Gazeta Prawna
Zamów Zaloguj

Logowanie do serwisu

login:

hasło:

Jeśli zapomniałeś hasła Przypomnij hasło

  • Obraz
  • Obraz
  • Poprzednia strona

Jak uniknąć podatku od dziedziczonego domu lub mieszkania

Podatnicy otrzymujący w spadku dom lub mieszkanie mogą uniknąć konieczności zapłaty podatku od spadków. Nie dotyczy to jednak wszystkich. Możliwość taką mają najbliżsi spadkodawcy. Wśród nich znaleźli się małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Osoby te mogą podatku nie płacić wcale i to nawet wtedy, gdy w spadku otrzymają kilka nieruchomości.

Pozostali krewni mają inną możliwość. Mogą skorzystać z ulgi mieszkaniowej przewidzianej w ustawie o podatku od spadków i darowizn. W tym jednak przypadku konieczne będzie spełnienie kilku warunków, m.in. nie można posiadać innego mieszkania, a jeśli podatnik je ma, musi jego własność przenieść na inne osoby. Czasami w dziedziczonym mieszkaniu trzeba będzie również być zameldowanym. Ulga nie obejmie jednak całego dziedziczonego mieszkania, a jedynie taką jego powierzchnię, która nie przekracza 110 mkw.

Najbliższa rodzina nie płaci podatku

Krewni najbliżsi spadkodawcy od 1 stycznia 2007 r. nie muszą płacić w ogóle podatku od mieszkań i domów otrzymanych w spadku. Nabycie musi być jednak nieodpłatne.

Rozwiązania przyjęte w ustawie o podatku od spadków i darowizn prowadzą do całkowitego zwolnienia najbliższych spadkodawcy z obciążeń podatkowych. Krąg osób, które nie muszą rozliczać się z fiskusem, został wyraźnie wskazany przez ustawodawcę w art. 4a ustawy. Jest to tzw. zerowa grupa podatkowa. Wprawdzie ustawodawca nie posługuje się tym pojęciem, używa się go jednak do odróżnienia od pozostałych trzech grup podatkowych, które podlegają opodatkowaniu według skali przewidzianej w ustawie.

Zgodnie ze wspomnianym art. 4a z podatku od spadków i darowizn zwolnione jest nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, wstępnych, zstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. W praktyce oznacza to tyle, że wymienieni obdarowani i spadkobiercy mogą nabywać majątek o dowolnej wartości i w nieograniczonym czasie. Zabieg polegający na włączeniu małżonka, wstępnych, zstępnych, pasierba, ojczyma i macochy do grona osób korzystających ze zwolnienia z podatku ma jeszcze inne konsekwencje. Sprawił, że pierwsza grupa podatkowa w praktyce została ograniczona do zięcia, synowej i teściów. Osoby te niestety nie mogą korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny. W ich przypadku w grę będzie wchodziła już konieczność rozliczenia się z fiskusem.

Osoby zaliczone do tzw. zerowej grupy podatkowej korzystają z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn co oznacza, że od nabytego w spadku mieszkania lub domu podatku płacić nie muszą wcale.

PRZYKŁAD:

SPADEK DLA SYNOWEJ

Synowa otrzymała w spadku po zmarłym teściu dom w Warszawie. Podstawą dziedziczenia był testament sporządzony u notariusza. Gdyby dom otrzymał jej mąż, nie musiałby płacić podatku. Natomiast synowa zmarłego nie może korzystać ze zwolnienia. W jej przypadku trzeba będzie zapłacić podatek od spadku na zasadach określonych dla pierwszej grupy podatkowej.

Podatek od spadków i darowizn oblicza się od nadwyżki nabytych rzeczy i praw majątkowych ponad kwotę wolną od podatku według jednej z trzech skal podatkowych odrębnie dla każdej grupy podatkowej. W pierwszej grupie podatkowej opodatkowaniu podlega nabycie od jednej osoby własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 9637 zł (kwota wolna od podatku). Natomiast opodatkowanie nadwyżki w poszczególnych przedziałach skali wynosi 3 proc., 5 proc. i 7 proc.

