Gazeta Prawna
Zamów Zaloguj

Logowanie do serwisu

login:

hasło:

Jeśli zapomniałeś hasła Przypomnij hasło

  • Obraz
  • Obraz
  • Poprzednia strona

Jak rozliczyć siebie i swoje dziecko

Dziecko, które uzyskuje przychody, jest traktowane jak każdy inny podatnik. Oznacza to obowiązek rozliczenia tych przychodów oraz zapłaty należnego podatku. Możliwe jest jednak, że dochody małoletnich dzieci będą opodatkowane łącznie z dochodami rodziców lub oddzielnie w zeznaniu rocznym złożonym w imieniu dziecka. Możliwe jest także preferencyjne rozliczenie dochodów rodzica w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy). Dotyczy to wszystkich podatników, a więc małżonków oraz ich dzieci. Zasadniczo małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu od osiąganych przez nich dochodów. Jednak ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przyznaje prawo do wspólnego opodatkowania małżonków. W podobny sposób możliwe jest też opodatkowanie osoby samotnie wychowującej dzieci. Innym sposobem na rozliczenia jest opodatkowanie dochodów małoletnich dzieci wspólnie z dochodami rodziców. W praktyce jest kilka możliwości rozliczenia dochodów uzyskiwanych przez dzieci lub rozliczenie preferencyjne, z którego może skorzystać osoba samotnie wychowująca dzieci. Możliwe są następujące sytuacje:

n rozliczenie preferencyjne dla osób samotnie wychowujących dzieci,

n rozliczenie dochodów małoletniego dziecka łącznie z dochodami rodziców (rodzica),

n rozliczenie dochodów dziecka przez osobę samotnie wychowującą dzieci łącznie z dochodami tej osoby,

n rozliczenie pełnoletniego dziecka,

n rozliczenie małoletniego dziecka przez rodziców (rozliczenie w imieniu dziecka).

Wszystkie wspomniane możliwości rozliczenia dzieci i rodziców zależą od konkretnej sytuacji rodzinnej oraz wieku dziecka.

Osoba samotnie wychowująca

Pierwszym i dość powszechnie występującym przypadkiem rozliczenia jest opcja przeznaczona dla rodziców i opiekunów prawnych, którzy samotnie wychowują dzieci. Jest to preferencyjne opodatkowanie dochodów, z którego mogą skorzystać osoby samotnie wychowujące w roku podatkowym:

n dzieci małoletnie,

n dzieci, bez względu na ich wiek, na które, zgodnie z odrębnymi przepisami, pobierany był zasiłek pielęgnacyjny,

n dzieci do ukończenia 25 lat uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w przepisach prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym dzieci te nie uzyskały dochodów, z wyjątkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku.

PRZYKŁAD

KORZYŚCI Z ROZLICZENIA OSÓB SAMOTNIE WYCHOWUJĄCYCH DZIECI

Podatniczka, która jest panną, uzyskała w 2006 roku dochody z pracy (po odjęciu składek ZUS) w kwocie 18 444 zł. Na utrzymaniu ma córkę, która uczy się w szkole podstawowej. Rozliczając się jako osoba samotnie wychowująca dziecko jej podatek wyniesie 2444 zł. W przypadku gdyby rozliczała się sama, a nie w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci, podatek wyniósłby 2974 zł.

Korzyści dla osoby samotnie wychowującej dzieci wynikające z tytułu takiego rozliczenia polegają na tym, że podatek jest określony na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci. Do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w tej ustawie. Oznacza to, że podatek osoby samotnie wychowującej dziecko lub dzieci będzie obliczony od połowy wykazanego dochodu. Preferencja polega na tym, że będzie można przy obliczeniu skorzystać z tzw. dwóch kwot wolnych jednej przysługującej osobie samotnie wychowującej dziecko, a drugiej przysługującej dziecku. Korzyść odniesie też taka osoba, której dochód mieści się w wyższym przedziale skali podatkowej (podatek liczony według 30 proc.), a poprzez podzielenie dochodu na pół zostanie zakwalifikowany do niższej stawki (podatek liczony według 19 proc.).

