których strażnicy gminni również mają obowiązek się włączyć.
W przypadku ujęcia osoby stwarzającej bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia, strażnik ma obowiązek:
wezwać do zachowania zgodnego z prawem i odstąpienia od wspomnianego zachowania,
poinformować osobę o ujęciu, jego przyczynach i uprzedzić o obowiązku zastosowania się do wydawanych poleceń,
zażądać wydania broni lub innego niebezpiecznego narzędzia, a w przypadku odmowy je odebrać i zabezpieczyć.
Osobie ujętej, z widocznymi obrażeniami ciała lub która utraciła przytomność, musi być udzielona pierwsza pomoc. Konieczna jest także pomoc lekarska, którą trzeba zapewnić również, gdy osoba ujęta żąda zbadania przez lekarza, jej schorzenia wymagają leczenia, którego przerwanie grozi życiu lub zdrowiu i wreszcie, jeżeli osoba ujęta może być chora zakaźnie. Osobę ujętą strażnik musi przekazać jednostce policji.
Realizując swoje zadania, strażnik musi przestrzegać prawa, wykonywać czynności z poszanowaniem godności obywateli, odnosząc się do nich uprzejmie i życzliwie. Tego wymaga od niego ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz.U. nr 123, poz. 779 z późn. zm.). Na zastosowanie i sposób przeprowadzenia czynności przez strażnika można złożyć zażalenie do prokuratora.
Karanie mandatami
Strażnicy straży gminnych są także upoważnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, co wynika z kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Lista naruszeń, za które mają oni prawo ukarać mandatem, nie jest krótka. Składają się na nią wykroczenia określone w części artykułów kodeksu wykroczeń (w tym w pewnym zakresie do kontroli ruchu drogowego), przepisów wprowadzających kodeks pracy, w ustawach o: wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, utrzymaniu czystości i porządku w gminach, bezpieczeństwie imprez masowych, a także w prawie o miarach, aktach prawa miejscowego, ustanawiających przepisy porządkowe w zakresie zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego, których naruszenie zagrożone jest karą grzywny. Szczegółową listę wykroczeń, upoważniających straż gminną do nakładania mandatów, określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 17 listopada 2003 r. w sprawie wykroczeń, za które strażnicy straży gminnych są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. nr 208, poz. 2026).
Upoważnienie do karania mandatami powinno być podpisane przez organ, który je wydał, oraz opatrzone odciskiem pieczęci urzędowej.
ZA CO MANDATY
Przykładowe naruszenia prawa z kodeksu wykroczeń, za które strażnik gminny może ukarać mandatem:
zakłócenie spokoju, porządku publicznego, spoczynku nocnego albo wywołanie zgorszenia w miejscu publicznym krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem,
umyślne uszkodzenie lub usunięcie ogłoszenie wystawionego publicznie przez instytucję państwową, samorządową albo organizację społeczną lub w inny sposób umyślne uniemożliwienie zaznajomienie się z takim ogłoszeniem,
wystawianie bez należytej staranności lub wywieszanie ciężkich przedmiotów albo rzucanie nimi, wylewanie płynów, wyrzucanie nieczystości albo doprowadzanie do wypadania takich przedmiotów lub wylewania się płynów (grzywna do 500 zł),
nie zachowanie zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia (grzywna do 250 zł), drażnienie lub płoszenie zwierzęcia powodujące, że staje się niebezpieczne (grzywna do 1000 zł), szczucie psem człowieka (grzywna do 1000 zł),
umieszczenie w miejscu publicznym nieprzyzwoitego ogłoszenia, napisu lub rysunku albo użycie słów nieprzyzwoitych (grzywna do 1500 zł),
deptanie trawnika lub zieleńca (grzywna do 1000 zł).
W ramach kontroli drogowej, strażnik może natomiast ukarać mandatem za:
prowadzenie pojazdu bez wymaganych przepisami świateł lub pozostawia pojazd bez wymaganego przepisami oświetlenia na drodze publicznej lub w strefie zamieszkania,
prowadzenie na drodze publicznej pojazdu, nie mając do tego uprawnienia,
prowadzenie na drodze publicznej pojazdu bez jego dopuszczenia do ruchu,
prowadzenie na drodze publicznej pojazdu, nie mając przy sobie wymaganych dokumentów.