Zgłoszenie nie zawsze będzie potrzebne

Nabywca rzeczy lub praw majątkowych od najbliższej rodziny, aby skorzystać ze zwolnienia i nie zapłacić podatku, musi dopełnić pewnych formalności w urzędzie skarbowym.

Zwolnienie z podatku dla osób najbliższych określone w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nie zostało wprowadzone bezwarunkowo. W zamian za przywilej niepłacenia podatku podatnicy muszą informować organ podatkowy o fakcie nieodpłatnego otrzymania lub odziedziczenia majątku oraz dokumentować darowizny pieniężne. Wprowadzenie dodatkowych wymogów pozwalających na skorzystanie ze zwolnienia ma służyć zapewnieniu szczelności systemu podatkowego.

Całkowite zwolnienie nabycia rzeczy i praw majątkowych przez małżonka, wstępnych, zstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę (tzw. zerowa grupa podatkowa) zostało wprowadzone m.in. pod warunkiem zgłoszenia faktu nabycia majątku organowi podatkowemu. Na dokonanie zgłoszenia podatnicy mają miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia, zapisu lub dalszego zapisu miesiąc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku.

Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie miesięcznego terminu do ich zgłoszenia, zwolnienie stosuje się, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.

Obowiązek zgłaszania organowi podatkowemu majątku nabytego pod tytułem darmym przez nabywców zwolnionych z podatku zastąpił składanie przez te osoby zeznań podatkowych o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych.

Nie zawsze jednak podatnicy będą zobowiązani do powiadomienia fiskusa o nabytym majątku. Osoby zaliczone do tzw. zerowej grupy podatkowej nie muszą zawiadamiać organu podatkowego o fakcie nabycia majątku w drodze spadku lub darowizny, gdy wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych nie przekracza 9637 zł. Co istotne, dotyczący okresu pięcioletniego kwotowy limit 9637 zł jest liczony osobno dla każdej osoby, od której podatnik nabywa majątek. Trzeba zatem uważać, by nie przegapić momentu przekroczenia kwoty granicznej. W przypadku nieruchomości ten warunek raczej nie będzie wchodził w grę. Nieruchomości kosztują bowiem dużo więcej. W przypadku nieruchomości zastosowanie znajdzie druga możliwość. Otóż obowiązek zgłoszenia wyłączony jest w przypadku, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. W tym ostatnim przypadku zawiadomienia za podatnika dokonuje notariusz jako płatnik podatku od spadków i darowizn. Nabycie nieruchomości następuje zawsze w formie aktu notarialnego.

W przypadku niespełnienia warunku zgłoszenia darowizny naczelnikowi urzędu skarbowego nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do pierwszej grupy podatkowej. Zgodnie z nimi opodatkowaniu podlega nabycie od jednej osoby własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 9367 zł. Od nadwyżki ponad tę kwotę należy uiścić podatek w wysokości 3, 5 lub 7 proc.

Niedopełnienie warunku zawiadomienia urzędu skarbowego o nabyciu majątku w drodze darowizny może mieć jeszcze inne, dużo poważniejsze konsekwencje. Zapominalskim, którzy skorzystali z całkowitego zwolnienia z podatku dla najbliższych, grozi 20-proc. karny podatek. Sankcję taką przewiduje art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny lub polecenia darczyńcy podlega opodatkowaniu według 20-proc. stawki, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego na okoliczność dokonania tej darowizny, a należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony.

Zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych w formie spadku lub darowizny dokonuje się poprzez wypełnienie i złożenie w urzędzie skarbowym formularza SD-Z1. We wzorze zawiadomienia znalazły się dane dotyczące daty powstania obowiązku podatkowego, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia dzień uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, a także miejsca i celu składania zgłoszenia.

