Gazeta Prawna
Zamów Zaloguj

Logowanie do serwisu

login:

hasło:

Jeśli zapomniałeś hasła Przypomnij hasło

  • Obraz
  • Obraz
  • Poprzednia strona

TEMAT TYGODNIA/RODZAJE POMOCY

Wszystko o wszystkich zasiłkach i dodatkach

Osobom o niskich dochodach, a także bezrobotnym, przysługują różnego rodzaju świadczenia. Pomoc tę niesie nie tylko państwo. Wsparcia finansowego udzielają też pracownikom ich pracodawcy. Katalog zasiłków, dodatków do nich i innej pomocy finansowej jest dość zróżnicowany. Różnorodne też są kryteria nie wyłącznie dochodowe warunkujące prawo do uzyskania pomocy.
Dla kogo zasiłki, dodatki, dofinansowanie
Na jaką pomoc mogą liczyć rodziny z dziećmi
Od kiedy przysługuje becikowe
Kiedy przysługuje zaliczka alimentacyjna
Kto ma prawo do zasiłku pogrzebowego
Komu przysługuje zasiłek
Kto skorzysta z pomocy społecznej
Jakie prawa ma osoba bezrobotna
Na co może liczyć pracownik
Jaką pomoc otrzyma chory pracownik
Od kogo zaległa pensja po likwidacji zakładu pracy
Świadczenia dla rodzin z dziećmi
Rodzina, która wychowuje dzieci i nie osiąga określonego dochodu, może od państwa otrzymać pomoc. Musi do gminy lub u swojego pracodawcy złożyć wniosek o jej przyznanie.
Z systemu świadczeń rodzinnych korzysta około 5 mln osób. Pierwszym i podstawowym świadczeniem tego systemu jest zasiłek rodzinny. Od możliwości jego uzyskania zależy, czy można liczyć na któryś z 7 dodatków do niego, które przysługują po zajściu określonych okoliczności. Z tego systemu wypłacane są jeszcze dwa tzw. świadczenia opiekuńcze (zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne) oraz tzw. becikowe, czyli zapomoga po urodzeniu dziecka.
Ile można zarobić
Aby móc skorzystać ze świadczeń rodzinnych, trzeba najpierw uzyskać prawo do zasiłku rodzinnego. Prawo to przysługuje, jeśli dochód na członka rodziny nie przekracza miesięcznie 504 zł netto. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności granica ta wynosi 583 zł.
Przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego w obecnym tzw. okresie zasiłkowym trwającym od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. uwzględnia się dochód na osobę w rodzinie uzyskany w 2004 roku.
Dla kogo zasiłek
Zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka (tj. osobie faktycznie opiekującej się dzieckiem, która wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka) do ukończenia przez dziecko 18 lat. Jeśli uczy się ono w szkole, okres pobierania zasiłku może być wydłużony do ukończenia przez nie 21 lat. Do 24 roku życia dziecka zasiłek jest wypłacany, pod warunkiem że kontynuuje ono naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zasiłek przysługuje na dzieci własne, małżonka i przysposobione oraz dzieci, w sprawie których toczy się postępowanie o przysposobienie, oraz dzieci znajdujące się pod opieką prawną.
Także tzw. osoba ucząca się (w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych) może otrzymywać zasiłek rodzinny. Jest to osoba pełnoletnia, ucząca się i niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów (jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem przez nią pełnoletności).
ZASIŁEK RODZINNY
Jaka wysokość zasiłku
Do końca sierpnia 2006 r. zasiłek rodzinny zależy od liczby dzieci i wynosi:
43 zł na pierwsze i drugie dziecko 53 zł na trzecie dziecko 66 zł na czwarte i kolejne dziecko.
Kto nie otrzyma zasiłku
Zasiłek nie jest wypłacany, jeśli:
dziecko lub osoba ucząca się (w rozumieniu przepisów ustawy) pozostają w związku małżeńskim dziecko lub osoba ucząca się są umieszczeni w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo są uprawnieni do zasiłku rodzinnego na własne dziecko dziecko trafi do rodziny zastępczej osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz tego dziecka od drugiego z jego rodziców, chyba że:
drugi z rodziców dziecka nie żyje,
ojciec dziecka jest nieznany,
powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,
sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego do świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka.
JAK LICZYĆ DOCHÓD ROLNIKÓW
Gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny równy 1/12 dochodu ogłaszanego przez prezesa GUS.
UWAGA! Od 15 stycznia 2006 r. gmina przyznająca takie świadczenia rolnikom, obliczając ich dochód, przyjmie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskują oni dochód w wysokości 135,5 zł miesięcznie. Wcześniej była to kwota 194 zł. Obniżenie pułapu dochodu powoduje, że o wiele więcej osób może otrzymać świadczenia rodzinne, jednak musi o nie złożyć wniosek.
Dodatek po urodzeniu dziecka
Dodatek z tytułu urodzenia dziecka jest wypłacany jednorazowo w wysokości 1000 zł. Przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Może też być wypłacony opiekunowi faktycznemu dziecka (przez ukończenia przez dziecko 1 roku), jeśli nie został wcześniej przyznany rodzicom lub opiekunowi prawnemu.
Gdy opiekun wystąpi o przysposobienie więcej niż jednego dziecka lub rodzicom urodzi się więcej niż jedno dziecko podczas jednego porodu dodatek przysługuje na każde z nich.
UWAGA! Aby otrzymać ten dodatek, wniosek o niego trzeba złożyć do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia.
Dla kogo becikowe
Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka tzw. becikowe przysługuje niezależnie od uprawnień do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz od dochodu rodziny. Wynosi 1000 zł. Zapomoga ta jest wypłacana nie tylko na dzieci urodzone w tym, ale także w ubiegłym roku (szczegóły, w tym dotyczące terminu, w jakim trzeba się o nie ubiegać w wyjaśnieniach eksperta).
Aby otrzymać becikowe, ojciec lub matka dziecka (albo jego opiekun prawny) musi złożyć wniosek o to świadczenie. Trzeba go złożyć u wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Innymi słowy w urzędzie gminy, w której się mieszka (niekoniecznie trzeba być tam zameldowanym).
Często gminy zlecają wypłatę świadczeń rodzinnych ośrodkom pomocy społecznej i to tam w wielu przypadkach trzeba będzie złożyć wniosek o becikowe. Wcześniej trzeba spytać w urzędzie gminy, w którym ośrodku pomocy społecznej można się o nie ubiegać.
Ustawa nie wprowadziła jednolitego wzoru wniosku o becikowe. Gminy lub ośrodki pomocy społecznej mogą jednak na własną rękę go przygotować. Jeśli tego nie zrobią, będą wymagać od osób ubiegających się o becikowe złożenia podania wraz z koniecznymi dokumentami.
WAŻNE
Becikowe nie zostanie wypłacone automatycznie po urodzeniu dziecka. Aby je otrzymać, trzeba w ciągu 3 miesięcy od daty urodzenia dziecka złożyć w gminie wniosek o jego przyznanie.
JAKIE DOKUMENTY DO BECIKOWEGO
Zanim rodzice wybiorą się do gminy po becikowe, muszą pamiętać, że do wniosku o nie będą musieli dołączyć odpowiednie dokumenty. Są nimi:
dokument stwierdzający tożsamość osoby ubiegającej się o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka (może to być na przykład dowód osobisty),
skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub inny dokument urzędowy potwierdzający datę urodzenia dziecka (wystawia go urząd stanu cywilnego w miejscu urodzenia dziecka).
Ponadto w gminie osoba ubiegająca się o becikowe będzie musiała złożyć pisemne oświadczenie, że becikowe na dziecko nie zostało już wypłacone np. drugiemu z rodziców.
Gminna zapomoga
Warto wiedzieć, że rada gminy może przyjąć uchwałę o przyznaniu zamieszkałym na jej terenie osobom dodatkowej, jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Dotychczas nie było podstawy prawnej, aby wypłacać takie świadczenia wszystkim rodzicom, choć niektóre samorządy chciały to robić. Ich decyzje uchylali jednak na przykład wojewodowie.
Szczegółowe zasady udzielania zapomogi określi rada gminy. Każda z nich samodzielnie zdecyduje, czy w ogóle wprowadzać takie świadczenie, w jakiej wysokości oraz czy wprowadzać kryterium dochodowe uprawniające do otrzymywania pomocy (tzn. czy zapomoga będzie wypłacana wszystkim rodzicom, bez względu na ich dochód, czy tylko niektórym gorzej sytuowanym).
Za jedno urodzone dziecko może zostać wypłacona tylko jedna zapomoga. Ich wypłata ma być finansowana ze środków własnych gminy.
Co na urlopie wychowawczym
Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego wynosi 400 zł miesięcznie. Prawo do niego mają matka, ojciec, faktyczny albo prawny opiekun dziecka (jeśli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką). Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie korzystają z urlopu wychowawczego, wypłacany jest tylko jeden dodatek.
JAK DŁUGO NA URLOPIE
Podstawowym okresem pobierania tego dodatku są 24 miesiące. Jeśli jednak osoba uprawniona opiekuje się więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, dodatek można pobierać przez 36 miesięcy. Natomiast przez 72 miesiące dodatek wypłacany jest osobom opiekującym się dzieckiem z orzeczoną niepełnosprawnością lub niepełnosprawnością w stopniu znacznym.