 
KONTROLE NA DRODZE
Kto, kiedy i dlaczego może nas zatrzymać
Policja zatrzymuje pojazd na drodze przede wszystkim wtedy, gdy doszło do wykroczenia. Jednak nie zawsze akurat to musi być przyczyną kontroli.
Łukasz Kuligowski
lukasz.kuligowski@infor.pl
Zgodnie z ustawą Prawo o ruchu drogowym, policja ma przede wszystkim czuwać nad bezpieczeństwem wszystkich osób na drogach. W związku z tym funkcjonariusze są uprawnieni do legitymowania uczestników ruchu drogowego i sprawdzania dokumentów wymaganych do prowadzenia pojazdów. Ale kontrola może być też związana ze sprawdzeniem stanu technicznego auta, powodów zatrzymania kierującego może być znacznie więcej.
W większości przypadków policja zatrzymuje samochód w momencie, gdy zauważy naruszenie przepisów ruchu drogowego. Są jednak kontrole mające na celu sprawdzenie, czy kierujący nie znajduje się pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających mówi Adam Jasiński z Komendy Głównej Policji.
Zatrzymanie na drodze
Policjant zatrzymując kierowcę, musi zrobić to w odpowiedni sposób sygnalizując tarczą do zatrzymywania pojazdów, czyli tzw. lizakiem, lub ręką. W nocy lub przy słabej widoczności powinien użyć do tego specjalnej latarki z czerwonym światłem.
Jednak Adam Jasiński z KGP przyznaje, że nawet w nocy mogą być sytuacje szczególne, w których na obszarze zabudowanym policjant zatrzymuje pojazd lizakiem.
Jest to dopuszczalne, ale powinna być to jednak latarka dodaje.
Dobrze wiedzieć, że poza obszarem zabudowanym funkcjonariusz musi być w mundurze. W mieście nie ma jednak takiego obowiązku. W dodatku radiowóz, którym poruszają się policjanci zatrzymujący kierowców, nie musi być oznakowany.
Tak jest na przykład wówczas, gdy policjanci nieoznakowanym pojazdem z wideorejestratorem kontrolują trasy szybkiego ruchu. Muszą być jednak w mundurach wyjaśnia Adam Jasiński z KGP.
Po zatrzymaniu pojazdu policjant musi się przedstawić oraz podać swój stopień, a także przyczynę zatrzymania. Dla upewnienia się, czy rzeczywiście mamy do czynienia z policjantem, w razie wątpliwości, można zażądać okazania legitymacji służbowej. W sytuacji gdy kierowca zostaje zatrzymany przez policjanta ubranego po cywilnemu, wówczas on sam powinien okazać legitymację.
Znajomość takich wymagań może mieć znaczenie z uwagi na fakt, iż co i raz w Polsce dochodzi do przestępstw na drogach, popełnianych przez osoby podszywające się pod policjantów.
Policja jednak sama stara się przeprowadzać pewne czynności tak, aby kierowca miał pewność, że jest zatrzymywany przez osobę do tego uprawnioną. Chodzi o to, że tak naprawdę przepisy nie mówią nic na temat oznakowania pojazdu policyjnego w nocy.
Założyliśmy, że szczególnie w nocy poza miastem radiowóz powinien być oznakowany, a napis „policja” podświetlany. Wyszliśmy poza ramy określone przez ustawodawcę i rozporządzenie, ale jest to spowodowane potrzebą zwiększenia bezpieczeństwa na drogach, chcemy bowiem uniknąć przykrych zdarzeń z tak zwanymi przebierańcami wyjaśnia Adam Jasiński z KGP.