KOGO UWAŻA SIĘ ZA OSOBĘ SAMOTNĄ

Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Wyłączenie z preferencji

Z korzystnego opodatkowania dochodów przez osoby samotnie wychowujące dzieci nie skorzystają wszyscy. W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych przewidziano wyłączenia z tego sposobu rozliczenia dochodów. Preferencyjny sposób opodatkowania nie ma zastosowania w sytuacji, gdy do osoby samotnie wychowującej dzieci lub do jej dziecka mają zastosowanie przepisy dotyczące opodatkowania dochodów uzyskanych z działalności gospodarczej 19-proc. podatkiem liniowym lub ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Jednak tego wyłączenia nie będzie się stosowało, gdy osoba samotnie wychowująca dzieci lub jej dziecko osiąga przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, jeżeli umowy te nie są zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, ale jest opodatkowana na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Oznacza to, że można będzie skorzystać z preferencyjnego opodatkowania dochodów przez osobę samotnie wychowującą dzieci, gdy przychody z najmu uzyskiwane poza działalnością gospodarczą są opodatkowane ryczałtem ewidencjonowanym, a podatnik nie korzysta jednocześnie z opodatkowania pozarolniczej działalności gospodarczej 19-proc. podatkiem liniowym albo według ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

Odpowiedni formularz

Rozliczenie roczne przez osoby samotnie wychowujące dzieci będzie mogło być złożone do końca 30 kwietnia, czyli do ostatecznego terminu do złożenia zeznania, gdyż w tym zeznaniu poprzez zakreślenie odpowiedniego kwadratu w poz. 6 (kwadrat nr 4) podatnik wybiera sposób opodatkowania. Należy zwrócić uwagę, że zakreślenie odpowiedniego kwadratu będzie możliwe tylko w przypadku dwóch zeznań rocznych na formularzu PIT-36 lub PIT-37. W zależności więc od tego, z jakiego tytułu osoba samotnie wychowująca dzieci będzie uzyskiwała dochody wypełni odpowiedni druk zeznania rocznego. Jeśli uzyskuje dochody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, w tym spółdzielczego stosunku pracy, członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, pracy nakładczej, emerytury lub renty właściwy będzie formularz PIT-37. W przypadku natomiast uzyskiwania dochodów np. z działalności gospodarczej (opodatkowanej według skali), dochodów zagranicznych, działów specjalnych produkcji rolnej, najmu i dzierżawy, należy złożyć zeznanie roczne na druku PIT-36.

TERMIN DO ZŁOŻENIA WNIOSKU

Opodatkowanie dochodów w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci nie ma zastosowania do podatników, którzy wniosek o takie opodatkowanie, wyrażony w zeznaniu podatkowym, złożą po terminie do złożenia zeznania rocznego, czyli po 30 kwietnia 2007 r.

PRZYKŁAD

KORZYSTANIE Z PREFERENCYJNEGO OPODATKOWANIA

Samotna matka mająca na utrzymaniu syna w wieku przedszkolnym uzyskała w 2006 roku dochody ze stosunku pracy w zakładzie przetwórczym. Oprócz tego, uzyskała też przychody z wynajmu części własnego domu na cele mieszkaniowe. Z tego tytułu wybrała opodatkowanie przychodów ryczałtem ewidencjonowanym opłacając podatek według stawki 8,5 proc. do przychodu stanowiącego równowartość 4000 euro i 20 proc. ponad tę kwotę. Wynajem taki nie jest traktowany jako działalność gospodarcza. Został on rozliczony podatkowo w zeznaniu PIT-28 złożonym do końca stycznia 2007 roku. Z dochodów z pracy samotna matka musi jednak rozliczyć się oddzielnie i złożyć jeszcze do końca kwietnia 2007 roku zeznanie PIT-37. Pomimo że samotna matka była opodatkowana ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych z tytułu najmu, może skorzystać z opodatkowania dochodów uzyskanych z pracy najemnej przewidzianego dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Z możliwości preferencyjnego opodatkowania nie skorzysta osoba samotnie wychowująca dzieci, która rozlicza się z działalności gospodarczej opodatkowanej 19-proc. podatkiem liniowym (na formularzu PIT-36L) lub rozlicza dochody tylko z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnym instrumentów finansowych opodatkowanych 19-proc. podatkiem dochodowym (na formularzu PIT-38).