Aby otrzymać dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, trzeba bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego być zatrudnionym co najmniej 6 miesięcy. Zatem nie otrzyma go pracownik, który pracował przez krótszy okres.
1 Ustawa o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.)
Art. 10 ust 5. Dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1 (tj. matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką przyp. red.), jeżeli: (...)
2) bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy.
Warto też pamiętać, że aby pobierać ten dodatek, nie wolno osobie go otrzymującej podejmować jakiejkolwiek pracy. Przepisy stanowią, że dodatek nie jest wypłacany osobom, które w okresie korzystania z tego urlopu podjęli zatrudnienie (przykład 1).
Dodatek nie przysługuje również, jeśli dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie, przez co najmniej 5 dni w tygodniu, w żłobku albo w przedszkolu z wyjątkiem gdy dziecko:
legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i uczęszcza do żłobka lub przedszkola w celach terapeutycznych,
przebywa w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub pielęgnacyjno-opiekuńczym.
Prawo do dodatku tracą też wszyscy, którzy zaprzestają osobiście sprawować opiekę nad dzieckiem, i ci, którzy w okresie urlopu wychowawczego korzystają z zasiłku macierzyńskiego.
Co dla samotnych
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka wynosi 170 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej niż 340 zł na wszystkie dzieci. W przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dodatek może być zwiększony o 80 zł na dziecko, nie więcej niż o 160 zł na wszystkie dzieci.
Gdy dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 252 zł lub 291,50 zł (w przypadku wychowywania dziecka niepełnosprawnego), dodatek może być powiększony o 50 zł na dziecko, nie więcej niż o 100 zł na wszystkie dzieci (ten drugi przepis obowiązuje tylko do końca sierpnia tego roku) (przykład 2).
Dodatek ten przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu. Warunkiem jego otrzymywania jest to, że na rzecz dziecka nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:
drugi z rodziców dziecka nie żyje lub
ojciec dziecka jest nieznany.
Dodatek przysługuje też osobie uczącej się, jeżeli oboje rodzice tej osoby nie żyją.
Co dla rodzin wielodzietnych
Rodziny wielodzietne mają prawo do dodatku w wysokości 50 zł na dziecko miesięcznie. Jest on wypłacany na trzecie i każde następne dziecko uprawnione do zasiłku rodzinnego. Dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.
WAŻNE
Przez rodzinę wielodzietną rozumie się taką rodzinę, w której wychowuje się troje lub więcej dzieci mających prawo do zasiłku rodzinnego.
Dla dzieci niepełnosprawnych
Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce, ojcu, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka niepełnosprawnego, a także osobie uczącej się. Jest wypłacany do ukończenia przez dziecko 16 roku życia (jeśli ma orzeczoną niepełnosprawność) lub do ukończenia 24 lat (jeśli ma orzeczoną umiarkowaną lub znaczną niepełnosprawność). Wynosi 50 zł miesięcznie do ukończenia przez dziecko 5 lat lub 70 zł do ukończenia przez nie 24 lat.
We wrześniu na wyprawkę
Kolejnym świadczeniem jest dodatek w wysokości 90 zł z tytułu rozpoczęcia przez dziecko roku szkolnego. Przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się.
Bursa częściowo refundowana
Ostatnim dodatkiem do zasiłku rodzinnego jest dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Przysługuje takim samym świadczeniobiorcom, jak wyżej wymienieni i ma pokrywać częściowo wydatki związane:
z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły ponadgimnazjalnej lub szkoły artystycznej (w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki), a także szkoły podstawowej lub gimnazjum (w przypadku dziecka lub osoby uczącej się, legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności) w wysokości 80 zł miesięcznie na dziecko,
z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, w przypadku dojazdu do szkoły ponadgimnazjalnej, a także szkoły artystycznej (w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki w zakresie odpowiadającym nauce w szkole ponadgimnazjalnej) w wysokości 40 zł miesięcznie.
Dodatek jest wypłacany przez 10 miesięcy trwania roku szkolnego od września do czerwca roku następnego.
WAŻNE
Rada gminy może podnieść kwoty dodatków do zasiłku rodzinnego. Podwyżka ta musi być jednak sfinansowana ze środków własnych gminy.
Zasiłek pielęgnacyjny
Zasiłek pielęgnacyjny (144 zł miesięcznie) to jedno z dwóch tzw. świadczeń opiekuńczych. Mają do niego prawo wszyscy uprawnieni, bez względu na dochód. Przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej mającej więcej niż 16 lat (jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) i wszystkim osobom, które ukończyły 75 lat.
O to świadczenie może się też ubiegać osoba niepełnosprawna powyżej 16 roku życia, jeśli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność ta powstała w wieku do 21 roku życia.
Zasiłku pielęgnacyjnego nie otrzymają osoby:
uprawnione do dodatku pielęgnacyjnego,
przebywające w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeżeli ich pobyt i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z NFZ.
Opieka nad niepełnosprawnym
Drugim ze świadczeń opiekuńczych jest świadczenie pielęgnacyjne. Wynosi 420 zł miesięcznie. Jest wypłacane (po spełnieniu kryterium dochodowego wynoszącego 583 zł) matce lub ojcu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Musi ono legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
2 (Dz. U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.)
Art. 17 ust 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (...).
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli:
osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
osoba wymagająca opieki:
pozostaje w związku małżeńskim,
została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu (z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej),
osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko,
osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie.
PRZYKŁAD 1
PRACA NA URLOPIE
Nasza czytelniczka Joanna przebywa na urlopie wychowawczym. Dochód na osobę w jej rodzinie nie przekracza 504 zł, dlatego otrzymuje zasiłek rodzinny na dziecko i 400 zł dodatku. Może jednak w trakcie urlopu (nie od swojego pracodawcy) otrzymywać zlecenia na tłumaczenie artykułów prasowych i dorabiać na podstawie umowy o dzieło. Honoraria za taką umowę nie podlegają ubezpieczeniom społecznym. Pani Joanna zdecydowała się przyjąć te zlecenia, jednak otrzymywane przez nią honoraria odbiorą jej prawo do pobierania dodatku. Stanie się tak, bo zatrudnienie lub inna praca zarobkowa (uniemożliwiające korzystanie z dodatku) oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą i wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Oznacza też świadczenie usług w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych i prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
PRZYKŁAD 2
PODWYŻSZONE DODATKI
Dochód na jednego członka rodziny matki (jest wdową) i dwójki jej dzieci wynosi 200 zł. Może ona otrzymywać podwyższone dodatki i będzie otrzymywać miesięcznie 440 zł (170 zł + 170 zł + 50 zł +50 zł). Dodatki zostaną podwyższone, bo dochód na członka jej rodziny nie przekracza połowy dochodu uprawniającego do skorzystania z zasiłku rodzinnego.
JAK UBIEGAĆ SIĘ O ŚWIADCZENIE RODZINNE
Ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i ich wypłata następują na wniosek małżonków, rodziców, opiekuna faktycznego lub prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej.
Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta, właściwym ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby lub u pracodawcy, pod warunkiem że osoba wnioskująca o świadczenia jest pracownikiem, wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia lub umowy agencyjnej u pracodawcy zatrudniającego 31 lipca 2005 r. co najmniej 20 pracowników.
Trzeba pamiętać, że pracodawcy wypłacają tyko i wyłącznie zasiłek rodzinny i 3 dodatki do niego (z tytułu urodzenia dziecka, kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zasiłek pielęgnacyjny. Jeśli więc ktoś chce ubiegać się o inne dodatki, to nawet mimo że pracuje u wymienionego wyżej pracodawcy, musi zwrócić się z wnioskiem do gminy.
Zanim osoba uda się do gminy lub pracodawcy, aby złożyć wniosek o świadczenia, musi pamiętać, że będzie musiała przedstawić cały szereg danych i dokumentów. Musi się więc odpowiednio do jego złożenia przygotować. Wniosek (jego wzorem dysponują gminy i pracodawcy) musi zawierać dane dotyczące:
osoby występującej o świadczenie imię, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, NIP, a w razie gdy nie nadano tych numerów lub jednego z nich serię i numer dowodu osobistego lub paszportu; w razie potrzeby trzeba też dysponować nazwą organu rentowego wypłacającego emeryturę lub rentę, numer emerytury lub renty lub numer konta w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,
dzieci pozostających na utrzymaniu imię, nazwisko, numer PESEL, datę urodzenia, stan cywilny.
Do wniosku trzeba w razie potrzeby dołączyć:
zaświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny, wydane przez urząd skarbowy, zawierające informacje o:
wysokości dochodu,
wysokości składek na ubezpieczenia społeczne i składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od dochodu,
wysokości należnego podatku,
zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów;
oświadczenie o deklarowanych dochodach osiąganych przez osoby podlegające przepisom o zryczałtowanym podatku dochodowym;
inne zaświadczenia lub oświadczenia i dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym:
dokument stwierdzający wiek dziecka,
orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności,
prawomocny wyrok sądu rodzinnego stwierdzający przysposobienie lub zaświadczenie sądu rodzinnego lub ośrodka adopcyjno-opiekuńczego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka,
prawomocny wyrok sądu rodzinnego orzekający rozwód lub separację,
orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka,
zaświadczenie o uczęszczaniu dziecka do szkoły lub szkoły wyższej,
zaświadczenie pracodawcy o terminie urlopu wychowawczego i okresie, na jaki został udzielony, oraz o okresach zatrudnienia.