Co może policja
Funkcjonariusz zatrzymujący pojazd do kontroli może kierować się wieloma czynnikami, najczęściej jednak mają one związek z łamaniem przepisów ruchu drogowego na trasie. Wówczas, w zależności od przewinienia, funkcjonariusz może nałożyć na kierowcę mandat karny lub jedynie go pouczyć. Jednak są i inne sytuacje, w których policja może zatrzymać samochód.
Należy do nich na przykład kampania przeciw pijanym na drogach. Wówczas funkcjonariusze zatrzymują wielu kierujących w celu poddania ich badaniu alkomatem i sprawdzeniu ich stanu trzeźwości. Oczywiście kierowca może nie chcieć poddać się takiej kontroli, ale wówczas musi liczyć się z tym, że zostanie odwieziony na komendę, gdzie zostanie przebadany dokładnym urządzeniem. Istnieje też duże prawdopodobieństwo, że taki kierowca trafi na badanie krwi do szpitala.
Policjanci mogą również zatrzymać pojazd, gdy mają podejrzenie, że może on być niesprawny technicznie. Wówczas mają prawo skontrolować stan techniczny pojazdu. W przypadku przewozu na przykład towarów, funkcjonariusze mogą sprawdzać warunki ich transportu, dotyczy to szczególnie materiałów niebezpiecznych. Mogą w takich przypadkach sprawdzać dodatkowe uprawnienia zawodowe kierowców, a także czas ich pracy. W takich sytuacjach policja ma prawo także do skontrolowania masy pojazdu.
W trakcie kontroli należy stosować się do wydawanych poleceń. Policjant może zażądać od kierującego wykonania pewnych prostych czynności, jak na przykład zgaszenie silnika czy opuszczenie pojazdu. W niektórych przypadkach może poprosić zatrzymanego o to, by ten wsiadł do radiowozu. Postępuje się tak wówczas, gdy np. kontrola stanu trzeźwości może być zakłócona czynnikami zewnętrznymi. Taka procedura jest standardem w sytuacji, gdy funkcjonariusze chcą pokazać kierowcy jego zachowanie na drodze, zarejestrowane wcześniej specjalną kamerą wideo.
OBŁAWA, POŚCIG, STAN POJAZDU
Bywa, że policja sprawdza każdy pojazd poruszający się na danym odcinku drogi. Może mieć to związek na przykład z przeprowadzaną obławą, czyli poszukiwaniem jakiegoś przestępcy. Samochód zatrzymywany jest na chwilę, a procedura ogranicza się do okazania dokumentów czasem do przeszukania pojazdu.
Zazwyczaj policja zatrzymuje pojazd do kontroli w taki sposób, aby nie utrudniać ruchu innym użytkownikom drogi. Jednak są pewne wyjątki, jak choćby podczas pościgu. W przypadku takiego zatrzymania policjant w ogóle nie okazuje legitymacji służbowej. Jeżeli zachodzi podejrzenie, że w pojeździe kierujący lub pasażer jest osobą poszukiwaną przez policję, to wówczas funkcjonariusz nakazuje mu opuścić pojazd, stanąć w rozkroku i oprzeć ręce na dachu samochodu, a nawet położyć się twarzą do ziemi.
Kierowcy nie powinni być też zaskoczeni sytuacją, w której policjant będzie chciał usiąść za kierownicą ich auta. Prawo przewiduje taką możliwość w celu skontrolowania stanu technicznego pojazdu, a w szczególności skuteczności działania hamulców.
Konsekwencje kontroli
Gdy w trakcie kontroli okaże się, że kierowca nie ma przy sobie dokumentów uprawniających go do prowadzenia pojazdu (prawa jazdy, dowodu rejestracyjnego), to trzeba się liczyć z zatrzymaniem samochodu. Policja ma prawo w takiej sytuacji nakazać odholowanie auta na parking depozytowy. Jest to kosztowne. Podobnie wygląda sytuacja, gdy kierowca nie ma przy sobie ubezpieczenia OC lub jest ono nieważne.