Rozliczenie małoletnich

Rozliczenie dochodów w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci dotyczy między innymi dzieci małoletnich. Wspomniane wcześniej rozliczenie dokonywało się poprzez podział dochodu takiej osoby na pół i obliczenia podatku w podwójnej wysokości. Jest to w pełni poprawny sposób rozliczenia przy założeniu, że dziecko małoletnie nie osiągnęło samo żadnych dochodów. W przypadku jednak gdy dziecko uzyskuje inne dochody, w grę może wchodzić łączne opodatkowanie z dochodami rodzica. W przypadku dzieci, które nie ukończyły 18 lat, istnieją dwie możliwości opodatkowania ich dochodów. Małoletnie dzieci mogą zostać opodatkowane łącznie z rodzicami lub oddzielnie w osobnym zeznaniu. Takie wspólne opodatkowanie nie jest już preferencją, ale obowiązkiem i może dotyczyć zarówno osoby samotnie wychowującej dzieci, jednego lub dwojga rodziców.

WYJAŚNIENIA ORGANÓW PODATKOWYCH

UTRATA PREFERENCYJNEGO OPODATKOWANIA

Od ponad 10 lat podatniczka jest rozwiedziona i ma na utrzymaniu syna urodzonego 31 grudnia 1981 r. zamieszkałego pod tym samym adresem. Syn jest studentem Uniwersytetu Warszawskiego i aktualnie zaliczył IV rok studiów, a od października rozpocznie V (ostatni) rok studiów na Wydziale Prawa i Administracji. Syn nie pozostaje w stosunku pracy i nie osiąga stałych dochodów na utrzymanie. Podatniczka rozlicza się z osiągniętych dochodów w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci. Syn rozlicza się z dochodów z tytułu pracy zleconej (446,74 zł w 2003 r., 2510 zł w 2004 r., 773 zł w 2005 r.). W roku bieżącym w czasie wakacji syn podatniczki wykonywał pracę zleconą, z której dochód do końca 2006 roku nie przekroczył 2500 zł. W kontekście powyższego syn nadal pozostaje na utrzymaniu podatniczki i będzie pozostawał do końca studiów, tj. do połowy 2007 roku.

Zdaniem podatniczki rok bieżący, tj. 2006, jest ostatnim rokiem do rozliczenia swoich dochodów w sposób przewidziany dla samotnie wychowujących dzieci.

Zgodnie z art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych od osoby samotnie wychowującej w roku podatkowym: dzieci do ukończenia 25 lat uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w przepisach Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym dzieci te nie uzyskały dochodów, z wyjątkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku podatek może być określony, z zastrzeżeniem ust. 8, na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci, z uwzględnieniem art.7, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w tej ustawie).

Na podstawie powyższego przepisu i w oparciu o przedstawiony stan faktyczny podatniczka może dochody za rok 2006 rozliczyć w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dzieci. Jednakże rok ten jest ostatnim do rozliczania dochodów na zasadach preferencyjnych, gdyż syn w tym roku kończy 25 lat.

Postanowienie naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa Mokotów z 9 października 2006 r., nr 1433/NL/LF/II/415-135/06/EK.

Rozliczenie z dzieckiem

Dochody małoletnich dzieci własnych i przysposobionych, z wyjątkiem dochodów z ich pracy, stypendiów oraz dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku dolicza się do dochodów rodziców lub osób samotnie wychowujących dziecko, chyba że rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci. Jeżeli małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu, dochody małoletnich dzieci dolicza się po połowie do dochodu każdego z małżonków. Przepisu tego nie stosuje się do małżonków, w stosunku do których orzeczono separację.

PRZYKŁAD

ZŁOŻENIE ODDZIELNEGO ZEZNANIA

15-letni syn podatników uzyskał w 2006 roku kwotę 4000 zł z tytułu udziału w reklamie. W ciągu roku pracował też w wakacje zajmując się rozdawaniem ulotek. Z uwagi na to, że dochody małoletniego syna zostały uzyskane z jego pracy, rodzice nie mogą rozliczyć tych dochodów w swoim zeznaniu podatkowym. Powinni oni złożyć odrębne zeznanie na imię i nazwisko dziecka. W imieniu dziecka zeznanie takie podpisuje osoba posiadająca władzę rodzicielską nad małoletnim.

