Gazeta Prawna
Zamów Zaloguj

Logowanie do serwisu

login:

hasło:

Jeśli zapomniałeś hasła Przypomnij hasło

  • Obraz
  • Obraz
  • Poprzednia strona

PORADNIK. ABC FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH (1)

PUŁAPKI W UMOWACH Z KONSUMENTEM

Niemal każdego dnia zawieramy różne umowy: z biurem turystycznym, gdy wyjeżdżamy na wakacje; z agencją nieruchomości, spółdzielnią mieszkaniową lub deweloperem gdy planujemy zakup domu czy mieszkania; z operatorem telewizji kablowej lub szkołą językową jeśli chcemy doskonalić języki obce. Zazwyczaj w takich przypadkach podpisujemy gotowe wzorce umowne bez zastanowienia. Nie czytamy ich przyjmując, że skoro zostały wcześniej przygotowane, nie można nic w nich zmieniać. Nie zwracamy uwagi, jak niekorzystne są dla nas niektóre postanowienia takich umów. Przeprowadzona przed miesiącem kontrola ponad 200 biur turystycznych wykazała nieprawidłowości u blisko 60 proc. z nich. W umowach dawanych klientom do podpisu wyłącza się lub ogranicza odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Pojawiają się zastrzeżenia o możliwości odwołania imprezy przez organizatora, zmiany programu, zakwaterowania, ceny nie dając jednocześnie klientowi możliwości odstąpienia od umowy. Nieprawidłowości dotyczą także innych umów zawieranych przez konsumentów, np. przy zakupie mieszkania znajdziemy w umowie klauzulę, że musimy nabyć garaż, choć nie posiadamy samochodu, w umowie ze szkołą językową że zgadzamy się na wyrzucenie nas ze szkoły (bez zwrotu pieniędzy), jeśli wdamy się w dyskusję z lektorem. Warto wiedzieć, że wszelkie postanowienia, które rażąco naruszają interesy konsumenta, są niezgodne z prawem. Kodeks cywilny wymienia ponad dwadzieścia takich klauzul, chociaż nie jest to katalog zamknięty. W dodatku przedstawiamy Państwu przykładowe umowne klauzule niedozwolone, podpowiadamy też, jak wszcząć postępowanie o uznanie postanowień wzorca umownego za niedozwolone. Piszemy też o pułapkach w umowach zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa (np. z akwizytorem), a także marketingowych pułapkach w zwykłych umowach sprzedaży stosowanych przez niektóre sklepy. Podajemy też adresy i telefony powiatowych i miejskich rzeczników konsumentów, do których można zwracać się w razie wątpliwości, czy klauzula w umowie jest dozwolona.
Niedozwolone postanowienia umowne
Wiele postanowień umownych, które uznaje się za niedozwolone, zostało wymienionych w kodeksie cywilnym. Warto jednak pamiętać, że nie jest to katalog zamknięty sąd może uznać za niezgodne z prawem także inne postanowienia umowne, które rażąco naruszają interesy konsumenta, a także kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami.
1 lipca 2000 r. weszła w życie ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Akt ten zmienił również kodeks cywilny (wprowadzając do niego katalog zakazanych klauzul umownych) i kodeks postępowania cywilnego w którym znalazło się postępowanie w sprawach uznania wzorca umowy za niedozwolony.
Kogo nazywamy konsumentem
Za konsumenta uważa się osobę, która zawiera umowę z przedsiębiorcą w celu bezpośrednio nie związanym z działalnością gospodarczą.
Otwarta lista zakazanych klauzul
Niedozwolone są takie postanowienia umowne, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Chodzi o takie klauzule umowne, które nie były indywidualnie uzgodnione z konsumentem, ale nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeśli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Kodeks cywilny za niedozwolone uznaje w szczególności takie postanowienia umowne, które:
wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie,
wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania,
wyłączają lub istotnie ograniczają potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony,
przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy,
zezwalają kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta,
uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju,
uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,
uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta,
przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy,
uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie,
przyznają tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową,
wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania,
przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy,
pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia,
zastrzegają dla kontrahenta konsumenta uprawnienie wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony, bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu wypowiedzenia,
nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy,
nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego,
stanowią, że umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia,
przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia,
przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy,
uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności,
przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta,
wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.