Policja może kazać odholować pojazd na parking depozytowy także wtedy, gdy zatrzymuje nietrzeźwego kierowcę. W dodatku takie auto może zostać zabezpieczone przez prokuraturę na poczet przyszłych kar. W przedstawionym wyżej przypadku istnieje jednak szansa uniknięcia odholowania pojazdu, ale tylko wtedy gdy ktoś bliski jest w stanie przyjechać i odprowadzić samochód.
Policjanci z drogówki mogą w uzasadnionych przypadkach zatrzymać także dowód rejestracyjny. Może tak być w kilku przypadkach jednym z nich jest stwierdzenie faktu, iż pojazd stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa na drodze lub powoduje utrudnienia w ruchu. Warto więc przestrzegać terminów badań technicznych, bo ich brak w wyznaczonym terminie także może być podstawą zatrzymania dowodu rejestracyjnego. Jednak w przypadku braku przeglądu kierowca otrzyma specjalne pokwitowanie, które pozwoli na używanie pojazdu jeszcze przez siedem dni. Takiej możliwości nie ma, gdy pojazd zagraża bezpieczeństwu.
Kto jeszcze może kontrolować
Należy pamiętać, że nie tyko policja ma prawo zatrzymać pojazd na drodze. W pewnym zakresie kontrole w ruchu drogowym mogą wykonywać także strażnicy leśni, funkcjonariusze straży parku, pracownicy zarządów dróg oraz strażnicy miejscy.
I tak na przykład strażnicy leśni są uprawnieni do kontroli ruchu drogowego w lasach mogą przeprowadzać kontrole pod kątem nieprzestrzegania przez kierowcę przepisów obowiązujących na terenach leśnych.
Natomiast pracownicy zarządów dróg są uprawnieni do kontroli pojazdów, które powodują na przykład uszkadzanie lub niszczenie drogi. Podobnie jest w przypadku zaśmiecania drogi. Z kolei strażnicy miejscy mogą zatrzymywać do kontroli tych kierowców, którzy nie przestrzegają przepisów dotyczących zatrzymywania i postoju pojazdów. Funkcjonariuszom, którzy nie są policjantami, uprawnienia do kontroli ruchu drogowego wydaje komendant powiatowy policji.
Pewne uprawnienia kontrolne posiadają także przedstawiciele Inspekcji Transportu Drogowego. Mogą oni jednak przeprowadzać kontrole wyłącznie pojazdów wykonujących transport drogowy.
Pewien zakres obowiązków w zakresie kontroli w ruchu drogowym mają także strażnicy graniczni. Poza samą granicą mogą przeprowadzać kontrole kierujących, także w strefie nadgranicznej. Na tym obszarze swoim działaniem wspomagają policję.
KTO KONTROLUJE RUCH DROGOWY
Policja
Straż graniczna
Straż miejska
Straż parkowa
Straż leśna
Inspekcja Transportu Drogowego
KARY ZA HAŁAS
Uwaga! Policja, badając stan techniczny pojazdów, może zmierzyć poziom hałasu, jaki powoduje dany samochód lub motocykl (nie może on przekraczać 96 dB). W przypadku wyższego poziomu hałasu, kierującemu może zostać odebrany dowód osobisty. Funkcjonariusze policji zapowiedzieli ostatnio większą częstotliwość tego rodzaju kontroli. Ma to związek z coraz bardziej popularnym w Polsce tuningiem pojazdów, który sam w sobie nie jest zabroniony, ale przepisy regulujące te kwestie są coraz częściej naruszane. Dlatego nie tylko hałas ma być częściej sprawdzany, ale i przyciemniane szyby, które powinny przepuszczać odpowiednią ilość światła (powyżej 70 proc.).
Podstawa prawna
Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. (Dz.U. nr 14, poz. 144).
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 z późn. zm.).
 
UPRAWNIENIA STRAŻY GRANICZNEJ
Nie tylko kontrola paszportu
Nie bądźmy zaskoczeni, gdy, podczas jazdy nawet kilkadziesiąt kilometrów od granicy naszego państwa, Straż Graniczna ukarze nas mandatem za niezapięte pasy. Jej funkcjonariusze mogą bowiem kontrolować nie tylko osoby przekraczające przejścia graniczne, ale także podejmować działania mające na celu zachowanie porządku i bezpieczeństwa na obszarze pogranicza.