CO WPISAĆ W ZGŁOSZENIU O NABYCIU SPADKU

Zawiadomienie SD-Z1 powinno zawierać:

n datę powstania obowiązku podatkowego,

n miejsce i cel składania zgłoszenia,

n dane identyfikujące podatnika obowiązanego do złożenia zgłoszenia i jego adres zamieszkania,

n tytuł nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych,

n dane dotyczące rodzaju dokumentu potwierdzającego nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych,

n dane dotyczące nabytych rzeczy lub praw majątkowych,

n dane dotyczące stosunku osobistego nabywcy do osoby, od której lub po której została nabyta własność rzeczy lub praw majątkowych.

Poza danymi podatnika zobowiązanego do złożenia zawiadomienia zgłoszenie musi zawierać informacje identyfikujące spadkodawcę, darczyńcę lub inną osobę, od której lub po której została nabyta własność majątku oraz adres jej zamieszkania (siedziby). Podatnik musi ponadto podać tytuł nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, dane dotyczące rodzaju dokumentu potwierdzającego nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych, a także dane identyfikujące przedmiot nabycia. Chodzi tu o ich rodzaj, miejsce położenia rzeczy lub wykonywania praw majątkowych wraz z ich wartością rynkową oraz wielkością nabytego udziału. W formularzu SD-Z1 znalazło się także miejsce na wpisanie danych stanowiących podstawę do zaliczenia nabywcy do tzw. zerowej grupy podatkowej, czyli dotyczące jego stosunku osobistego do darczyńcy lub spadkodawcy. Na końcu zgłoszenia nabywca musi złożyć oświadczenie i podpis.

Podział nieruchomości bez podatku

Często nieruchomość dziedziczy kilka osób. Wtedy podatku również można uniknąć. Nie trzeba go płacić, gdy najbliższa rodzina nabędzie własność praw majątkowych w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności.

PRZYKŁAD:

ZNIESIENIE WSPÓŁWŁASNOŚCI

Dwóch podatników otrzymało w spadku dom. Jeden z nich ma już dwa domy i nie jest zainteresowany udziałem w podarowanym mu spadku. Podatnicy znoszą więc współwłasność na podstawie nieodpłatnej umowy. Ponieważ nie należą do pierwszej grupy podatkowej, będą musieli zapłacić podatek od spadków i darowizn.

PRZYKŁAD:

PODZIAŁ MAJĄTKU W RODZINIE

Wnuk z wnuczką otrzymują od dziadka mieszkanie. Wnuk ma już swoje mieszkanie. Postanawia więc o zniesieniu współwłasności mieszkania na podstawie nieodpłatnej umowy. Jedyną właścicielką odziedziczonego mieszkania zostaje wnuczka. Podatku jednak płacić nie trzeba. Dzieje się tak, dlatego że wnuk i wnuczka należą do I grupy podatkowej i mimo nieodpłatnego zniesienia współwłasności przedmiotu darowizny korzystają ze zwolnienia od podatku.

Podatnicy, którzy są współwłaścicielami rzeczy lub prawa majątkowego (np. nieruchomości, spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego) mogą tę współwłasność znieść. Może to nastąpić w dwojaki sposób: sądownie lub na podstawie umowy.

Co do zasady przepisy nie przewidują żadnej szczególnej formy dla umowy o zniesienie współwłasności. Jeśli jednak przedmiotem zniesienia współwłasności jest nieruchomość, konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego.

Zniesienie współwłasności na podstawie umowy może nastąpić tylko wtedy, gdy wszyscy współwłaściciele dojdą do porozumienia. Zniesienie współwłasności może nastąpić w ten sposób, że zostanie ograniczona liczba współwłaścicieli.

Przykładowo, zamiast dwóm osobom, własność nieruchomości będzie przysługiwała tylko jednej. Od tego jednak, w jaki sposób nastąpi zniesienie współwłasności, uzależnione są skutki podatkowe w podatku od spadków i darowizn. Jeśli zniesienie nastąpi na podstawie umowy, w której zostaną przewidziane spłaty, podatek od spadków i darowizn nie wystąpi. Jeśli zaś będzie to umowa nieodpłatna podatek trzeba będzie zapłacić stosownie do treści art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 142, poz. 1514 z późn. zm.).