Gotówka dla solidnych
Gdy ośrodek pomocy społecznej poinformuje gminę, która wypłaca świadczenia rodzinne o tym, że osoba będąca ich adresatem marnotrawi je lub wydatkuje niezgodnie z przeznaczeniem gmina może przekazać je w całości lub w części nie w gotówce, ale w formie rzeczowej.
3 (Dz.U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.)
Art. 17a. W przypadku gdy ośrodek pomocy społecznej przekazał organowi właściwemu wierzyciela informację, że osoba uprawniona lub jej przedstawiciel marnotrawią wypłacane jej świadczenia rodzinne lub wydatkują je niezgodnie z przeznaczeniem, organ właściwy wierzyciela może przekazywać należne osobie świadczenia rodzinne w całości lub w części w formie rzeczowej.
Wypłata świadczeń rodzinnych będzie wstrzymana, gdy osoba, której są one przyznane, odmówi udzielenia lub nie udzieli (w terminie wyznaczonym przez instytucję wypłacającą wsparcie) wyjaśnień dotyczących okoliczności, które mają wpływ na prawo do ich otrzymywania (np. dotyczących uzyskiwanych dochodów). Przewiduje się jednak, że jeśli osoba, której wstrzymano w ten sposób wypłatę świadczeń, udzieli stosownych wyjaśnień, otrzyma świadczenia od miesiąca, w którym tak się stanie do końca okresu zasiłkowego.
Wypłata świadczeń zostanie też wstrzymana, jeśli osoba mająca do niech prawo nie podejmie ich przez kolejne trzy miesiące. Jednak gdy zgłosi się ona po nie po tym terminie, zostaną one wypłacone za cały okres wstrzymania. Jeżeli natomiast wznowienie wypłaty wstrzymanych świadczeń nie nastąpi do końca okresu zasiłkowego, prawo do nich wygaśnie.
Bartosz Marczuk
bartosz.marczuk@infor.pl
Dla kogo zaliczka alimentacyjna
Od września ubiegłego roku samotni rodzice, którzy nie mogą wyegzekwować alimentów od drugiego ojca lub matki wychowywanego dziecka, otrzymują z gminy nowe świadczenie zaliczkę alimentacyjną. W tej chwili ma do niej prawo około 350 tys. dzieci.
Zaliczka jest wypłacana osobom uprawnionym do alimentów (dzieciom) wychowywanym przez osobę samotną (lub osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona) do ukończenia przez nie 18 lat. Gdy dziecko uczy się w szkole lub w szkole wyższej, zaliczka jest wypłacana do ukończenia przez nie 24 lat. Warunkiem jej otrzymania jest jednak to, że osoba uprawniona ma prawo do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, ale ich egzekucja jest bezskuteczna.
UWAGA! Za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.
Nie otrzyma więc zaliczki na przykład matka dziecka, która wprawdzie nie jest mężatką, ale wychowuje dziecko wspólnie z jego ojcem.
Zaliczkę otrzymają też osoby uczące się (w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych patrz wyżej).
KTO NIE OTRZYMA ZALICZKI
W pewnych sytuacjach mimo spełnienia kryterium dochodowego i mimo tego, że egzekucja alimentów nie przynosi rezultatów (jest bezskuteczna) zaliczka nie zostanie wypłacona. Będzie tak, jeśli osoba uprawniona:
przebywa w rodzinie zastępczej,
przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie,
zawarła związek małżeński,
jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko.
Kiedy uprawnienia do pomocy
Zaliczka przysługuje po spełnieniu przez rodzinę, w której wychowuje się osoba uprawniona (ta, która nie może wyegzekwować alimentów) odpowiedniego kryterium dochodowego. Jest ona wypłacana, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na jednego jej członka nie przekracza miesięcznie 583 zł netto. To kryterium dochodowe ma być weryfikowane co trzy lata i ma uwzględniać wyniki badań tzw. progu wsparcia dochodowego rodzin (w uproszczeniu ich sytuację materialną). Najbliższa data weryfikacji jest przewidziana na 1 września 2006 r.
Ile można otrzymać
Wysokość zaliczki alimentacyjnej wynosi tyle, ile przyznane przez sąd świadczenie alimentacyjne, nie więcej jednak niż:
gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki 170 zł na uprawnioną osobę lub 250 zł, jeśli legitymuje się ona orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
gdy takich osób jest trzy lub więcej, zaliczka wynosi odpowiednio 120 zł lub 170 zł dla każdej osoby uprawnionej.
Specjalna wysokość zaliczki jest przewidziana dla osób uprawnionych, które wychowują się w rodzinach, w których dochód na jej członka nie przekracza połowy kwoty uprawniającej do skorzystania z zaliczki (czyli 291,50 zł). Takie osoby otrzymują wyższą zaliczkę wynoszącą:
300 zł na osobę uprawnioną albo 380 zł, jeśli legitymuje się ona orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki,
odpowiednio 250 zł albo 300 zł dla każdej osoby uprawnionej, gdy takich osób jest trzy lub więcej.
4 Ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 ze zm.)
Art. 8. ust 2. W przypadku gdy dochód rodziny nie przekracza 50 proc. kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 (tj. 583 zł przyp. red.), kwotę zaliczki, o której mowa w ust. 1, zwiększa się do:
1) w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki 300,00 zł dla osoby uprawnionej albo 380,00 zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.(...)
PRZYKŁADY
PO 300 ZŁ NA DZIECKO
Samotna matka wychowuje dwoje dzieci, które mają orzeczoną niepełnosprawność. Dochód na członka jej rodziny wynosi 250 zł, a egzekucja alimentów (zasądzonych przez sąd w wysokości 350 zł na dziecko) od ojca dzieci jest bezskuteczna. Pani ta otrzyma z gminy zaliczkę w wysokości 600 zł 300 zł na każde z dzieci. Kwota ta wynika z tego, że zaliczka dla tej pani zostanie podniesiona ze względu na to, że dochód na członka jej rodziny nie przekracza 291,5 zł.
DWA RAZY PO 170 ZŁ
Samotna matka wychowuje dwoje dzieci, na które ma zasądzone alimenty w wysokości 350 zł. Ich egzekucja jest jednak bezskuteczna. Dochód na członka jej rodziny wynosi 450 zł. Wobec tego może ubiegać się o zaliczkę alimentacyjną. Otrzyma ją w wysokości 340 zł (na każde dziecko 170 zł).
DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE
Samotna matka wychowuje troje dzieci (jedno z nich ma orzeczoną niepełnosprawność), na które ma zasądzone alimenty w wysokości 150 zł. Ich egzekucja jest jednak bezskuteczna, a dochód na członka jej rodziny wynosi 300 zł. Otrzyma ona z gminy zaliczkę w wysokości 390 zł po 120 zł na dwoje dzieci bez orzeczenia o niepełnosprawności i 150 zł na trzecie niepełnosprawne dziecko.
Zaliczka wypłacana jest od miesiąca, w którym osoba uprawniona (lub jej przedstawiciel ustawowy albo opiekun prawny) składa do organu gminy (najczęściej są to specjalne wydziały w urzędach gmin lub ośrodki pomocy społecznej) wniosek o jej wypłatę do końca okresu zasiłkowego.
UWAGA! Rada gminy (w drodze uchwały) może podwyższyć kwotę zaliczki alimentacyjnej. W takiej sytuacji gmina będzie musiała sfinansować tę podwyżkę z własnych środków.
Kiedy zaliczka dla zamężnych
W drodze wyjątku zaliczkę może otrzymywać osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego (jego egzekucja jest bezskuteczna) wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim. Zaliczkę może jednak pobierać tylko przez rok pod warunkiem że osoba ją wychowująca złoży do sądu pozew o rozwód albo separację, a także spełni wszystkie inne wymogi ustawy.
WAŻNE
Jeśli dłużnik zobowiązany do płacenia alimentów mieszka za granicą, osoba chcąca wystąpić o zaliczkę, dołącza do wniosku o nią informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji za okres 3 ostatnich miesięcy.
Osoba zobowiązana do opłacania alimentów, przeciwko której prowadzona jest egzekucja, nie może żądać zwolnienia z niej, powołując się na to, że zapłaciła alimenty do rąk osoby uprawnionej.
Niesolidni rodzice bez gotówki
Gdy ośrodek pomocy społecznej poinformuje gminę, która wypłaca zaliczkę, że osoba, która ją otrzymuje, marnotrawi otrzymywane wsparcie lub wydatkuje ją niezgodnie z przeznaczeniem, gmina może przekazać pomoc w całości lub w części nie w gotówce, ale w formie rzeczowej. Jeśli więc gmina wypłacająca zaliczkę stwierdzi, że osoba ją otrzymująca zamiast kupować dzieciom jedzenie kupuje np. alkohol, przekaże zaliczkę np. w formie produktów spożywczych.