Oznacza to, że rozliczenie małoletnich dzieci następuje w zeznaniu rocznym składanym przez rodziców. Podatnicy są obowiązani doliczyć do swoich dochodów dochody małoletnich dzieci (własnych lub przysposobionych do lat 18), np. z tytułu renty rodzinnej. Jeżeli małżonkowie opodatkowują swoje dochody indywidualnie, dochody małoletnich dzieci dolicza się po połowie do dochodu każdego z małżonków, chyba że prawo pobierania pożytków przysługuje tylko jednemu z małżonków.

Łącznemu opodatkowaniu z rodzicami podlegają między innymi dochody dzieci z tytułów:

n rent krajowych i zagranicznych,

n najmu i dzierżawy,

n praw majątkowych.

Składanie druków

Dochody małoletnich dzieci rodzice rozliczają w swoim zeznaniu podatkowym na druku PIT-36, składając jednocześnie dodatkowy formularz stanowiący załącznik do zeznania. Załącznik ten stanowi informację o dochodach małoletnich dzieci podlegających łącznemu opodatkowaniu z dochodami rodziców PIT/M.

Kwotę dochodu oraz pobrane zaliczki wykazane w załączniku PIT/M rodzice muszą przenieść do zeznania rocznego. Przed wypełnieniem części D.3 zeznania PIT-36, w którym wykazuje się dochód małoletnich dzieci oraz należną z tego tytułu zaliczkę na podatek, należy wcześniej wypełnić załącznik PIT/M. Kwotę dochodu z poz. 29 załącznika PIT/M należy przenieść do poz. 125 lub poz. 126 zeznania PIT-36 (odpowiednio podatnik lub małżonek). Kwotę zaliczki z poz. 30 załącznika PIT/M należy przenieść do poz. 127 lub poz. 128 zeznania PIT-36 (odpowiednio podatnik lub małżonek). Małżonkowie bez względu na sposób rozliczenia rocznego (indywidualnie czy wspólnie) składają odrębny załącznik PIT/M.

WYJAŚNIENIA ORGANÓW PODATKOWYCH

PREFERENCYJNE OPODATKOWANIE DLA OBOJGA RODZICÓW

Wyrokiem sądu z dnia 8 października 2004 r. orzekającym rozwód, władza rodzicielska nad małoletnimi dziećmi została powierzona obojgu rodzicom. Podatniczka podaje, że na jej utrzymaniu jest dwoje dzieci: córka Katarzyna, urodzona 23 lutego 1984 r., i syn Jan, urodzony 18 sierpnia 1985 r. (studiujących), natomiast na utrzymaniu byłego męża pozostaje jedno małoletnie dziecko.

W opisanym stanie faktycznym, według podatniczki, prawo do rozliczania się w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dziecko przysługuje obojgu rodzicom.

Po przeanalizowaniu stanu faktycznego sprawy, stanowiska przedstawionego przez podatnika oraz obowiązujących w omawianym zakresie przepisów prawa podatkowego stwierdzić należy, że stanowisko podatnika jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 6, ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym w 2004 roku od osób samotnie wychowujących w roku podatkowym: dzieci małoletnie, dzieci, bez względu na wiek, na które, zgodnie z odrębnymi przepisami, pobierany jest zasiłek pielęgnacyjny, dzieci do ukończenia 25 lat uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w przepisach o szkolnictwie wyższym, lub w przepisach o wyższych szkołach zawodowych, jeżeli w roku podatkowym dzieci te nie uzyskały dochodów z wyjątkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku podatek może być określony, z zastrzeżeniem ust. 8, na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci, z uwzględnieniem art. 7; z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w tej ustawie.

Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności (art. 6 ust. 5 tej ustawy). Stosownie do art. 6 ust. 8 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych sposób opodatkowania, o którym mowa w ust. 4, nie ma zastosowania w sytuacji, gdy do osoby samotnie wychowującej dziecko lub do jej dziecka mają zastosowanie przepisy art. 30c lub ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Z przepisu art. 6 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że prawo do preferencyjnego sposobu opodatkowania dochodów przysługuje wyłącznie temu rodzicowi, który samotnie wychowuje dzieci.