Nie wszyscy jednak będą zobowiązani do zapłaty podatku. Przepisy zwalniają z obowiązku jego zapłaty podatników z pierwszej grupy podatkowej gdy nabywają własność rzeczy lub praw majątkowych w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności. W grupie tej znaleźli się małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie.

Podatnicy z I grupy podatkowej płacą najmniej

Podatku od spadku nie płacą tylko niektórzy podatnicy. O wysokości podatku decyduje przynależność do jednej z trzech grup podatkowych. Najmniej zapłacą podatnicy z I grupy.

Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Zaliczenie następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.

Ustawa o podatku od spadków i darowizn wymienia trzy grupy podatkowe. Pierwsza obejmuje najbliższych krewnych darczyńcy lub spadkodawcy, czyli m.in. małżonków, dzieci, rodziców. Co istotne za rodziców w rozumieniu ustawy uważa się również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych. Druga grupa obejmuje krewnych z dalszej linii, a ostatnia trzecia pozostałych nabywców.

Podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku. Kwoty wolne od podatku wynoszą 9637 zł jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej, 7276 zł jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej i 4902 zł jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Podatek oblicza się według skali określonej w ustawie o podatku od spadków i darowizn po odjęciu od podstawy opodatkowania kwot wolnych od podatku.

Jak ustalić wartość spadku

Podatnicy, którzy nie mogą liczyć na zwolnienie, powinni zapłacić podatek. Podatek płaci się od wartości otrzymanego spadku. Dla ustalenia tej wartości bierze się pod uwagę ceny rynkowe, zwłaszcza w przypadku nieruchomości.

Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (tzw. czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.

Jeżeli spadkobierca i zapisobierca lub obdarowany został obciążony obowiązkiem wykonania polecenia lub zapisu, wartość obciążenia z tego tytułu stanowi ciężar spadku (zapisu) lub darowizny, o ile polecenie zostało wykonane.

Do długów i ciężarów zalicza się również koszty leczenia i opieki w czasie ostatniej choroby spadkodawcy, jeżeli nie zostały pokryte za jego życia i z jego majątku. Do długów i ciężarów zalicza się również koszty pogrzebu spadkodawcy, łącznie z nagrobkiem, w takim zakresie, w jakim koszty te odpowiadają zwyczajom przyjętym w danym środowisku, jeżeli nie zostały pokryte z majątku spadkodawcy, z zasiłku pogrzebowego lub nie zostały zwrócone w innej formie. Długiem lub ciężarem będą także koszty postępowania spadkowego, wynagrodzenie wykonawcy testamentu, obowiązki wykonania zapisów i poleceń zamieszczonych w testamencie, wypłaty z tytułu zachowku oraz inne obowiązki wynikające z przepisów kodeksu cywilnego dotyczących spadków.

GRUPY PODATKOWE

n Pierwsza grupa obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów.

n Druga grupa obejmuje zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych.

n Trzecia grupa to inni nabywcy.

Jeżeli budynek stanowiący część składową gruntu będącego przedmiotem nabycia został wzniesiony przez osobę nabywającą nieruchomość przez zasiedzenie, z podstawy opodatkowania wyłącza się wartość tego budynku.

Wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Przy nabyciu w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności podstawę opodatkowania stanowi wartość rzeczy lub praw majątkowych, w części przekraczającej wartość udziału we współwłasności, który przed jej zniesieniem przysługiwał nabywcy.

Wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw. W przypadku praw do wkładów oszczędnościowych ich wartość ustala się w wysokości tych wkładów.

Opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej:

n 9637 zł jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej;

n 7276 zł jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej;

n 4902 zł jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków ani zwrotowi. Nabywcy obowiązani są w zeznaniu podatkowym wymienić rzeczy i prawa majątkowe nabyte w podanym wyżej okresie.

W przypadku nabycia tytułem polecenia za zbywcę uznaje się odpowiednio darczyńcę lub spadkodawcę. W przypadku, gdy darczyńca nakłada na obdarowanego tytułem polecenia obowiązek przeniesienia własności rzeczy lub przeniesienia (ustanowienia) praw na rzecz darczyńcy, za zbywcę uważa się obdarowanego.