Gdzie po świadczenie
Wniosek o zaliczkę trzeba złożyć za pośrednictwem komornika, który powinien dołączyć do niego zaświadczenie o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Ponadto osoba wnioskująca o zaliczkę jest zobowiązana na wniosku złożyć oświadczenie o tym, że osoba uprawniona do pobierania alimentów nie przebywa w rodzinie zastępczej, instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, nie zawarła związku małżeńskiego i nie jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Oświadczenie takie musi też zawierać informację o tym, że osoba uprawniona (lub jej przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny) przekazała komornikowi wszystkie znane jej informacje niezbędne do prowadzenia egzekucji.
Ponadto osoba taka musi poinformować gminę o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych do opłacania alimentów w dalszej po rodzicu dziecka kolejności (np. jego dziadków). Od osoby składającej wniosek gmina wymaga też innych niezbędnych dokumentów określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych (np. zaświadczenia o dochodach).
Gmina wstrzymuje wypłatę
Wypłata zaliczki jest wstrzymywana, jeśli:
osoba uprawniona (jej przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny) odmówi udzielenia gminie wypłacającej zaliczkę informacji mających wpływ na jej wypłatę lub gdy poda informacje nieprawdziwe,
osoba uprawniona (jej przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny) nie poinformuje komornika o okolicznościach mających wpływ na skuteczną egzekucję alimentów albo poda informacje nieprawdziwe.
Przewiduje się jednak, że jeśli osoba uprawniona udzieli informacji, o których mowa wyżej, gmina wznawia wypłatę zaliczki od tego miesiąca, w którym osoba taka zdecyduje się na przekazanie tych informacji do końca okresu zasiłkowego.
Kiedy zwrot zaliczki
Wypłaconą zaliczkę musi zwrócić dłużnik, w zastępstwie którego świadczenie wypłaci gmina. Ma on obowiązek zwrócić wypłacone kwoty powiększone dodatkowo o 5 proc.
5 (Dz.U. nr 86, poz. 732 z późn. zm.)
Art. 12. ust. 1. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 proc.
Ust. 2. 50 proc. kwoty, o której mowa w ust. 1, stanowi dochód własny gminy, pozostałe 50 proc. tej kwoty stanowi dochód budżetu państwa.
Aby zachęcić organ samorządu gminnego do egzekucji alimentów, połowa zwróconej kwoty stanowi przychód gminy, a druga połowa trafia do budżetu państwa. Gmina powinna więc być zainteresowana tym, aby jak najwięcej pieniędzy ściągnąć od dłużnika.
Organ samorządu może umorzyć należność dłużnika, która powstanie w wyniku wypłacania za niego zaliczek, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną.
JAK UBIEGAĆ SIĘ O ZALICZKĘ
Zaliczka jest wypłacana od tego miesiąca (do końca okresu zasiłkowego), w którym osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy albo opiekun prawny założyły do organu samorządu:
wniosek o przyznanie zaliczki UWAGA! wniosek ten trzeba złożyć za pośrednictwem komornika (czyli w praktyce robi to komornik), który dołączy do niego zaświadczenie o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego,
oświadczenie o tym, że:
osoba uprawniona do pobierania alimentów nie przebywa w rodzinie zastępczej, instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, nie zawarła związku małżeńskiego i nie jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko,
osoba uprawniona (albo jej przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny) przekazała komornikowi wszystkie znane jej informacje niezbędne do prowadzenia egzekucji,
informację o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych do opłacania alimentów po rodzicu dziecka w dalszej kolejności,
inne niezbędne dokumenty określone w przepisach o świadczeniach rodzinnych.
Bartosz Marczuk
bartosz.marczuk@infor.pl
Zasiłek pogrzebowy
Kiedy umiera bliska osoba, można liczyć na zasiłek pogrzebowy. Pozwala on pokryć koszty pogrzebu.
Największa liczba zasiłków pogrzebowych wypłacana jest z pracowniczego systemu ubezpieczeń, administrowanego przez ZUS. Dodatkowo są one jeszcze przyznawane z rolniczego systemu ubezpieczeń, a także systemów tzw. służb mundurowych.
Przy wypłacie zasiłku pogrzebowego dla pracowników generalną zasadą jest to, że przysługuje on temu, kto pokrył koszty pogrzebu. Nie zawsze jest to osoba fizyczna, choć w większości przypadków świadczenie otrzymują członkowie najbliższej rodziny.
Zasiłek przysługuje też pracodawcy, domowi pomocy społecznej, gminie, powiatowi, Kościołowi lub związkowi wyznaniowemu, jeżeli to te instytucje pokryły koszty pogrzebu. Jeśli pogrzeb jest opłacany przez którąś z nich, świadczenie przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu, nie wyższej jednak niż kwota zasiłku.
WAŻNE
Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie (lub instytucji), która pokryła koszty pogrzebu. Jego wysokość ustala ZUS co 3 miesiące. Przysługuje wówczas, jeśli koszty pogrzebu poniesione zostały przez członków rodziny. Jeżeli koszty te pokryła inna instytucja lub osoba, zasiłek przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu.
Zasadę tę stosuje się też w przypadku pokrycia kosztów pogrzebu przez osobę inną niż członek najbliższej rodziny. Oznacza to, że tylko osoby należące do najbliższej rodziny mogą pobrać zasiłek pogrzebowy w takiej wysokości, jaką co 3 miesiące ustala ZUS, a nie odpowiadającej udokumentowanym kosztom pogrzebu. Pozostałe osoby lub instytucje, aby otrzymać to świadczenie muszą przedstawić rachunek dokumentujący, ile pieniędzy przeznaczyły na pogrzeb i z tego tytułu otrzymają zwrot tych kosztów.
Po czyjej śmierci
Zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci:
osoby ubezpieczonej generalnie chodzi tu o osoby podlegające ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu,
emeryta i rencisty, którzy w momencie śmierci pobierali z ZUS świadczenie,
potencjalnego emeryta lub rencisty osoby, która w dniu śmierci nie miała wprawdzie ustalonego prawa do emerytury lub renty, lecz spełniała warunki do ich uzyskania i pobierania; może to być zatem osoba, która już nie pracuje (nie jest więc ubezpieczona), ale ma wymagany do uzyskania emerytury staż pracy i wiek,
zmarłego członka rodziny osoby ubezpieczonej lub emeryta i rencisty (czyli dwóch pierwszych grup). Za członków rodziny uważa się dzieci własne, drugiego małżonka i przysposobione, wnuki, rodzeństwo oraz przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności inne dzieci (w tym również w ramach rodziny zastępczej). Za członka rodziny uważa się też małżonka i rodziców.
6 Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.)
Art. 77 ust. 2. Członkami rodziny (...) są osoby wymienione w art. 67 (jest tam mowa o dzieciach własnych, dzieciach drugiego małżonka oraz dzieciach przysposobionych; przyjętych na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuków, rodzeństwa i innych dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, małżonku, rodzicach), z tym że od wnuków i rodzeństwa nie wymaga się spełnienia warunku pełnoletności.
Wysokość zasiłku
Zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości 200 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, które obowiązuje w dniu śmierci osoby, za którą zostały poniesione koszty pogrzebu. Oznacza to, że dla ustalenia kwoty zasiłku nie ma znaczenia data pochówku, ale data zgonu.
Kwota zasiłku jest ustalana przez ZUS na okres 3 miesięcy, na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału. Zasiłek pogrzebowy od 1 marca 2006 r. wynosi 5057,24 zł.
Rok na wypłatę
W rzeczywistości możliwa jest też sytuacja, w której koszty pogrzebu są pokrywane przez więcej niż jedną osobę lub więcej niż jedną instytucję. W takich okolicznościach zasiłek pogrzebowy jest dzielony między te osoby lub instytucje proporcjonalnie do poniesionych kosztów pogrzebu.
Trzeba też wiedzieć co bardzo ważne że prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa, kiedy osoba, która pokryła koszty pogrzebu nie zgłosi wniosku o jego przyznanie w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której zasiłek przysługuje. Oznacza to, że osoba, której należy się zasiłek pogrzebowy, ma rok (nie od daty pogrzebu, ale od daty zgonu osoby, której koszty pochówku pokryła) na zgłoszenie się z wnioskiem o jego wypłatę.
WYMAGANE DOKUMENTY
Dokumentami wymaganymi przez ZUS do wypłaty zasiłku pogrzebowego są:
wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego (druk ZUS Z-12)
wyciąg z aktu zgonu,
oryginały rachunków poniesionych kosztów pogrzebu, a jeżeli oryginały zostały złożone w banku kopie rachunków potwierdzone przez bank.
Jeżeli pogrzeb organizowany był na koszt państwa, organizacji politycznej lub społecznej, wymagane jest zaświadczenie właściwego organu administracji państwowej lub organizacji stwierdzające pokrycie kosztów pogrzebu oraz rachunki kosztów poniesionych przez osobę występującą z wnioskiem o zasiłek pogrzebowy.
ZASIŁEK DLA NIEUBEZPIECZONYCH
Istnieje możliwość otrzymania zasiłku pogrzebowego z tytułu śmierci osoby nieubezpieczonej. Może on zostać wypłacony w razie jej śmierci już po ustaniu ubezpieczenia, jednak tylko wtedy, gdy nastąpiła ona w okresie pobierania przez nią zasiłków chorobowego lub macierzyńskiego albo świadczenia rehabilitacyjnego.