O klauzuli orzeka sąd
O tym, czy dana klauzula umowna jest zgodna z prawem czy nie orzeka Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Wymieniony w kodeksie cywilnym katalog zakazanych klauzul umownych nie jest zamknięty sąd może uznać za niedozwoloną także inną klauzulę umowną.
Powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone może wytoczyć nie tylko osoba, która zawarła umowę zawierającą kwestionowane postanowienie, ale również każdy, kto, zgodnie z ofertą pozwanego, mógłby zawrzeć taką umowę. Powództwo może również wytoczyć organizacja społeczna, do której statutowych zadań należy ochrona konsumentów (czyli np. Federacja Konsumentów), powiatowy/miejski rzecznik konsumentów oraz prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Prawo wytoczenia powództwa ma również zagraniczna organizacja wpisana na listę organizacji uprawnionych do wszczęcia takiego postępowania w państwach Unii Europejskiej. Cel działania takiej organizacji musi jednak uzasadniać wystąpienie przez nią z takim żądaniem, a stosowany w Polsce wzorzec zagrażać interesom konsumentów w danym państwie członkowskim Unii.
Prawomocne orzeczenie sądu, stwierdzające niezgodność z prawem klauzuli umownej, powoduje wpisanie jej do rejestru niedozwolonych klauzul prowadzonego przez prezesa UOKiK. Skutkuje to tym, że żadna firma nie będzie mogła już zawrzeć takiej klauzuli w umowach z konsumentami, a osoby, które podpisały takie umowy wcześniej mają podstawę do ich zmiany.
WARTO WIEDZIEĆ
Jeśli przedsiębiorca wycofał się ze stosowania w swoich umowach klauzuli sprzecznej z prawem, nie oznacza to, że nie można wytoczyć przeciwko niemu powództwa. Warunkiem jest, aby od zaprzestania stosowania takiej klauzuli nie minęło więcej niż 6 miesięcy.
Rejestr zakazanych klauzul
Rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzi
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
http://www.uokik.gov.pl
adres: UOKiK, plac Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa,
tel. 022 556 08 00, fax 022 826 50 76
Ze skargą do rzecznika konsumentów
Miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów realizują zadania samorządu w zakresie ochrony praw konsumentów. W praktyce, to właśnie do nich w pierwszej kolejności wpływają skargi na rozmaite niezgodne z prawem praktyki rynkowe, które powodują szkodę konsumentów.
Rzecznicy mogą wytaczać powództwa na rzecz konsumentów, a także, za ich zgodą, wstępować do toczącego się postępowania w sprawach o ochronę interesów konsumentów. Zapewniają oni konsumentom bezpłatne poradnictwo konsumenckie, a także dostarczają dotyczących ich informacji prawnych. Ponadto, mogą występować do przedsiębiorców w sprawach ochrony praw i interesów konsumentów. Przedsiębiorcy mają obowiązek udzielania im wyjaśnień i informacji w sprawach, o które się zwracają, a także ustosunkowania się do uwag i opinii rzecznika. Rzecznicy posiadają również swoistą inicjatywę ustawodawczą mogą składać wnioski w sprawie stanowienia i zmiany przepisów prawa miejscowego, które dotyczy interesów konsumentów.
Podstawę prawną działania rzeczników konsumentów stanowi ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 122, poz. 1319, z późn. zm.).
Wzór pozwu o uznanie postanowień wzorca umownego za niedozwolone
Umowy w turystyce
Umowy, jakie biura podróży zawierają z konsumentami, nadal pozostawiają wiele do życzenia. Mimo że zwiększa się konkurencyjność świadczonych przez nie usług, nadal zdarzają się nieuczciwe biura podróży czy hotelarze, których działania są sprzeczne z prawem i powodują dotkliwe straty często znacznej grupy klientów.
Przeprowadzona w drugim kwartale tego roku przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ogólnopolska kontrola działalności organizatorów turystyki, którą objęto 229 podmiotów, wykazała nieprawidłowości u 135 z nich, czyli 59 proc. badanych. Okazuje się, że klientom bardzo często przedkłada się gotowe wzorce umowne, których treści biuro podróży nie chce negocjować. Organizatorzy turystyki wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy (aż w 85 proc. zbadanych umów).