Jeżeli na skutek przyjęcia spadku lub darowizny następuje zwolnienie nabywcy z zobowiązania albo jego wygaśnięcie, wartość tego zobowiązania wlicza się do podstawy opodatkowania.

PRZYKŁAD:

KWOTA WOLNA OD PODATKU

Zięć otrzymuje w spadku po teściowej mieszkanie. Obliczając podatek od wartości mieszkania wynoszącej 240 tys. zł odejmie 9637 zł. Kwota ta zwolniona jest bowiem z podatku w przypadku osób należących do I grupy podatkowej, a z takimi mamy do czynienia w tym przypadku. Oznacza to, że zięć będzie obliczał podatek od wartości mieszkania wynoszącej 230 363 zł.

Wartości spadku lepiej nie zaniżać

Jeśli urzędnicy dojdą do wniosku, że wartość nieruchomości otrzymanych w spadku podana przez podatnika jest za niska, mogą powołać do jej określenia biegłego. To zaś może podatnika drogo kosztować.

Jeżeli nabywca nie określił wartości nabytych rzeczy lub praw majątkowych albo wartość określona przez niego nie odpowiada według oceny naczelnika urzędu skarbowego wartości rynkowej, organ ten wezwie nabywcę do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia. W tym celu wyznaczy podatnikowi odpowiedni termin. Podatnik na określenie, podwyższenie lub obniżenie (choć ta sytuacja w praktyce w zasadzie się nie zdarza) dostanie nie mniej niż 14 dni liczonych od dnia doręczenia wezwania. Wysyłając do podatnika wezwanie, urzędnik zapewne poda wartość nabytych rzeczy lub praw majątkowych według własnej, wstępnej oceny.

Jeżeli nabywca w wyznaczonym terminie, pomimo wezwania, nie określił wartości lub poda wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez nabywcę wyceny rzeczoznawcy.

Oznacza to, że w dalszej kolejności podatnik może przedłożyć w urzędzie skarbowym opinie rzeczoznawcy, z której będzie wynikało, jaka jest wartość nabytego prawa majątkowego lub rzeczy. Niestety urząd skarbowy nie jest tą opinią w żaden sposób związany.

Te same zasady znajdą zastosowanie również wtedy, gdy kilku nabywców poda różne wartości tej samej rzeczy lub prawa majątkowego.

110 metrów zwolnione z podatku

Podatnicy z pierwszej grupy podatkowej otrzymujący w spadku lub darowiźnie nieruchomości mogą nie płacić podatku od powierzchni nieprzekraczającej 110 mkw. domu lub mieszkania.

Ulga przysługuje w przypadku nabycia własności (współwłasności) budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, spółdzielczego prawa do domu jednorodzinnego albo udziału w takim prawie. Z ulgi mogą jednak skorzystać tylko niektóre osoby. Chodzi o osoby zaliczone do pierwszej grupy podatkowej w przypadku nabycia własności w drodze darowizny lub polecenia darczyńcy.

Jeśli darowiznę lub spadek otrzymają te osoby, do podstawy opodatkowania nie będzie wliczana wartość budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego do łącznej nieprzekraczającej 110 mkw. powierzchni użytkowej budynku lub lokalu. W przypadku nabycia części (udziału) budynku mieszkalnego lub lokalu albo udziału w spółdzielczym prawie do budynku mieszkalnego lub lokalu ulga będzie przysługiwała stosownie do wielkości udziału.

Ulga przysługuje wyłącznie tym osobom, które łącznie spełniają warunki wskazane w ustawie o podatku od spadków i darowizn. Nabywca w chwili nabycia powinien posiadać obywatelstwo polskie lub obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub mieć miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium takiego państwa. To istotna nowość. Do końca 2006 roku z ulgi mogły korzystać tylko osoby posiadające obywatelstwo polskie lub miejsce stałego pobytu w Polsce.

Aby móc skorzystać z ulgi, nie można być też właścicielem innego budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość. Jeśli jednak zdarzy się, że podatnik będzie właścicielem innego budynku, z ulgi skorzysta, pod warunkiem że przeniesie własność budynku lub lokalu na rzecz zstępnych, skarbu państwa lub gminy. Nowością jest konieczność dokonania tej czynności w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego albo zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego.