Adam Makosz
adam.makosz@infor.pl
Najważniejszym zadaniem straży granicznej jest ochrona granicy państwowej na lądzie i na morzu, oznakowanej znakami granicznymi. Ponadto wyznaczono tzw. pogranicze, na które składają się pas drogi granicznej i strefa nadgraniczna. Pasem drogi granicznej jest obszar o szerokości 15 metrów, licząc od linii granicznej w głąb kraju, a strefą nadgraniczną cały obszar wszystkich gmin przyległych do granicy Polski. Jej zasięg oznacza się tablicami „strefa nadgraniczna”. Tereny pogranicza to obszar działań funkcjonariuszy straży granicznej. W ich obrębie wykonują oni swoje zadania i mogą korzystać z szeregu uprawnień, jakie przyznaje im między innymi ustawa z dnia 12 października 1990 r. o straży granicznej.
Walka z przestępczością
Głównym celem straży granicznej jest przeciwdziałanie bezprawnemu przekraczaniu granicy państwowej przez osoby i środki transportu, a także kontrola legalności wwożonych i wywożonych z Polski towarów. W tym zakresie jej funkcjonariusze wykonują tzw. działania graniczne, w zakres których wchodzą m.in. działania patrolowe bezpośrednio wzdłuż pasa drogi granicznej i strefie nadgranicznej, obserwacja (w tym z użyciem środków technicznych), monitorowanie zagrożonych miejsc, pościgi, organizacja zasadzek czy kontrola osób i środków transportu na drogach dojazdowych do granicy. W zakresie realizacji swoich zadań strażnicy graniczni mogą współpracować zarówno z ludnością pogranicza, jak i policją, służbą celną, urzędami pracy, żandarmerią, a także służbami granicznymi państwa sąsiedniego.
Od monitorowania przejść...
Przekraczanie granicy państwowej jest dopuszczalne tylko w wyznaczonych dla ruchu granicznego miejscach i tylko na podstawie ważnych dokumentów uprawniających do jej przekroczenia. Osoby chcące wyjechać z kraju mają obowiązek poddania się kontroli granicznej. Jej głównym celem jest wykrywanie przypadków nielegalnych przekroczeń, ujawnianie i zatrzymywanie osób poszukiwanych przez organy wymiaru sprawiedliwości, udaremnianie przemytu i wykonywanie działań emigracyjnych (zapobieganie wjazdowi nieuprawnionych do tego cudzoziemców). W czasie kontroli osoby przekraczające granicę muszą liczyć się nie tylko z koniecznością okazania wymaganych dokumentów, ale i koniecznością udzielenia stosownych wyjaśnień. Strażnik może żądać informacji na temat celu naszej podróży, czasu, w jakim będziemy przebywali poza granicami kraju, czy zawartości naszego bagażu.
...po kontrolę drogową
Ustawowym zadaniem straży granicznej jest zapewnianie porządku i bezpieczeństwa publicznego. Wiąże się to nie tylko z uprawnieniami do kontroli osób, które mogą legitymować na takich samych zasadach jak funkcjonariusze policji, ale również i pojazdów. Funkcjonariusze zajmują się także ściganiem przestępstw z zakresu ruchu drogowego, dlatego nie bądźmy zdziwieni, gdy, przejeżdżając przez obszar strefy granicznej, zostaniemy ukarani przez nich mandatem karnym za wyprzedzanie w niedozwolonym miejscu czy przekroczenie prędkości.
Strażnicy mogą też dokonywać między innymi kontroli osobistej, mają prawo przejrzeć zawartość bagaży i to nie tylko w momencie przekraczania granicy państwowej, ale również podczas rutynowych kontroli drogowych. W celu zapobiegania możliwości popełnienia przestępstwa mogą też przeglądać ładunki w portach i na dworcach oraz w samolotach, pociągach i na statkach. Dodatkowo są uprawnieni do pełnienia wart na pokładzie samolotów oraz stosowania niezbędnych środków, łącznie z użyciem środków przymusu bezpośredniego i broni służbowej, w celu unieszkodliwienia osoby, która stanowi bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa lotu, zdrowia lub życia pasażerów i członków załogi.