Pogrzeb na koszt państwa
Jeśli pogrzeb zorganizowany został na koszt państwa, organizacji politycznej lub społecznej, wówczas przy ubieganiu się o wypłatę zasiłku, wymagane jest zaświadczenie odpowiedniego organu administracji państwowej lub innej organizacji, które będzie dokumentować fakt pokrycia kosztów pogrzebu. Dodatkowo potrzebne są też rachunki potwierdzające poniesienie wydatków przez osobę występującą z wnioskiem o zasiłek pogrzebowy. W takiej sytuacji świadczenia tego nie otrzyma bliski zmarłego.
Natomiast, jeśli pogrzeb był wprawdzie organizowany na koszt państwa (albo jakiejś organizacji politycznej lub społecznej), lecz członek rodziny również poniósł część wydatków, zasiłek pogrzebowy przysługuje mu w pełnej wysokości. Wystarczy zatem, że partycypuje on w kosztach pogrzebu, a świadczenie otrzyma.
Wypłata dla rencisty i emeryta
Jeżeli wypłata zasiłku przysługuje ubezpieczonemu, który równocześnie pobiera lub ma ustalone prawo do renty lub emerytury, wypłaca się go wraz z tymi świadczeniami. Oznacza to, że emeryt lub rencista otrzyma zasiłek w terminie wypłaty świadczenia, które otrzymuje z ZUS.
Bartosz Marczuk
bartosz.marczuk@infor.pl
Zasiłek opiekuńczy
Kiedy rodzice pracują, a ich dziecko jest chore, mogą się nim zajmować, korzystając ze specjalnego, płatnego świadczenia zasiłku opiekuńczego.
Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu podlegającemu obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu zwolnionemu z wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem. Zasiłek ten przysługuje więc pracownikom, członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz osobom odbywającym służbę zastępczą.
Trzeba pamiętać, że nie przysługuje on mimo opłacania składki chorobowej tym, którzy dobrowolnie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu. Są to osoby:
prowadzące działalność gospodarczą,
wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej,
realizujące umowy zlecenia,
wykonujące pracę nakładczą.
7 Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267)
Art. 32. ust. 1. Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu podlegającemu obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki (...).
WAŻNE
Prawo do zasiłku opiekuńczego przysługuje na równi matce i ojcu dziecka, ale zasiłek wypłaca się tylko jednemu z rodziców temu, który wystąpi z wnioskiem o wypłatę. Wynosi tyle co zasiłek pobierany w czasie choroby pracownika 80 proc. podstawy wymiaru.
Na jakie dzieci
Zasiłek jest wypłacany, gdy osoba ubezpieczona musi podjąć opiekę nad:
dzieckiem zdrowym do lat 8 w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, porodu lub choroby małżonka, który stale opiekuje się dzieckiem, jeśli uniemożliwia mu ona tę opiekę, albo w sytuacji gdy małżonek opiekujący się dzieckiem przebywa w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej,
dzieckiem chorym do lat 14,
dorosłym, chorym członkiem rodziny (tj. małżonkiem, rodzicami, teściami, dziadkami, wnukami, rodzeństwem i dziećmi w wieku powyżej 14 lat jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą ubezpieczoną w okresie sprawowania opieki).
Jak długo na zasiłku
Zasiłek przysługuje przez okres zwolnienia pracownika od wykonywania pracy w związku z koniecznością opieki. Maksymalnie może wynieść:
60 dni w ciągu roku w przypadku opieki nad zdrowym dzieckiem do 8 lat oraz chorym do 14 lat,
14 dni w roku w przypadku opieki nad dorosłym (w tym dzieckiem powyżej 14 lat).
UWAGA! Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego nie może przekroczyć w jednym roku kalendarzowym 60 dni.
Zasiłek ten nie przysługuje za okresy sprawowania opieki, przypadające w czasie urlopu bezpłatnego, wychowawczego, tymczasowego aresztowania lub (poza wyjątkami) odbywania kary pozbawienia wolności.
Nie zostanie on wypłacony, jeśli kontrola ZUS wykaże, że pracownik w okresie pobierania tego świadczenia pracował lub gdy w gospodarstwie domowym osoby o niego się ubiegającej są inni członkowie rodziny, mogący zapewnić opiekę dziecku (powyżej 2 roku życia) lub osobie dorosłej.
POTRZEBNE DOKUMENTY
Podstawowym dokumentem do wypłaty zasiłku opiekuńczego jest zaświadczenie lekarskie wystawione na formularzu ZUS ZLA. Ponadto dokumentem wymaganym do wypłaty zasiłku z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 8 są:
oświadczenie ubezpieczonego w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do których uczęszcza dziecko,
decyzja inspektora sanitarnego zarządzającego izolację w przypadku izolacji dziecka z powodu podejrzenia o nosicielstwo zarazków choroby zakaźnej,
zaświadczenie lekarskie wystawione na zwykłym blankiecie w razie porodu, choroby lub pobytu małżonka stale opiekującego się dzieckiem w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej.
Ubezpieczony występujący o wypłatę zasiłku składa też wniosek o jego uzyskanie na druku ZUS Z-15. Jeżeli zasiłek wypłacany jest przez ZUS, do jego wypłaty niezbędne jest zaświadczenie płatnika składek wystawione na druku ZUS Z-3 dla pracowników oraz ZUS Z-3a dla pozostałych ubezpieczonych.
Bartosz Marczuk
bartosz.marczuk@infor.pl
Wsparcie z pomocy społecznej
Osoby o najniższych dochodach mogą skorzystać ze świadczeń z pomocy społecznej.
O zasiłki mogą starać się osoby, których dochody nie przekraczają w ciągu miesiąca 461 zł. Dotyczy to osób, które same mieszkają i gospodarują, oraz rodzin, których dochód na osobę nie przekracza 316 zł.
Niskie dochody to nie jedyny warunek, który musi być spełniony, aby uzyskać zasiłek z pomocy społecznej. Osoba lub rodzina, która będzie się o niego ubiegać, musi znajdować się w trudnej sytuacji życiowej, związanej w szczególności z: sieroctwem, bezdomnością, bezrobociem, niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, problemami rodzin wielodzietnych, trudnościami w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, zdarzeniem losowym, klęską żywiołową lub ekologiczną. Trzeba pamiętać, że oba te warunki muszą być spełnione jednocześnie.
8 Ustawa o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. nr 64, poz. 593 z późn. zm.)
Art. 8. ust. 1. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (...) przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jednocześnie musi wystąpić co najmniej jeden z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub (...).
Jak obliczyć dochód
Aby sprawdzić, czy wysokość dochodu pozwala na ubieganie się o pomoc finansową, należy zsumować przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Jeśli więc rodzina Markowskich ubiega się o pomoc w marcu, musi w swoim ośrodku pomocy społecznej przedstawić dochód z lutego. Obliczając, ile pieniędzy przypada na osobę w rodzinie, trzeba zsumować przychody wszystkich członków, a więc np. zarobki, renty i emerytury, zasiłek dla bezrobotnych itp. Muszą to być dochody netto, czyli bez podatku oraz składek na ubezpieczenia.
Zasiłek stały
Osoba pełnoletnia, samotnie gospodarująca, całkowicie niezdolna do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, może liczyć na zasiłek stały z pomocy społecznej o ile jej miesięczny dochód jest niższy od kwoty 461 zł. O taki zasiłek może ubiegać się także pełnoletnia osoba pozostająca w rodzinie, całkowicie niezdolna do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności pod warunkiem że jej miesięczny dochód jest niższy od 316 zł.
Kto nie dostanie zasiłku
Zasiłku stałego nie otrzyma osoba uprawniona do renty socjalnej. Do renty takiej uprawniona jest zwykle osoba, której niepełnosprawność powstała w młodym wieku, np. w trakcie nauki w szkole i która z tego powodu nie była w stanie nabyć innych uprawnień, np. do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Zasiłek nie przysługuje też, jeśli osoba uprawniona jest do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku (do zasiłku rodzinnego) z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania.
Maksymalna kwota zasiłku stałego wynosi 418 zł, minimalna 30 zł. Zasiłek wypłacany jest w wysokości różnicy między kryterium dochodowym a dochodem osoby (lub na osobę w rodzinie).
Zasiłek okresowy
Taka pomoc finansowa jest udzielana wtedy, gdy stara się o nią osoba długotrwale chora, niepełnosprawna, bezrobotna. Wysokość zasiłku okresowego ustalana jest w podobny sposób jak zasiłku stałego, tzn. od wysokości odpowiedniego kryterium dochodowego odejmuje się dochód osoby lub rodziny. Maksymalna wysokość zasiłku nie może przekroczyć 418 zł, minimalna 20 zł.
Istnieje także dodatkowa zasada ustalająca minimalną kwotę zasiłku jako określony procent różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem osoby lub rodziny. W 2006 roku wynosi:
w przypadku osoby samotnie gospodarującej 35 proc. różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby,
w przypadku rodziny 25 proc. różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem rodziny.
Zasiłek celowy
Zasiłek ten wypłacany jest w celu zaspokojenia niezbędnej (konkretnej) potrzeby bytowej. Może być on przeznaczony na pokrycie kosztów:
żywności, leków, leczenia,
opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego,
drobnych remontów i napraw w mieszkaniu,
kosztów pogrzebu.