Ustawa o usługach turystycznych jest dość dobrym aktem prawnym mówią specjaliści. Jednak jej wymogi nie zawsze są respektowane przez biura podróży w zawieranych z klientami umowach. Znalazł się w niej cały szereg przepisów mających na celu ochronę klienta, który w zakresie, w jakim dotyczy umów zawieranych między organizatorami turystyki a konsumentami, stanowi lex specialis wobec kodeksu cywilnego. Jednak druga strona medalu wygląda tak, że zaabsorbowani perspektywą urlopu klienci biur podróży zbyt często nie mają ochoty na dokładne zapoznanie się z umową.
Na co skarży się turysta
Skargi na usługi turystyczne wynikają najczęściej z niezgodności świadczeń, jakie otrzymali klienci, z warunkami umowy. Dotyczą one przede wszystkim programu imprezy, który bez zgody podróżujących jest zmieniany lub zubażany. Turyści bywają zakwaterowani w innym obiekcie niż określony w umowie np. zlokalizowanym w innej miejscowości, zdarza się też brak zakwaterowania w dniu i miejscu przyjazdu określonym w umowie lub obniżony standard zapewnionego klientowi hotelu. Biura podróży nie wywiązują się również z warunków ubezpieczenia i utrudniają klientom odstąpienie od umowy poprzez żądanie rażąco wygórowanej kary umownej.
Aż w 90 proc. zbadanych przez UOKiK umów last minute ograniczona została odpowiedzialność organizatora wobec konsumentów. W części ofert internetowych podawane są informacje niedokładne, niepełne lub nierzetelne.
WARTO WIEDZIEĆ
Obok nazw rodzajowych oznaczonych w ustawie, przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie mogą stosować inne nazwy np. Pensjonat „Nad jeziorem”, hotel pracowniczy. Zmierzając do obejścia prawa, właściciele niektórych obiektów turystycznych określają je np. jako „otel” czy „hotelik”, co potencjalnemu klientowi ma kojarzyć się z hotelem hotelowa bywa także cena usługi, ale niestety nie standard obiektu.
Coraz częściej obserwuje się również działania polegające na wprowadzeniu klienta w błąd poprzez zastosowanie nierzetelnej informacji dotyczącej nazwy rodzajowej obiektu turystycznego. Skutkuje to tym, iż klient korzysta z usług hotelarskich, które nie odpowiadają wymaganym standardom. Chronione są następujące nazwy obiektów hotelarskich: hotel, motel, pensjonat, kemping, dom wycieczkowy, schronisko młodzieżowe, schronisko, pole namiotowe. Zaszeregowanie obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów leży w kompetencjach wojewody właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu. Również wojewoda nadaje kategorię obiektom hotelarskim i prowadzi ich ewidencję.
Oferta nie może wprowadzać w błąd
Nie tylko umowa zawierana z biurem podróży musi spełniać określone wymogi. Szereg informacji, które, zgodnie z ustawą, powinien otrzymać konsument dotyczy również samej oferty, jaką biuro przedstawia klientowi. Organizator turystyki lub pośrednik turystyczny, udostępniając klientom odpowiednie informacje pisemne, a w szczególności broszury, foldery, katalogi, jest obowiązany wskazać w sposób dokładny i zrozumiały:
cenę imprezy lub usługi turystycznej albo sposób jej ustalenia,
miejsce pobytu lub trasę imprezy,
rodzaj, klasę, kategorię lub charakterystykę środka transportu,
położenie, rodzaj i kategorię obiektu zakwaterowania, według przepisów kraju pobytu,
ilość i rodzaj posiłków,
program zwiedzania i atrakcji turystycznych, kwotę lub procentowy udział zaliczki w cenie imprezy turystycznej lub usługi turystycznej oraz termin zapłaty całej ceny,
termin powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej lub usługi turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń (jeżeli realizacja usług jest uzależniona od liczby zgłoszeń),
podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy,
ogólne informacje o obowiązujących przepisach paszportowych, wizowych, sanitarnych oraz wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w imprezie turystycznej.
Ustawa stanowi, że wszystkie powyższe informacje nie mogą wprowadzać klienta w błąd. Jeżeli umowa z klientem nie zawiera odmiennych postanowień, wówczas wskazania zawarte w ofercie stają się elementem umowy.
Co musi zawierać umowa
Dla umowy z biurem podróży wymagana jest forma pisemna, a osoba, która zawarła taką umowę z klientem, powinna niezwłocznie dostarczyć mu jeden egzemplarz umowy.