UPRAWNIENIA FUNKCJONARIUSZY SG
Do uprawnień funkcjonariuszy straży granicznej należy m.in.:
dokonywanie kontroli granicznej,
dokonywanie kontroli osobistej,
przeglądanie zawartości bagaży, sprawdzanie ładunków w portach i na dworcach oraz w środkach komunikacji lotniczej, drogowej, kolejowej i wodnej,
dokonywanie kontroli bezpieczeństwa na przejściach granicznych oraz w środkach komunikacji lotniczej, drogowej, kolejowej i wodnej,
pełnienie wart ochronnych na pokładzie statku powietrznego oraz stosowanie niezbędnych środków, łącznie z użyciem środków przymusu bezpośredniego i broni służbowej,
legitymowanie lub ustalanie w inny sposób tożsamości osoby,
zatrzymywanie osób oraz doprowadzanie ich do właściwego organu straży granicznej, sądu lub prokuratury,
przeszukiwanie osób, rzeczy, pomieszczeń i środków transportu,
nakładanie grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia,
obserwowanie i rejestrowanie, przy użyciu środków technicznych służących do rejestracji obrazu i dźwięku, zdarzeń na drogach oraz w innych miejscach publicznych,
zatrzymywanie pojazdów i wykonywanie innych czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego,
przebywanie i poruszanie się na gruntach bez uzyskiwania zgody ich właścicieli lub użytkowników oraz przechodzenie przez pola uprawne w czasie bezpośredniego pościgu, również z użyciem psa służbowego, jeżeli nie ma możliwości korzystania z dróg,
zwracanie się w nagłych wypadkach do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy.
Cudzoziemców wnikliwiej
Funkcjonariusze straży granicznej mają obowiązek zapobiegania przypadkom nielegalnej migracji i zwalczania pobytu tzw. uciążliwych cudzoziemców. Po zaostrzeniu przepisów dotyczących kryteriów wjazdu obcokrajowców przy podróżach prywatnych i turystycznych w ruchu bezwizowym strażnicy mogą sprawdzać zaproszenia rejestrowane przez wojewodów, dokumenty potwierdzające rezerwację miejsc, a także opłacenie zakwaterowania i wyżywienia na terenie Polski. Mogą także określać czas pobytu na terytorium Polski odpowiednio do posiadanych przez cudzoziemca środków, niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu. Dalsze uprawnienia obejmują prawo do odmowy wydania wizy, jej unieważnienia i odmowy zezwolenia na wjazd, gdy ten jest inny niż deklarowany.
Funkcjonariusze są poza tym uprawnieni do zatrzymania cudzoziemca, w stosunku do którego zachodzą okoliczności uzasadniające jego wydalenie. Czas zatrzymania nie może być jednak dłuższy niż 48 godzin. Okres ten jest niezbędny, by ustalić i ewentualnie potwierdzić jego przesłanki.
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o straży granicznej (Dz.U. z 2005 r. nr 234, poz. 1997).
 
OBOWIĄZEK UCZĘSZCZANIA DO SZKOŁY
Wagarowicz na posterunku
Coraz więcej młodzieży zamiast do szkoły idzie do parku, centrum handlowego czy odwiedza kolegów. Gdy w tym czasie spotka ucznia policjant, może go skontrolować, a nawet przewieźć na posterunek.
Jolanta Góra
jolanta.gora@infor.pl
Uczniowie do lat osiemnastu są zobowiązani chodzić do szkoły. Kontrolę spełniania obowiązku szkolnego sprawuje albo dyrektor szkoły, albo samorząd. Konsekwencje za jego niespełnianie ponoszą głównie rodzice.