Podatnikom chcącym skorzystać z ulgi nie może też przysługiwać spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego lub wynikające z przydziału spółdzielni mieszkaniowej: prawo do domu jednorodzinnego lub prawo do lokalu w małym domu mieszkalnym. Gdyby jednak podatnik nimi dysponował, powinien przekazać je zstępnym lub do dyspozycji spółdzielni. Podatnik wspomnianych czynności powinien dokonać w ciągu sześciu miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego albo zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego. Z ulgi skorzystają również ci podatnicy, którzy nie są najemcami lokalu lub budynku lub będąc nimi rozwiążą umowę najmu w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego albo zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego.

Kolejne warunki pozwalające skorzystać z ulgi związane są z zamieszkiwaniem w domu lub mieszkaniu. Z przepisów wynika, że ulga przysługuje osobom, które będą zamieszkiwać, będąc zameldowanymi na pobyt stały, w nabytym lokalu lub budynku i nie dokonają jego zbycia przez okres pięciu lat:

n od dnia złożenia zeznania podatkowego lub zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego jeżeli w chwili złożenia zeznania lub zawarcia umowy darowizny nabywca mieszka i jest zameldowany na pobyt stały w nabytym lokalu lub budynku,

n od dnia zamieszkania potwierdzonego zameldowaniem na pobyt stały w nabytym lokalu lub budynku jeżeli nabywca zamieszka i dokona zameldowania na pobyt stały w ciągu roku od dnia złożenia zeznania podatkowego lub zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego.

Gdyby okazało się, że nabyty budynek lub lokal jest zajęty przez osoby trzecie, spełnienie wspomnianych warunków może nastąpić w okresie pięciu lat od dnia nabycia. W tym przypadku zawiesza się odpowiednio bieg terminu przedawnienia do dokonania wymiaru podatku.

Dla podatników istotna może okazać się informacja, w myśl której nie stanowi podstawy do wygaśnięcia decyzji lub ustalenia zobowiązania podatkowego:

n zbycie udziału w budynku lub lokalu mieszkalnym stanowiącym odrębną nieruchomość albo spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego na rzecz innego ze spadkobierców lub obdarowanych, albo

n zbycie budynku lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość (udziału w budynku lub lokalu) albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego (udziału w takim prawie), jeżeli było ono uzasadnione koniecznością zmiany warunków lub miejsca zamieszkania, a przeznaczenie środków uzyskanych ze sprzedaży na nabycie innego budynku lub lokalu mieszkalnego (udziału w budynku lub lokalu) albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego (udziału w takim prawie), albo budowę innego budynku lub lokalu nastąpiło w całości w okresie dwóch lat od dnia zbycia i łączny okres zamieszkiwania w zbytym i nabytym budynku lub lokalu, potwierdzonego zameldowaniem na pobyt stały, wynosi 5 lat.

W ramach ulgi mieszkaniowej do podstawy opodatkowania nie wlicza się ich czystej wartości do łącznej wysokości nieprzekraczającej 110 mkw. powierzchni użytkowej budynku lub lokalu. Nadwyżka ponad taką powierzchnię podlega opodatkowaniu.

Niektórzy podatnicy muszą złożyć zeznanie

Podatnicy podatku od spadków i darowizn są zobowiązani do składania zeznań podatkowych o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych w drodze spadku. Obowiązek ten nie dotyczy jedynie nabywców zaliczonych do tzw. zerowej grupy podatkowej, którzy korzystają ze zwolnienia z podatku dla osób najbliższych.

W związku z wprowadzeniem całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn dla krewnych w linii prostej oraz małżonków i rodzeństwa, obowiązek składania zeznań podatkowych ciąży na osobach zaliczonych do pierwszej grupy podatkowej nieobjętych zakresem zwolnienia dla najbliższych, czyli na zięciu, synowej oraz teściach. Zeznania w urzędzie skarbowym w dalszym ciągu składają także podatnicy wchodzący w skład drugiej i trzeciej grupy podatkowej. Chodzi tu o dalszą rodzinę osoby, od której lub po której został nabyty majątek oraz o inne osoby (niezwiązane z darczyńcą lub spadkodawcą więzami pokrewieństwa lub powinowactwa) nabywające nieodpłatnie majątek.