Umowa z biurem podróży powinna zawierać tzw. niezbędne elementy, czyli określać przede wszystkim:
organizatora turystyki i numer jego zezwolenia oraz imię i nazwisko osoby, która w jego imieniu umowę podpisała,
miejsce pobytu lub trasę wycieczki,
czas trwania imprezy turystycznej,
program imprezy turystycznej obejmujący rodzaj, jakość i terminy oferowanych usług, w tym:
rodzaj, charakter i kategorię środka transportu oraz datę, godzinę, miejsce wyjazdu i planowanego powrotu,
położenie, rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego zgodnie z przepisami kraju pobytu lub opis wyposażenia obiektów niezaliczanych do rodzajów i kategorii,
ilość i rodzaj posiłków,
program zwiedzania i inne usługi wliczone w cenę imprezy turystycznej,
cenę imprezy turystycznej, wraz z wyszczególnieniem wszelkich koniecznych należności, podatków i opłat, jeżeli nie są one zawarte w cenie, oraz wyraźne sformułowanie okoliczności, które mogą spowodować podwyższenie ceny w przypadkach przewidzianych w ustawie,
sposób zapłaty,
rodzaj i zakres ubezpieczenia turystów oraz nazwę i adres ubezpieczyciela,
termin powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej lub usługi turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń, jeżeli realizacja usług jest uzależniona od liczby zgłoszeń,
termin zawiadomienia o przeniesieniu uprawnień i przejęciu obowiązków (klient może bez zgody organizatora turystyki przenieść na osobę, która spełnia warunki udziału w imprezie turystycznej, wszystkie uprawnienia wynikające z tytułu umowy, jeśli jednocześnie osoba ta przejmuje wszystkie wynikające z umowy obowiązki),
sposób zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki lub osobę z nim współpracującą, wraz z podaniem terminu zgłaszania takich reklamacji,
wymagania specjalne, o których klient powiadomił organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego i na które strony wyraziły zgodę,
podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy.
Jeżeli impreza turystyczna będąca przedmiotem umowy zostanie zrealizowana, a klient nie wnosi żadnych roszczeń, wówczas umowa wygasa.
Zdarza się, że występują pewne nieprzewidziane okoliczności, na skutek których konieczna jest zmiana pewnych istotnych warunków umowy. Organizator musi jednak powiadomić klienta o zmianie, która będzie miała miejsce, a klient zadeklarować, czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy czy też odstępuje od umowy. Należy pamiętać, że odstąpieniu powinien towarzyszyć natychmiastowy zwrot wszystkich wniesionych świadczeń, a klient nie może zostać w takim przypadku obciążony karą umowną.
WARTO WIEDZIEĆ
Cena ustalona w umowie może zostać podwyższona tylko wtedy, gdy możliwość taka została wyraźnie zapisana w umowie i tylko w ściśle określonych okolicznościach. Organizator wycieczki musi wówczas udokumentować wpływ na podwyższenie ceny wzrostu kosztów transportu lub wzrostu opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za usługi, takie jak: lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, bądź wzrostu kursów walut.
Niezależnie od wszelkich okoliczności, na 20 dni przed datą wyjazdu cena ustalona w umowie nie może zostać podwyższona. Co więcej, klient ma prawo sądzić, że cena wycieczki obejmuje wszystkie związane z nią opłaty, jeśli biuro nie wyszczególniło w ofercie czy umowie dodatkowych kosztów. Zdarza się, że biura podają cenę bez podatku VAT, co jest sprzeczne z ustawą o cenach, zgodnie z którą w cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług.
Przykładowe niedozwolone klauzule
Biura podróży najczęściej wprowadzają do umów takie niedozwolone klauzule, które ograniczają lub wyłączają ich odpowiedzialność. Nie podpisujmy umowy, w której znajdują się następujące postanowienia:
Organizator nie ponosi odpowiedzialności za nienależyte i błędne informacje udzielone Uczestnikowi przez biuro turystyczne, sprzedające imprezy na rzecz Organizatora tymczasem nie można wyłączać odpowiedzialności organizatora imprezy turystycznej za działania jego pośredników. Jeśli okaże się, że faktyczne świadczenia odbiegają od standardu tych zapisanych w umowie, może to zostać potraktowane jako niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, za co odpowiedzialność ponosi organizator imprezy,
Organizator w wyjątkowych przypadkach zastrzega sobie prawo zmiany hotelu na hotel o takim samym lub wyższym standardzie. W takim przypadku nie stanowi to zmiany warunków umowy i nie stanowi podstawy reklamacji postanowienie takie uprawnia organizatora imprezy do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny określonej w umowie. Zmiana rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego jak najbardziej stanowi zmianę umowy,
W przypadku odstąpienia Klienta od udziału w imprezie z przyczyn nieleżących po stronie Organizatora, kwota wpłacona na poczet imprezy turystycznej przepada na rzecz Organizatora zastrzeżenie kary umownej w wysokości 100 proc. kosztów wycieczki wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub w części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Konieczne jest zachowanie tzw. ekwiwalentności świadczeń.
Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji umowy będą rozstrzygane polubownie, a w razie braku porozumienia, przez sąd właściwy dla siedziby organizatora turystyki sądem właściwym, w przypadku gdy organizator pozywa uczestnika imprezy, jest sąd miejsca zamieszkania uczestnika lub sąd właściwy ze względu na miejsce wykonania umowy.
Biuro odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy na zasadzie winy nie jest to prawdą, gdyż za szkody na osobie organizator odpowiada także na zasadzie ryzyka, jeżeli przy wykonaniu umowy posługuje się osobami trzecimi.
Jeśli zmiana nastąpiła z przyczyn leżących po stronie kontrahentów Organizatora i nie powoduje ona zasadniczych zmian w programie oraz standardzie imprezy turystycznej, klient zrzeka się ewentualnych roszczeń z tego tytułu. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za niedociągnięcia ze strony osób trzecich świadczących odrębne usługi w ramach umowy o wycieczkę biuro nie może tłumaczyć niewykonania lub nieprawidłowego wykonania umowy tym, że posłużyło się osobami trzecimi. Dla konsumenta nie ma to znaczenia i nie może pogarszać jego sytuacji.
W przypadku ofert specjalnych Biuro wyłącza swoją odpowiedzialność za zgodność świadczenia z ofertą. W przypadku zakupu imprez po cenach promocyjnych, Biuro wyłącza możliwość reklamacji ustawa o usługach turystycznych nie wyróżnia wśród zawieranych z konsumentami umów jakichś szczególnych typów, takich jak „oferta specjalna” czy „last minute”. Klientowi przysługuje więc pełen zakres ochrony.
W przypadku rezygnacji uczestnika w imprezie Biuro zwraca dokonane przez niego wpłaty pomniejszone o koszty manipulacyjne w kwocie 100 zł od osoby oraz 90 proc. ceny imprezy przy terminie rezygnacji 15-10 dni, 100 proc. ceny imprezy mniej niż 10 dni od daty rozpoczęcia imprezy wygórowane odstępne, które przewyższa koszty imprezy, jakie faktycznie poniósł organizator. W cenę wycieczki wliczany jest zysk organizatora, który nie powinien być naliczany w sytuacji, gdy konsument odstąpi od umowy.
Biuro wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu nieszczęśliwych wypadków, utraty zdrowia czy bagażu w zakresie przekraczającym kwoty gwarantowane polisą generalną zakazaną klauzulę stanowi wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności względem konsumenta za szkody na osobie. Potwierdza to także ustawa o usługach turystycznych.
Organizator ma prawo dokonania zmiany w imprezie lub jej odwołania, jeżeli uzna, że z powodu zaistniałych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się z zawartej umowy (...). Nie dotyczy to jednak dokonania zmian obiektywnie uznanych za mało istotne, jak na przykład zmiana hoteli bez obniżenia standardu w obrębie tego samego regionu turystycznego, zmiana kolejności świadczeń itp.
W wyjątkowych przypadkach biuro rezerwuje sobie możliwość i prawo do zmiany programu lub zakwaterowania w innych obiektach o tym samym standardzie.
Wzrost ceny imprezy do 10 proc. nie powoduje zmiany warunków imprezy zmiana zakwaterowania, programu czy ceny stanowi zmianę tzw. istotnych warunków umowy. Konsument powinien mieć możliwość zaaprobowania takiej zmiany lub odstąpienia od umowy.
Wypełnienie niniejszej umowy przez Klienta jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na dalsze przetwarzanie danych osobowych przez Organizatora w celach marketingowych zapis sprzeczny z ustawą o ochronie danych osobowych, gdyż do przetwarzania danych w celach marketingowych biuro powinno uzyskać osobną zgodę klienta.