Jak ubiegać się o pomoc
Warto pamiętać, że pomoc udzielana jest na wniosek osoby zainteresowanej. To ona musi zgłosić się do ośrodka pomocy społecznej (w miejscu swojego zamieszkania, a więc np. w gminie, dzielnicy). Ponadto wniosek o pomoc finansową należy złożyć na piśmie.
Decyzja o przyznaniu zasiłku zazwyczaj jest podejmowana po przeprowadzeniu przez pracownika socjalnego rodzinnego wywiadu środowiskowego. Odwiedza on osobę lub rodzinę starającą się o pomoc w jej mieszkaniu. Poznaje jej położenie i na tej podstawie planuje pomoc. Ma prawo domagać się od osoby lub rodziny złożenia oświadczenia o uzyskiwanych dochodach i stanie majątkowym. Jeśli spotka się z odmową, może wnioskować o nieudzielenie pomocy.
Ostateczną decyzję o przyznaniu zasiłku podejmuje dyrektor OPS, w którym dana osoba ubiega się o wsparcie. Jeżeli uzna ona, że niesłusznie odmówiono jej pomocy, może odwołać się od niekorzystnej decyzji w ciągu 14 dni od daty jej otrzymania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (instytucja odwoławcza podana jest w decyzji). Do dyrektora ośrodka pomocy można natomiast złożyć skargę na pracownika socjalnego, jeżeli ten przeprowadził wywiad środowiskowy z naruszeniem przepisów lub zachowywał się niewłaściwie wobec osób ubiegających się o wsparcie.
PRZYKŁADY: KIEDY ZASIŁEK OKRESOWY
Dla osoby samotnej
Osoba samotna osiąga dochód w wysokości 201 zł miesięcznie. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej to 461 zł. Różnica wynosi: 461 201 = 260 zł. W 2006 r. zasiłek okresowy wypłacony jest w kwocie nie mniejszej niż 35 proc. ustalonej uprzednio różnicy, czyli: 260 zł x 35 proc. = 91 zł.
Dla rodziny trzyosobowej
Dochód trzyosobowej rodziny wynosi 720 zł (240 zł na osobę w rodzinie). Kryterium dochodowe dla tej rodziny to 948 zł. Różnica wynosi: 948 720 = 228 zł. Minimalna kwota zasiłku okresowego w 2006 roku nie może być mniejsza niż 25 proc. ustalonej poprzednio różnicy, czyli: 228 zł x 25 proc. = 57 zł.
PRZYKŁADY: KIEDY ZASIŁEK STAŁY
317 zł zasiłku
Jedynym dochodem samotnej osoby niepełnosprawnej, całkowicie niezdolnej do pracy, jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej to 461 zł. Różnica wynosi: 461 144 = 317 zł. Kwota zasiłku stałego w przypadku tej osoby zostanie ustalona w wysokości 317 zł.
116 zł co miesiąc
W rodzinie jest osoba całkowicie niezdolna do pracy z powodu wieku. Po zliczeniu dochodów tej rodziny okazało się, że na jedną osobę przypada 200 zł. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie to 316 zł. Różnica wynosi: 316 200 = 116 zł. Kwota zasiłku stałego w tym przypadku zostanie ustalona na 116 zł.
Izabela Rakowska-Boroń
izabela.rakowska@infor.pl
Zasiłek dla bezrobotnych
Osoba bezrobotna nie jest pozbawiona pomocy państwa. Przysługuje jej prawo do zasiłku. Zanim zacznie je otrzymywać, musi spełnić wiele warunków.
Prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu za każdy dzień kalendarzowy po upływie 7 dni od dnia zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy, jeżeli nie ma tam dla niego propozycji odpowiedniego zatrudnienia, skierowania do prac interwencyjnych, robót publicznych lub na utworzone dodatkowe miejsce pracy.
Przed zarejestrowaniem
Osoba bezrobotna w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania łącznie przez co najmniej 365 dni powinna osiągać dochody nie niższe niż minimalne wynagrodzenie, od którego istnieje obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy oraz:
być w tym czasie zatrudniona (w okresie tym nie uwzględnia się okresów urlopów bezpłatnych trwających łącznie dłużej niż 30 dni),
wykonywać pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą,
wykonywać pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo współpracować przy wykonywaniu tych umów,
podlegać ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy,
wykonywać pracę w okresie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności,
wykonywać pracę w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub w spółdzielni kółek rolniczych (usług rolniczych), będąc członkiem tej spółdzielni,
opłacać składkę na Fundusz Pracy w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej za granicą u pracodawcy zagranicznego,
być zatrudniona za granicą i przybyć do Polski jako repatriant.
Do wspomnianych 365 dni zalicza się również m.in. okresy:
zasadniczej służby wojskowej, nadterminowej zasadniczej służby wojskowej, przeszkolenia wojskowego absolwentów szkół wyższych, służby wojskowej pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, ćwiczeń wojskowych, okresowej służby wojskowej oraz zasadniczej służby w obronie cywilnej i służby zastępczej,
urlopu wychowawczego,
pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego z pomocy społecznej,
pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, świadczenia rehabilitacyjnego oraz przypadające po ustaniu zatrudnienia, wykonywania innej pracy zarobkowej albo zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności okresy pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub opiekuńczego, jeżeli podstawę wymiaru tych zasiłków stanowiła kwota w wysokości co najmniej najniższego wynagrodzenia,
za które przyznano odszkodowanie z tytułu niezgodnego z przepisami rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy (stosunku służbowego), oraz okres, za który wypłacono pracownikowi odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę.
Szczególne prawo do zasiłku
Prawo do zasiłku przysługuje także bezrobotnym zwolnionym z zakładów karnych i aresztów śledczych, zarejestrowanym w okresie 30 dni od dnia zwolnienia. Warunkiem jest jednak to, aby suma okresów, przypadających w okresie 18 miesięcy przed ostatnim pozbawieniem wolności oraz wykonywania pracy w okresie pozbawienia wolności, wynosiła co najmniej 365 dni. W ich przypadku również podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy musi stanowić kwota w wysokości co najmniej najniższego wynagrodzenia.
Jeżeli ktoś był pozbawiony wolności w okresie pobierania zasiłku, wówczas po zwolnieniu z zakładu karnego lub aresztu śledczego przysługuje mu prawo do zasiłku na okres skrócony o okres pobierania zasiłku przed pozbawieniem wolności i w trakcie przerw w odbywaniu kary.
Prawo do zasiłku przysługuje również bezrobotnym zwolnionym po odbyciu zasadniczej służby wojskowej o ile okres jej odbywania wynosił co najmniej 350 dni i przypadał w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy.
Status bezrobotnego
Nie wszystkie osoby mogą ubiegać się o status osoby bezrobotnej. Prawo do tego mają przede wszystkim Polacy mieszkający w kraju, którzy poszukują i podejmują zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w Polsce lub za granicą. Taki status otrzyma także cudzoziemiec przebywający w Polsce, posiadający zezwolenie na osiedlenie się lub któremu nadano status uchodźcy. Musi on przy tym szukać i podejmować zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w Polsce.
JAK SIĘ ZAREJESTROWAĆ
Rejestracji dokonuje się w dniu przedłożenia kompletu wymaganych dokumentów, wypełnienia karty rejestracyjnej oraz poświadczenia własnym podpisem prawdziwości złożonych oświadczeń w obecności pracownika urzędu pracy.
9 Rozporządzenie ministra gospodarki i pracy w sprawie rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy (Dz.U. z 2004 r. nr 262, poz. 2607 z późn. zm.)
Par. 3 ust. 1. Osoba rejestrująca się przedkłada do wglądu pracownikowi powiatowego urzędu pracy dokonującemu rejestracji dowód osobisty lub inny dokument tożsamości; dyplom, świadectwo ukończenia szkoły lub świadectwo szkolne albo zaświadczenie o ukończeniu kursu lub szkolenia; świadectwa pracy oraz inne dokumenty niezbędne do ustalenia jej uprawnień; dokument stwierdzający przeciwwskazania do wykonywania określonych prac, (...)
Do rejestracji wymagane są:
dowód osobisty, a w przypadku osób niepełnoletnich tymczasowy dowód osobisty lub legitymacja szkolna,
dyplom, świadectwo ukończenia szkoły lub świadectwo szkolne albo zaświadczenia o ukończeniu kursu lub szkolenia,
świadectwa pracy oraz inne dokumenty niezbędne do ustalenia uprawnień,
dokument o przeciwwskazaniach do wykonywania określonych prac,
orzeczenie o niepełnosprawności dotyczy to osoby niepełnosprawnej.
Urząd pracy może sporządzać odpisy lub kserokopie tych dokumentów. Osoba nie zostanie zarejestrowana w urzędzie jako bezrobotna, jeśli nie przedstawi wszystkich wymaganych dokumentów lub odmówi złożenia podpisu na karcie rejestracyjnej.
Jeżeli jednak dokona wszystkich formalności i spełni wymagane warunki, przyznane jej zostanie prawo do zasiłku dla bezrobotnych.
Jak długo z zasiłkiem
Okres pobierania zasiłku nie jest taki sam dla wszystkich. Różni się on w zależności od stopy bezrobocia na terenie, w którym mieszka osoba rejestrująca się w urzędzie pracy. Sześciomiesięczny zasiłek otrzymają więc bezrobotni, którzy w okresie pobierania tego świadczenia mieszkają w regionie, w którym stopa bezrobocia w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia prawa do zasiłku nie przekraczała 125 proc. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju.