Podatnicy w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego składają właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych. Moment powstania obowiązku podatkowego w zależności od sposobu nabycia szczegółowo określa art. 6 ustawy. Przykładowo, przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przyjęcia spadku.

Data powstania obowiązku podatkowego wyznacza wyłącznie obowiązek złożenia zeznania podatkowego. W przypadku podatku od spadków i darowizn ustawodawca przyjął zasadę określania wymiaru podatkowego przez organ podatkowy (w odróżnieniu od zasady samoobliczania podatku). Oznacza to, że zobowiązanie podatkowe powstaje dopiero z chwilą doręczenia decyzji ustalającej wysokość podatku.

Obowiązek składania zeznań podatkowych wyłączony jest jedynie w wypadkach, w których podatek pobierany jest przez płatnika. Notariusze są płatnikami podatku od zawartej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności.

Zameldowanie pozwoli uniknąć PIT

Podatnicy otrzymujący w spadku dom lub mieszkanie powinni się w nim zameldować. Pozwoli im to uniknąć zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych wtedy, gdy będą chcieli pozbyć się spadku.

Aby skorzystać z ulgi meldunkowej, wynikającej z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ulgi mieszkaniowej przewidzianej w ustawie o podatku od spadków i darowizn, trzeba w mieszkaniu lub domu zameldować się na pobyt stały. Warunek taki dotyczy dwóch przypadków. Po pierwsze, zwolnienia z 19-proc. PIT przy sprzedaży nieruchomości, gdy osoba dokonująca takiej transakcji zamelduje się w mieszkaniu lub domu na pobyt stały na co najmniej 12 miesięcy przed datą zbycia (tzw. ulga meldunkowa). Po drugie, ulgi w podatku od spadków i darowizn, która polega na zwolnieniu z tego podatku osób, które otrzymały lub odziedziczyły nieruchomość, jeśli będą w niej zamieszkiwać po zameldowaniu się na pobyt stały w nabytym lokalu lub budynku i nie dokonają jego zbycia przez pięć lat (ulga mieszkaniowa). O ile pierwsze zwolnienie jest nowe, o tyle w drugim przypadku warunek meldunkowy z początkiem roku dodano do warunku zamieszkiwania.

Problem polega jednak na tym, że przepisy nie precyzują, od którego momentu liczyć zameldowanie.

Wydaje się, że art. 21 ust. 1 pkt 126 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie pozbawia prawa do zwolnienia z podatku dochodowego w wypadku zameldowania przed nabyciem lokalu. Ponadto w ustawie wprowadzającej ulgę meldunkową brak jest przepisów, które wskazywałyby, że okres ten biegnie właśnie od dnia jej wejścia w życie.

Od faktu zameldowania zależy zwolnienie dla nieruchomości otrzymanych w spadku lub darowiźnie. Od tego roku podatnik może skorzystać ze zwolnienia, wówczas gdy spełni jeden z warunków dokona zbycia nieruchomości po upływie pięciu lat od daty darowizny lub spadku albo jeżeli przed datą zbycia był zameldowany na pobyt stały przez co najmniej 12 miesięcy. Nowa regulacja jest mniej korzystna, gdyż narzuca obowiązek stałego zameldowania jako warunek skorzystania ze zwolnienia.

W obecnym brzmieniu przepisów ustawy o spadkach i darowiznach jednym z warunków skorzystania z ulgi mieszkaniowej przy nabyciu nieruchomości jest konieczność zamieszkiwania po uprzednim zameldowaniu się na pobyt stały w nabytym lokalu przez okres pięć lat. Dotychczas podatnik korzystał ze zwolnienia, jeśli m.in. zamieszkiwał w nabytym lokalu lub budynku przez pięć lat.

Autor dodatku Anna Wojda