Ubezpieczenie lub gwarancja
W przypadku gdy dokonana przez klienta na poczet imprezy turystycznej wpłata lub zaliczka przekroczy 10 proc. jej wartości, wówczas organizator turystyki powinien wydać klientowi pisemne potwierdzenie posiadania gwarancji pokrycia pewnych kosztów lub zawarcia umowy ubezpieczenia.
Jest to gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa, która dotyczy pokrycia kosztów powrotu klienta do kraju, a gdyby organizator, wbrew obowiązkowi, nie zapewniał takiego powrotu, także pokrycia zwrotu wpłat wniesionych przez klientów w razie niewykonania zobowiązań umownych. Zarówno w gwarancji, jak i w umowie ubezpieczenia zawartej na rzecz klientów, powinien zostać wskazany sposób ubiegania się o wypłatę środków na tej podstawie.
Reklamacje złych usług
W umowie podpisywanej z organizatorem turystyki warto zwrócić uwagę na kwestie dotyczące sposobu zgłaszania ewentualnych skarg i reklamacji. Jeżeli klient już w trakcie trwania imprezy stwierdzi, że otrzymywane przez niego świadczenia odbiegają od tych, które przewiduje umowa powinien reklamować je już w trakcie trwania imprezy u pilota czy opiekuna grupy reprezentującego organizatora. Jeśli nie jest możliwe załatwienie tego typu uchybień w trakcie trwania imprezy, należy zgłosić reklamację niezwłocznie po powrocie bezpośrednio u organizatora. Powinno znaleźć się w niej wskazanie konkretnych zarzutów i sprecyzowanie roszczeń klienta, a także dokumenty na poparcie naszego roszczenia (np. potwierdzenie przez właściciela hotelu klasy dwugwiazdkowej, podczas gdy umowa z organizatorem imprezy przewidywała klasę wyższą).
WARTO WIEDZIEĆ
W przypadku gdy organizator nie reaguje na wniesioną skargę, można powiadomić wojewodę, który wydał zezwolenie organizatorowi turystyki. Nierzetelnemu biuru podróży grożą sankcje administracyjne, w tym cofnięcie zezwolenia na świadczenie usług turystycznych. Można również powiadomić samorząd gospodarczy, jeśli biuro podróży jest w nim zrzeszone (np. Polska Izba Turystyki zrzesza ponad 300 przedsiębiorców), gdyż presja przedsiębiorców działających w tej samej branży, którzy obawiają się utraty klientów spowodowanej złą opinią jednego z biur, bywa często skuteczniejsza niż sankcje administracyjne. Pomoc można również uzyskać u powiatowych rzeczników konsumentów.
Umowy z deweloperami i spółdzielniami
Zapisy umowy zawierane z deweloperami czy spółdzielniami mieszkaniowymi, realizującymi daną inwestycję mieszkaniową, rzadko podlegają negocjacji. W praktyce ewentualnym negocjacjom podlega jedynie cena metra kwadratowego mieszkania.
Stosowane przez niektóre firmy zasady naliczania cen są nieprecyzyjne, a budujący zastrzegają sobie możliwość zmian cen m.in. w zależności od zmian powierzchniowych. W przypadku opóźnień we wpłatach dokonywanych przez konsumentów naliczane są często kary za opóźnienia w wysokości 0,10,15 proc. za każdy dzień opóźnienia, co w skali roku daje prawie 55-proc. odsetki. Kary za odstąpienie od umowy sięgają nawet 15 proc. wartości umowy. Zwrot klientowi wpłaconych kwot, przy odstąpieniu od umowy, jest często uzależniany od znalezienia nowego nabywcy, a nawet wpłacenia przez niego pieniędzy. Ograniczane i wyłączane są również uprawnienia kupującego z tytułu rękojmi za wady lokalu, a sprzedający zastrzegają sobie zarządzanie budynkiem przez kilka kolejnych lat.
Powszechna, choć sprzeczna z prawem, stała się sprzedaż wiązana: mieszkanie plus obowiązkowy garaż jest to bowiem, zakazane w kodeksie cywilnym, uzależnianie zawarcia umowy od wykonania lub zawarcia innej umowy.