Uczeń na wagarach
Jeśli nauczyciel przyłapie ucznia na wagarach, powinien zawiadomić przede wszystkim wychowawcę klasy lub pedagoga szkolnego, oni z kolei informują dyrektora szkoły i rodziców. Jeśli sytuacje związane z opuszczaniem zajęć szkolnych są nagminne, a współpraca z rodzicami w tym zakresie nie przynosi efektów, dyrektor szkoły powinien złożyć wniosek do sądu rodzinnego o wgląd w sytuację rodzinną ucznia oraz zawiadomić o zagrożeniu demoralizacją z powodu uchylania się od spełniania obowiązku szkolnego.
Jeśli policjant spotka nieletniego przebywającego poza terenem szkoły w czasie zajęć lekcyjnych, może go skontrolować np. poprosić o legitymację szkolną czy w inny sposób ustalić jego dane personalne, miejsce zamieszkania i adres szkoły. Następnie powinien przekazać go pod opiekę dyrekcji szkoły. Jeśli jednak nie ma takiej możliwości, może go przewieźć na posterunek i przekazać specjaliście do spraw nieletnich. Ten powiadamia rodziców, którzy osobiście powinni zgłosić się po dziecko. Policjant ma również prawo ustalić, czy był to przypadek jednorazowy czy jest to systematyczne uchylanie się od obowiązku szkolnego.
Pod wpływem alkoholu
Surowsze procedury stosowane są w przypadku nietrzeźwych nieletnich. Policjant musi takiego ucznia doprowadzić na posterunek i przeprowadzić badanie na zawartość alkoholu. Po ustaleniu jego danych personalnych policja informuje rodziców o zdarzeniu i odwozi dziecko do domu. Jeśli jednak stan ucznia uniemożliwia nawiązanie z nim kontaktu, policja musi wezwać pogotowie. Po zbadaniu i wykluczeniu choroby młody nietrzeźwy jest przewożony do izby wytrzeźwień lub policyjnej izby zatrzymań. Rodzice muszą zgłosić się po dziecko osobiście, zwykle następnego dnia. Policja natomiast musi ustalić, w jaki sposób dziecko znalazło się w takim stanie, a także stwierdzić, czy to jest pierwszy przypadek.
Używki w szkole
Nauczyciel czy dyrektor szkoły nie mają uprawnień kontrolnych, w tym do stosowania alkomatów lub narkotestów. Jeśli w szkole pojawi się uczeń pod wpływem alkoholu czy narkotyków, szkoła powinna powiadomić rodziców lub opiekunów ucznia oraz policję. Jeśli sytuacja się powtarza, sprawa może być skierowana do sądu. Policja natomiast, głównie specjaliści do spraw nieletnich i prewencji kryminalnej oraz dzielnicowi, może podejmować działania zamierzające do przeciwdziałania:
niesystematycznemu uczęszczaniu do szkoły,
dłuższemu przebywaniu poza domem bez kontroli i opieki rodziców,
zakłócaniu spokoju i porządku publicznego,
popełnianiu wykroczeń i wandalizmowi.
PRAWNE PODSTAWY KONTROLI
Podstawą wykonywania czynności kontrolnych wobec nieletnich jest przede wszystkim: ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich, kodeks rodzinny i opiekuńczy, kodeks karny i kodeks wykroczeń, rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem, a także wewnętrzne przepisy policji, np. zarządzenie komendanta głównego policji w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów w zakresie przeciwdziałania demoralizacji i przestępczości nieletnich, a także procedury postępowania nauczycieli i metody współpracy szkół z policją w sytuacjach zagrożenia dzieci oraz młodzieży przestępczością i demoralizacją, w szczególności narkomanią, alkoholizmem i prostytucją, przyjęte przez Radę Ministrów 13 stycznia 2004 r.
SPRAWA W SĄDZIE
W każdym przypadku popełnienia przez nieletniego czynu zabronionego lub stwierdzenia demoralizacji, każdorazowo powiadamiane są sądy rodzinne. Natomiast w przypadku stwierdzenia zaniedbań wychowawczych ze strony rodziców, kierowane są wnioski o wszczęcie postępowania opiekuńczosądowego lub karnego.