Za osobę samotnie wychowującą dzieci należy uznać tę osobę, której powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. W pojęciu tym mieści się wychowanie całokształt zabiegów mających na celu ukształtowanie człowieka pod względem fizycznym, moralnym i umysłowym (Słownik języka polskiego Wydawnictwo Naukowe PWN Wydanie VII z 1992 roku).

Postanowienie naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań-Winogrady z 5 czerwca 2006 r., nr DN/415-29/06.

Zeznanie odrębne

Jak wcześniej wspomniano, nie łączy się z dochodami podatników dochodów małoletnich dzieci z ich pracy, stypendiów oraz z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku. W przypadku uzyskiwania przez małoletnie dziecko tych dochodów rodzic składa w imieniu małoletniego dziecka zeznanie podatkowe. Oznacza to, że małoletnie dziecko, które osiąga takie dochody, będzie rozliczane przez rodziców. Składa się wtedy odrębne zeznanie na imię i nazwisko małoletniego dziecka. Zeznanie takie wypełniają i podpisują w imieniu dziecka jego rodzice. Trzeba pamiętać, że dziecko oddzielnie rozlicza się w przypadku uzyskiwania dochodów, z których rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków. W przypadku składania zeznania za dziecko przy jego rozliczeniu obowiązują zasady określone przez przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dziecko może więc skorzystać z ulg i odliczeń, które przysługują pełnoletnim podatnikom. Podstawę obliczenia podatku będzie więc stanowił dochód po odliczeniu kwot:

n składek ZUS potrąconych w roku podatkowym przez płatnika ze środków podatnika na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe (odliczenie nie dotyczy składek, których podstawę wymiaru stanowi dochód (przychód) wolny od podatku, oraz składek, których podstawę wymiaru stanowi dochód, od którego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku),

n dokonanych w roku podatkowym zwrotów nienależnie pobranych świadczeń, które uprzednio zwiększyły dochód podlegający opodatkowaniu, w kwotach uwzględniających pobrany podatek dochodowy, jeżeli zwroty te nie zostały potrącone przez płatnika,

n wydatków na cele rehabilitacyjne oraz wydatków związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych, poniesionych w roku podatkowym przez podatnika będącego osobą niepełnosprawną lub podatnika, na którego utrzymaniu są osoby niepełnosprawne,

n wydatków ponoszonych przez podatnika z tytułu użytkowania sieci internet w lokalu (budynku) będącym miejscem zamieszkania podatnika w wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 760 zł,

n darowizn.

Oczywiście na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych można też odliczyć od podatku składki zdrowotne oraz np. 1 proc. przekazany na organizacje pożytku publicznego.

Zwolnienie z rozliczenia

Rodzice, którzy w imieniu małoletniego dziecka składają za niego zeznanie roczne (np. z dochodu z pracy, ze stypendium, które nie jest zwolnione z podatku), muszą zgromadzić wszystkie dowody, na podstawie których rozliczą podatek.

Jednym ze źródeł przychodów są określone przez ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych tzw. inne źródła przychodów. Za przychody z innych źródeł uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje), dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach.

Do poboru zaliczek miesięcznych jako płatnicy są obowiązane między innymi jednostki organizacyjne uczelni, placówki naukowe, zakłady pracy oraz inne jednostki organizacyjne od wypłacanych przez nie stypendiów.

WYJAŚNIENIA ORGANÓW PODATKOWYCH

NAUKA NA ZAGRANICZNYCH UCZELNIACH

Z przedstawionego przez podatnika stanu faktycznego wynika, że od 1 października 2003 r. córka podatnika studiuje w szkole wyższej poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatek może być określony, z zastrzeżeniem ust. 8, na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci, z uwzględnieniem art. 7: z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany w zasadach określonych w tej ustawie.