Dwunastomiesięczne świadczenie z kolei przysługiwać będzie tym bezrobotnym, którzy w okresie pobierania zasiłku mieszkali w regionie, w którym stopa bezrobocia w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia prawa do zasiłku przekraczała 125 proc. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju, lub są bezrobotnymi powyżej 50 roku życia i posiadają jednocześnie 20-letni okres uprawniający do zasiłku.
Osiemnastomiesięczne świadczenie otrzymają natomiast bezrobotni:
zamieszkali w dniu nabycia prawa do zasiłku oraz w okresie jego pobierania w regionie, w którym w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia prawa do zasiłku stopa bezrobocia 2-krotnie przekraczała przeciętną stopę bezrobocia w kraju; osoby te jednocześnie muszą posiadać co najmniej 20-letni okres uprawniający do zasiłku,
którzy mają na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko w wieku do 15 lat, a małżonek bezrobotnego jest także bezrobotny i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania po dniu nabycia prawa do zasiłku przez tego bezrobotnego.
Jeśli w okresie pobierania zasiłku zmieni się miejsce zamieszkania bezrobotnego i będzie on podlegał pod inny powiatowy urząd pracy, okres pobieranego przez niego świadczenia nie ulegnie zmianie.
10 Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U z 2004 r. nr 99, poz. 1001 z późn. zm.)
Art. 73 ust. 2. Okres pobierania zasiłku przez bezrobotnych zamieszkałych w miejscowościach, które w okresie pobierania zasiłku przez bezrobotnego zostały objęte obszarem działania innego powiatowego urzędu pracy, nie ulega zmianie.
Inaczej będzie w przypadku urodzenia dziecka przez kobietę w okresie pobierania zasiłku lub w ciągu miesiąca po jego zakończeniu. W takiej sytuacji okres ten ulega przedłużeniu o czas, przez który przysługiwałby kobiecie zasiłek macierzyński.
Czasowe zawieszenie wypłaty
Zasiłek może też zostać czasowo zawieszony. Dotyczy to w szczególności bezrobotnego, który:
odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia, szkolenia, wykonywania prac interwencyjnych lub robót publicznych,
w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem w PUP rozwiązał stosunek pracy (stosunek służbowy) za wypowiedzeniem albo na mocy porozumienia stron chyba że porozumienie stron nastąpiło z powodu upadłości, likwidacji pracodawcy lub zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy albo rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem lub na mocy porozumienia stron nastąpiło z powodu zmiany miejsca zamieszkania,
w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się w PUP spowodował rozwiązanie ze swojej winy stosunku pracy (stosunku służbowego) bez wypowiedzenia,
otrzymał przewidziane układem zbiorowym pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. lub w przepisach ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz.U. nr 162, poz. 1112 z późn. zm.) świadczenie w postaci jednorazowego ekwiwalentu pieniężnego za urlop górniczy, jednorazowej odprawy socjalnej, zasiłkowej, pieniężnej lub pieniężnej bezwarunkowej,
otrzymał odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia umowy o pracę.
Wysokość zasiłku
Wysokość zasiłku jest zróżnicowana i zależy od długości okresu zatrudnienia oraz innych okresów zaliczanych do okresu warunkującego nabycie prawa do zasiłku.
Jeżeli okres ten wynosi:
do 5 lat osoby bezrobotne otrzymają zasiłek obniżony w wysokości 80 proc. podstawowego,
od 5 do 20 lat (ale mniej niż 20 lat) bezrobotni otrzymają podstawowe świadczenie,
co najmniej 20 lat bezrobotnym przysługuje zasiłek podwyższony w wysokości 120 proc. zasiłku podstawowego.
Izabela Rakowska-Boroń
izabela.rakowska@infor.pl
Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych
Na pomoc mogą liczyć także pracownicy znajdujący się w trudnej sytuacji. Jeśli pracodawca tworzy zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, może z jego środków wspomóc finansowo pracowników, np. wypłacając im świadczenie urlopowe lub dofinansowując tzw. wczasy pod gruszą.
ZFŚS przeznaczony jest przede wszystkim na finansowanie zakładowej działalności socjalnej. Obejmuje ona m.in. usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form krajowego wypoczynku oraz działalności sportowo-rekreacyjnej.
Na jaki cel
Z ZFŚS mogą być dofinansowane na przykład:
wycieczki,
sport i rekreacja (bilety na basen, korty tenisowe, uczestnictwo w różnych zajęciach rekreacyjno-sportowych oferowanych przez wyspecjalizowanych organizatorów),
kolonie, obozy, zimowiska dla dzieci i młodzieży,
pobyt w sanatorium na leczeniu lub rekonwalescencji połączony z wypoczynkiem,
wczasy organizowane przez firmę (tylko w kraju),
wypoczynek organizowany przez pracowników we własnym zakresie tzw. wczasy pod gruszą, wczasy turystyczne (wyłącznie krajowy).
WAŻNE
Wszystkie świadczenia socjalne finansowane z ZFŚS (w tym także dopłata do wypoczynku) mogą mieć charakter uznaniowy. A zatem możliwość ich otrzymania oraz jego wysokość zależą m.in. od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.
Żadna z grup pracodawców, z wyjątkiem tych, którzy zatrudniają nauczycieli objętych przepisami Karty Nauczyciela, nie jest zobowiązana do wypłaty świadczenia urlopowego.
Firma dofinansuje wypoczynek
Pracownik może poprosić pracodawcę o pomoc w dofinansowaniu ze środków funduszu socjalnego wypoczynku. O tym, czy i jakie rodzaje oraz formy krajowego wypoczynku będą dofinansowywane ze środków ZFŚS u danego pracodawcy, decyduje wewnętrzny regulamin funduszu obowiązujący w zakładzie pracy. Do jego wydania zobowiązany jest każdy pracodawca, który tworzy fundusz. Regulamin ponadto powinien być uzgodniony ze związkami zawodowymi działającymi w firmie lub, jeśli ich nie ma, z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.
Pieniądze na wczasy
Mogłoby się wydawać, że dopłata do wypoczynku powinna nastąpić przed rozpoczęciem urlopu. Wielu pracodawców woli jednak wypłacać pieniądze dopiero po jego zakończeniu. W ten sposób zabezpieczają się przed możliwością niespełnienia przez niektórych pracowników podstawowego warunku, czyli korzystania z urlopu, w przypadku ich ewentualnego pójścia na zwolnienie lekarskie w trakcie zaplanowanego urlopu.
Termin wypłaty dofinansowania pracodawca powinien ustalić w regulaminie funduszu, uzgodnionym z zakładowymi organizacjami związkowymi lub (w przypadku ich braku) z przedstawicielstwem pracowników. Przepisy ustawy o ZFŚS nie określają ani minimalnego, ani maksymalnego wymiaru urlopu, który warunkowałby przyznanie dopłaty do wypoczynku pracownika. Powinno to być jednak zapisane we wspomnianym już zakładowym regulaminie funduszu.
Gdy nie ma ZFŚS
Dofinansowanie wczasów jest możliwe nie tylko wtedy, gdy pracodawca tworzy zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. Pracodawcy, którzy nie tworzą ZFŚS, mogą wypłacać pieniądze swoim pracownikom nie na tzw. wczasy pod gruszą, a świadczenie urlopowe.
Pracodawca, który zatrudnia mniej niż 20 pracowników (w przeliczeniu na pełne etaty na dzień 1 stycznia), może na zasadzie dobrowolności wypłacać pracownikom świadczenie urlopowe. Jeśli nie zdecyduje się na jego wypłatę, wówczas musi poinformować o tym pracowników. Ma na to czas do końca stycznia każdego roku. Jeżeli jednak pracodawcy, którzy nie tworzą funduszu socjalnego, zatrudniają więcej niż 20 pracowników, i nie chcą wypłacać im świadczenia urlopowego, muszą zapisać to w układzie zbiorowym pracy lub (gdy nie są nim objęci) w regulaminie wynagradzania).
11 Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.)
Art. 3 ust. 3. Pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, z zastrzeżeniem ust. 2, mogą tworzyć Fundusz do wysokości i na zasadach określonych w art. 5 (tworzy się go m.in. z corocznego odpisu podstawowego naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych) lub mogą wypłacać świadczenie urlopowe (...).
Jak często po świadczenie
Jeżeli pracodawca jest zobowiązany do wypłacania świadczenia urlopowego, musi je wypłacać pracownikom raz w roku. Warunkiem otrzymania pieniędzy przez pracowników jest korzystanie przez nich z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych, czyli zarówno dni roboczych, jak i niedziel i świąt. Warto pamiętać, że wspomniane świadczenie pracodawca musi wypłacić nie później niż w ostatnim dniu poprzedzającym rozpoczęcie urlopu. Bez znaczenia dla nabycia prawa do tego świadczenia jest przy tym to, czy pracownik wykorzystuje zaległy czy bieżący urlop wypoczynkowy.
Maksymalna wysokość świadczenia nie może przekroczyć wysokości odpisu podstawowego na ZFŚS, odpowiedniego dla rodzaju zatrudnienia pracownika. Świadczenie to może więc być niższe niż maksymalna ustawowa wysokość odpisu. Ustala się je proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika.