 
OPŁATY RADIOWO-TELEWIZYJNE
Abonament kontrolowany
Do rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych oraz uiszczania opłaty za korzystanie z tych urządzeń zobowiązany jest niemal każdy. Jednak nie wszyscy to robią, dlatego prawo przewiduje możliwość skontrolowania tego.
Łukasz Kuligowski
lukasz.kuligowski@infor.pl
Do przeprowadzania kontroli posiadania zarejestrowanych odbiorników i tym samym do sprawdzania, czy wnoszone są opłaty abonamentowe, upoważniona jest Poczta Polska. Pracownicy poczty, którzy mają odpowiednie uprawniania, mogą dokonywać kontroli zarówno w mieszkaniach i domach prywatnych, jak i w siedzibach firm lub innych instytucjach.
JAK ŻYĆ SPOKOJNIE
Aby uniknąć kłopotów, trzeba:
po zakupie odbiornika w ciągu 14 dni zarejestrować go w najbliższym urzędzie pocztowym,
płacąc abonament RTV pamiętać, aby zrobić to do 25 dnia pierwszego miesiąca okresu rozliczeniowego,
zatrzymywać rachunki za kupione urządzenia.
Kontroler puka do drzwi
Kontroler przed wejściem do danego lokalu musi przedstawić cel swojej wizyty oraz okazać odpowiednie upoważnienie do kontroli. Upoważnienie wydaje dyrektor rejonowego urzędu pocztowego na jeden rok, z możliwością przedłużenia na kolejne lata. Dodatkowo osoba kontrolująca musi posiadać przy sobie także legitymację służbową. Osoba, która ma zostać sprawdzona, może też zażądać okazania dowodu osobistego. Aby uniknąć ewentualnego oszustwa, dobrze jest też sprawdzić datę ważności upoważnienia.
Kontrola wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników rtv może odbywać się wyłącznie w godzinach od 8 do 20. Tak się jednak składa, że nie musimy wpuszczać kontrolera do naszego domu. Jeśli odmówimy, powinien odstąpić od kontroli i sporządzić raport, w którym poda przyczynę jej nieprzeprowadzenia.
Protokół z kontroli sporządzany jest w trzech egzemplarzach. Kontroler załącza do protokołu wszystkie wpisane do niego dowody. Następnie jest on podpisywany przez kontrolera oraz, po przeczytaniu, przez osoby kontrolowane. W przypadku odmowy złożenia podpisu, przyczynę tego stanu rzeczy osoba kontrolująca musi omówić w protokole.
Mamy cię!
Ponieważ kontroler nie ma prawa wedrzeć się siłą do mieszkania (takie możliwości ma tylko policja, i to w wyjątkowych sytuacjach), nie ma szans stwierdzić, czy ktoś posiada w domu odbiorniki rtv i nie uiszcza abonamentu. Jednak może być tak, że po otwarciu drzwi dobiegną dźwięki z radia lub telewizora lub urządzenia te będą w zasięgu wzroku. Jeśli wtedy kontroler przyłapie kogoś na tym, że nie płaci abonamentu, nałoży karę. Kara niezapłacona zostanie ściągnięta przez urząd skarbowy.
Nałożenie kary nie zwalnia z konieczności zapłacenia bieżącego abonamentu, naliczonego za okres od dnia stwierdzenia używania niezarejestrowanego urządzenia.
Warto wiedzieć, że jeżeli w domu jest odbiornik np. telewizyjny, ale dopiero zakupiony, to w przypadku kontroli wcale nie musimy płacić kary. Warunkiem jest jednak fakt posiadania nowego odbiornika nie dłużej niż 14 dni. Musimy to jednak udowodnić, okazując paragon lub fakturę.
JAKIE KARY
Za samo radio 30 x 5,30 = 159 zł
Za używanie telewizora lub radia i telewizora 30 x 17 = 510 zł
Za 3 radia i 3 telewizory 30 x 17 = 510 zł
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2004 r. nr 253, poz. 2531 z późn. zm.).