Preferencyjne opodatkowanie niepełnych rodzin dotyczy samotnych rodziców wychowujących dzieci (bez względu na wiek), na które otrzymują zasiłek pielęgnacyjny, a także mających dzieci dorosłe do ukończenia 25 lat, uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w przepisach o szkolnictwie wyższym, albo w przepisach o wyższych szkołach zawodowych, jeżeli w roku podatkowym dzieci te nie uzyskały dochodów, z wyjątkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku, tj. nieprzekraczających w 2005 r. kwoty 2790 zł.

W przepisach o szkolnictwie wyższym, do których odnosi się cytowany powyżej przepis, przez pojęcie uczelnia należy rozumieć szkołę prowadzącą studia wyższe, utworzoną w sposób określony w ustawie (art. 2 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym), natomiast studia wyższe to studia prowadzone przez uczelnię posiadającą uprawnienia do ich prowadzenia, kończące się uzyskaniem odpowiedniego tytułu zawodowego (art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym).

Z uwagi na fakt, iż córka podatnika studiuje poza granicami kraju, nie może on skorzystać z preferencyjnego sposobu opodatkowania, gdyż szkoła, w której uczy się dziecko, nie jest jednostką, o której mowa w polskich przepisach o systemie oświaty lub w przepisach o szkolnictwie wyższym albo w przepisach o wyższych szkołach zawodowych.

W świetle prawa nie zostały zatem spełnione przesłanki, o których mowa w art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Postanowienie naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście z 7 sierpnia 2006 r., nr 1449/2CF/415/IP-71/2006/JP.

Za stypendia, od których pobierane są zaliczki (niebędące stypendiami zwolnionymi) uważa się w szczególności stypendia przyznawane uczestnikom studiów doktoranckich, stypendia naukowe, stypendia i inne należności otrzymywane przez osoby kierowane za granicę w celach naukowych, dydaktycznych lub szkoleniowych, stypendia za rozwiązywanie zadań badawczych i wdrożeniowych oraz przyznawane studentom studiów dziennych stypendia za wyniki w nauce i stypendia ministra za osiągnięcia w nauce.

Trzeba jednak wiedzieć, że w przypadku stypendiów, które są zwolnione z podatku, nie należy ich rozliczać podatkowo. Ze zwolnienia z podatku korzysta część dochodów małoletnich przebywających czasowo za granicą i uzyskujących dochody z tytułu stypendiów w wysokości stanowiącej równowartość diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień, w którym było otrzymywane stypendium. Nieopodatkowane są również stypendia naukowe i za wyniki w nauce, których zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego albo przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Nie podlegają rozliczeniu w zeznaniu składanym w imieniu małoletniego świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty, prawa o szkolnictwie wyższym, a także przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki.

Do szkolnych świadczeń pomocy materialnej zalicza się między innymi pomoc materialną o charakterze socjalnym albo motywacyjnym. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: stypendium szkolne i zasiłek szkolny. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze motywacyjnym są: stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe, stypendium prezesa Rady Ministrów, stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. W przypadku studentów pomoc materialną stanowią stypendia: socjalne, specjalne dla osób niepełnosprawnych, za wyniki w nauce lub sporcie, ministra za osiągnięcia w nauce i za wybitne osiągnięcia sportowe, na wyżywienie, mieszkaniowe oraz zapomogi.

W przypadku natomiast częściowego zwolnienia, gdy uczeń otrzyma stypendium, którego część podlega opodatkowaniu, istnieje obowiązek ich rozliczenia. Trzeba pamiętać, że stypendia dla uczniów i studentów, których wysokość i zasady udzielania zostały określone w uchwale organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, oraz stypendia dla uczniów i studentów przyznane przez organizacje, o których mowa w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na podstawie regulaminów zatwierdzonych przez organy statutowe udostępnianych do publicznej wiadomości za pomocą internetu, środków masowego przekazu lub wykładanych (wywieszanych) dla zainteresowanych w pomieszczeniach ogólnie dostępnych są zwolnione tylko do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 380 zł. Zwolnienie stosuje się, jeżeli podatnik przed pierwszą wypłatą świadczenia złoży płatnikowi oświadczenie PIT-2A, że nie uzyskuje równocześnie innych dochodów podlegających opodatkowaniu, z wyjątkiem renty rodzinnej oraz dochodów opodatkowanych ryczałtowym podatkiem dochodowym.