Izabela Rakowska-Boroń
izabela.rakowska@infor.pl
Pieniądze dla chorego pracownika
W czasie choroby pracownik nie pracuje. Nie oznacza to, że w tym czasie pozostaje bez środków do życia. Pieniądze są wypłacane przez pracodawcę w postaci wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy lub przez ubezpieczyciela w postaci zasiłku chorobowego.
Za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźna trwająca łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego pracownik zachowuje prawo do 80 proc. wynagrodzenia wypłacanego przez pracodawcę. Jeżeli choroba jest następstwem wypadku przy pracy albo przypada w czasie ciąży, wówczas pracownik otrzymuje 100 proc. swojej normalnej pensji. Normalne wynagrodzenie przysługuje także pracownikowi, który był nieobecny w pracy z powodu poddania się niezbędnym badaniom przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów. Wynagrodzenie to nie przysługuje w przypadkach, w których pracownik nie ma prawa do zasiłku chorobowego. Nabycie prawa do zasiłku wiąże się z okresem wyczekiwania. W praktyce oznacza to, że trzeba trochę popracować by otrzymywać wynagrodzenie chorobowe.
KIEDY NIE MA WYNAGRODZENIA CHOROBOWEGO
Wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje w czasie:
urlopu bezpłatnego,
urlopu wychowawczego,
tymczasowego aresztowania,
odbywania kary pozbawienia wolności (chyba że wynika z ubezpieczenia chorobowego osób skierowanych do pracy w czasie odbywani kary pozbawienia wolności bądź tymczasowego aresztowania).
Prawo do takiego wynagrodzenia pracownik nabywa po upływie 30 dni nieprzerwanego okresu zatrudniania, do którego wlicza się poprzednie okresy zatrudniania, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, czy bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza zawodowego.
12 (Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267)
Art. 4 ust. 1 Ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego:
1) po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego jeżeli podlega obowiązkowo temu ubezpieczeniu,
2) po upływie 180 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie.
Są jednak przypadki, kiedy nie potrzebny jest okres wyczekiwania i wynagrodzenie (prawo do zasiłku chorobowego) przysługuje od pierwszego dnia choroby. Prawo do wynagrodzenia bez okresu wyczekiwania przysługuje:
absolwentom szkół i szkół wyższych zatrudnionym w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów wyższych;
gdy niezdolność do pracy spowodowana była wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy;
osobom posiadającym wcześniejszy co najmniej 10-letni okres zatrudnienia (obowiązkowego ubezpieczenia);
posłom i senatorom, którzy podjęli zatrudnienie w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji.
Zasiłek chorobowy
Gdy pracownik choruje więcej niż 33 dni w roku kalendarzowym, to za 34 i kolejne dni choroby nie otrzymuje wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy. Zastąpi je zasiłek chorobowy. Podstawowa wysokość zasiłku chorobowego wynosi 80 proc. wynagrodzenia, jakie pracownik otrzymywał od pracodawcy, gdy był zdrowy. Niższe świadczenie, bo 70 proc. pensji, dostaną pracownicy za czas pobytu w szpitalu. Nie stracą tylko ci, których niemożność wykonywania pracy przypadnie w okresie ciąży, z powodu wypadku w drodze do pracy lub z pracy, a także, gdy niezdolność do pracy powstała z powodu poddania się badaniom dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów lub gdy pracownik podda się zabiegowi pobrania komórek czy narządów służących do przeszczepu.
13 (Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267)
Art. 11 ust. 1a. Miesięczny zasiłek chorobowy z zastrzeżeniem ust. 2 za okres pobytu w szpitalu wynosi 70 proc. podstawy wymiaru zasiłku.
Ust. 2 Miesięczny zasiłek chorobowy wynosi 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku, jeżeli niezdolność do pracy lub niemożność wykonywania pracy:
1) przypada w okresie ciąży,
2) powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek (...).
Prawo do zasiłku nie oznacza, że można go odbierać w nieskończoność. Zasiłek chorobowy przysługuje przez 182 dni, a w przypadku gruźlicy 270 dni.
Zasiłek chorobowy przysługuje także osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy i powstała nie później niż:
w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego
w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby.
Kiedy nie przysługuje zasiłek
Nie zawsze chory pracownik otrzyma zasiłek, mimo że płacił składki i podlegał ubezpieczeniu. Zasiłek chorobowy nie przysługuje ubezpieczonemu za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli niezdolność ta byłą wynikiem umyślnego przestępstwa lub wykroczenia popełnionego przez ubezpieczonego. Przestępstwo to musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu. Wciąż zdarza się, że niezdolność do pracy spowodowana jest nadużyciem alkoholu. W takiej sytuacji zasiłek nie przysługuje przez pierwsze 5 dni takiej niezdolności. Pracownik wykonujący pracę zarobkową w okresie orzeczonej niezdolności lub wykorzystujący zwolnienie w sposób niezgodny z celem, w jakim zostało ono wystawione, traci prawo do zasiłku za cały okres tego zwolnienia. Oczywiście na pieniądze nie mogą liczyć także ci pracownicy, których zwolnienie lekarskie zostało sfałszowane.
14 (Dz.U. z 2005 r. nr 31 poz. 267)
Art. 15 ust. 1. Zasiłek chorobowy nie przysługuje ubezpieczonemu za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli niezdolność ta powstała w wyniku umyślnego przestępstwa lub wykroczenia popełnionego przez tego ubezpieczonego.
Ust. 2. Okoliczności, o których mowa w ust. 1, stwierdza się na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
DLA KOGO ZASIŁEK Z UBEZPIECZENIA
Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego przysługuje objętym ubezpieczeniem chorobowym:
pracownikom od 34. dnia niezdolności do pracy w roku kalendarzowym,
osobom wykonującym pracę nakładczą od 34. dnia niezdolności do pracy w roku kalendarzowym,
członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,
osobom wykonującym pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz osobom z nimi współpracującym,
osobom prowadzącym pozarolniczą działalność oraz osobom z nimi współpracującym,
osobom wykonującym odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
duchownym,
osobom odbywającym służbę zastępczą od 34. dnia niezdolności do pracy w roku kalendarzowym.
Świadczenie rehabilitacyjne
Jeżeli po okresie pobierania zasiłku chorobowego pracownik jest dalej niezdolny do pracy, to może się starać o świadczenie rehabilitacyjne. Jest ono wypłacane wtedy, gdy dalsze leczenie i rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie rehabilitacyjne wypłacane jest przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy.
Przez pierwsze 90 dni osoba z przyznanym prawem do świadczenia rehabilitacyjnego otrzymuje więcej pieniędzy niż w czasie przebywania na zasiłku chorobowym. W tym czasie osoba uprawniona otrzymuje świadczenie w wysokości 90 proc. wynagrodzenia lub przychodu stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku chorobowego. Po 90 dniach pobierania świadczenia rehabilitacyjnego jego wysokość spada do 75 proc. Zasady te nie dotyczą wszystkich uprawnionych do świadczenia. Jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana ciążą, wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, to świadczenie odpowiada 100 proc. wynagrodzenia pracownika stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku chorobowego.
Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty z tytułu niezgodności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego oraz urlopu dla podratowania zdrowia.
Tomasz Zalewski
tomasz.zalewski@infor.pl
Jak odzyskać niewypłacone pensje
Pracownik, którego firma zbankrutowała, a wcześniej z powodu złej sytuacji finansowej nie płaciła mu pensji, może liczyć na ich odzyskanie.
Każdy pracodawca przeznacza co miesiąc składkę od każdego zatrudnionego na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Fundusz gromadzi pieniądze na wypadek długów i niewypłacalności pracodawcy w stosunku do zatrudnianych w swojej firmie.
Wniosek o pieniądze
Pracownik praktycznie nie musi niczego robić, by odzyskać pieniądze. W jego imieniu powinien działać syndyk, likwidator lub osoba zarządzająca firmą. Aby pracownicy otrzymali należne pieniądze, do biura terenowego funduszu powinien trafić zbiorczy wykaz niezaspokojonych roszczeń. Jako pierwszy powinien dotrzeć wykaz zawierający niezaspokojone roszczenia powstałe przed datą niewypłacalności pracodawcy, czyli np. datą ogłoszenia upadłości. Drugi wykaz niezaspokojonych roszczeń powinien dotrzeć do biura Funduszu po rozwiązaniu z pracownikami umów o pracę. Zawarte być w nim powinny niezapłacone świadczenia powstałe po ustaniu stosunku pracy, takie jak odprawy przysługujące w przypadku tzw. zwolnień grupowych. Oczywiście nie ma przeszkód, by zainteresowany pracownik złożył swój indywidualny wniosek o wypłatę świadczeń z FGŚP.
Za co wypłacą
Ze środków Funduszu zaspokojeniu podlegają należności główne z tytułu wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikowi na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy, wynagrodzenia za czas niezawinionego przez pracownika przestoju, wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy, wynagrodzenia, o którym mowa w art. 92 kodeksu pracy oraz wynagrodzenia za czas innej, usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Ponadto z tytułu świadczenia wyrównawczego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zasiłku chorobowego finansowanego ze środków na wynagrodzenia, wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, odprawy pieniężnej przysługującej w razie zwolnienia grupowego.
Tomasz Zalewski
tomasz.zalewski@infor.pl