Nadwyżka ponad 380 zł z takich stypendiów jest opodatkowana i powinna być rozliczona w zeznaniu rocznym, na podstawie otrzymanej od płatnika informacji o wysokości wypłaconego stypendium PIT-8S, chyba że rozliczenia z tego tytułu dokona płatnik wypłacający stypendium. Aby jednak płatnik dokonał rozliczenia rocznego za stypendystę, należy złożyć przed 10 stycznia roku następującego po roku podatkowym oświadczenie PIT-12.

KIEDY MAŁOLETNI SKŁADA ZEZNANIE

Małoletnie dziecko uzyskujące dochód podlegający opodatkowaniu, gdy ukończy w ciągu roku 18 lat, samodzielnie składa zeznanie podatkowe o wysokości dochodów osiągniętych od dnia uzyskania pełnoletności.

Wniosek o NIP

Składając zeznanie za niepełnoletnie dziecko, rodzice powinni pamiętać jeszcze o jednym ważnym obowiązku podatkowym. Zeznanie składa się na imię i nazwisko dziecka. Oznacza to, że istnieje obowiązek uzyskania przez małoletniego numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Jeśli dziecko nie ma jeszcze takiego numeru, należy złożyć wniosek o jego przyznanie.

Zgłoszenia identyfikacyjnego dokonuje się jednokrotnie, bez względu na rodzaj oraz liczbę opłacanych przez podatnika podatków, formę opodatkowania, liczbę oraz rodzaje prowadzonej działalności gospodarczej oraz liczbę prowadzonych przedsiębiorstw.

Zgłoszenie identyfikacyjne osób fizycznych (druk NIP-3) zawiera nazwisko, imiona, imiona rodziców, datę i miejsce urodzenia, płeć, nazwisko rodowe, obywatelstwo lub obywatelstwa, adres miejsca zamieszkania, adres miejsca zameldowania na pobyt stały lub czasowy, rodzaj i numer dowodu tożsamości oraz numer ewidencyjny PESEL. Podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych, którym płatnik na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych pobiera zaliczki miesięczne dokonują zgłoszenia identyfikacyjnego za pośrednictwem tego płatnika. W przypadku gdyby dziecko nie uzyskało NIP za pośrednictwem płatnika rodzice muszą złożyć w imieniu dziecka wniosek o nadanie tego numeru. Dokonuje się tego nie później niż wraz ze złożeniem pierwszego zeznania rocznego, w terminie przewidzianym do jego złożenia.

Uzyskanie pełnoletności

Często zdarza się, że małoletnie dziecko uzyskuje dochody opodatkowane w ciągu całego roku. W myśl ogólnej zasady dochody małoletnich dzieci własnych i przysposobionych dolicza się do dochodów rodziców lub dochodów osób samotnie wychowujących dzieci, z wyjątkiem dochodów z ich pracy, stypendiów oraz dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku, chyba że rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci. Trzeba tu zwrócić uwagę, że odnosi się to tylko do dochodów małoletnich dzieci, a więc tych, które nie skończyły 18 lat.

W przypadku więc, gdy dziecko skończy 18 lat w ciągu roku, w którym otrzymuje np. rentę, rozliczenie roczne dochodów z tego tytułu będzie musiało być wykazane w dwóch zeznaniach. Renta rodzinna, która jest doliczana do dochodów rodziców, będzie opodatkowana w zeznaniu składanym przez rodziców, ale tylko częściowo. Dochody z renty rodzinnej uzyskane przez małoletnie dziecko powinny być wykazane w zeznaniu rodziców, ale dotyczyło to będzie tylko dochodów uzyskanych przez dziecko do momentu uzyskania pełnoletności. Dochody otrzymane przez dziecko po uzyskaniu pełnoletności powinny być rozliczone w oddzielnym zeznaniu zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. W zeznaniu tym dziecko będzie mogło skorzystać tak jak każdy inny podatnik z przysługujących ulg i zwolnień podatkowych, np. z ulgi na internet.

Autor dodatku Bogdan Świąder

Podstawa prawna

n Art. 6 ust. 4-10, art. 7 oraz art. 21 ust. 1 pkt 23a, 39, 40b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).