Przykładowe niedozwolone klauzule
Sprzedający może być zwolniony od odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, jeśli jest to następstwem siły wyższej. Zdarzeniami siły wyższej są takie zdarzenia, które stoją na przeszkodzie wykonaniu obowiązku Sprzedającego określonego w niniejszej umowie, które wystąpiły lub stały się stronom wiadome po jej zawarciu, których nikt nie mógł przewidzieć w chwili zawarcia umowy, które są zewnętrzne w stosunku do działalności sprzedającego, a w szczególności: pożar, susza, powódź, trzęsienie ziemi, strajk, uszkodzenie maszyn i surowców niezbędnych do wykonania umowy i inne podobne zdarzenia ograniczenie odpowiedzialności przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
Zwrot wniesionej kwoty nastąpi po wniesieniu środków finansowych przez innego Kupującego, z którym zawarta zostanie umowa o wybudowanie mieszkania opisanego w par. 2 niniejszej umowy uzależnianie zwrotu pieniędzy od znalezienia następcy.
Zmiany i odstępstwa w zakresie świadczeń objętych usługą, których konieczność nie wynika z przyczyn dotyczących biura, nie wymaga zgody Klienta, chyba że narusza ogólną ideę usługi jak interpretować „ogólną ideę usługi”?
Sprzedający zastrzega sobie prawo zastosowania w trakcie realizacji budowy, bez uzgodnienia z Kupującym, materiałów zastępczych niepogarszających technologicznie stanu technicznego budynku oraz niepowiększających kosztów budowy sprzedający przyznaje sobie prawo do zmiany istotnych cech świadczenia bez uzgodnienia z kupującym.
Jeżeli Kupujący uchyli się od podpisania protokołu odbioru, Sprzedający może odstąpić od umowy kupujący nie może być zmuszany do odbioru lokalu, jeśli posiada on wady lub usterki, a tym samym do wypełnienia zobowiązania, mimo że sprzedający go nie spełnił.
Termin wykonania umowy będzie uważany za zachowany, jeśli Wykonawca zgłosi Zamawiającemu gotowość do przeprowadzenia odbioru, nie później niż w ciągu 60 dni po tym terminie. Wykonawca ma prawo przesunięcia tego terminu bez ponoszenia kar, jeśli warunki atmosferyczne poważnie utrudnią bądź uniemożliwią wykonywanie prac budowlanych, co zostanie udokumentowane przez kierownika budowy w dzienniku budowy ograniczenie odpowiedzialności względem konsumenta za nieterminowe wykonanie umowy.
W razie niewykonania umowy przez Kupującego, Sprzedający może bez dodatkowego wezwania odstąpić od umowy i zatrzymać 35 proc. wartości umowy. Przez niewykonanie umowy przez Kupującego strony rozumieją zaleganie z płatnościami wymienionymi w par. 3 niniejszej umowy więcej niż 30 dni od dnia ich wymagalności rażąco wygórowana kara umowna.
Wszelkie spory wiążące się z niniejszą umową oraz skargi lub roszczenia odnoszące się do, lub wynikające z niniejszej umowy będą wiążąco rozstrzygane przez Sąd Polubowny powołany i obradujący na podstawie k.p.c. zakazane wyłączenie jurysdykcji sądów powszechnych.
Sprzedający zastrzega sobie możliwość dokonywania zmian w projekcie budynku, zwłaszcza zmiany powierzchni lokali, a co za tym idzie, udziału w nieruchomości gruntowej. Zmiany te nie mogą spowodować konieczności zwiększenia podstawowej ceny o więcej niż 10 proc. przedsiębiorca przyznaje sobie prawo do swobodnego interpretowania umowy i do jej zmiany bez ważnej przyczyny.
W przypadku opóźnienia w płatnościach przez Inwestora, Developerowi przysługuje prawo żądania zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie, a także prawo wstrzymania wykonania dalszych robót budowlanych o ilość dni odpowiadającą ilości dni opóźnienia w zapłacie. Jeżeli podjęcie robót miałoby nastąpić w terminie od 1 grudnia do 30 kwietna, termin wznowienia robót może ulec dalszemu przesunięciu o ten okres ograniczenie odpowiedzialności dewelopera.
Terminy wykonania poszczególnych etapów robót oraz terminy płatności za nie, określone w planie płatności, mogą ulec skróceniu, na co Inwestor wyraża zgodę spełnienie świadczenia jest uzależnione od okoliczności, które zależą wyłącznie od woli sprzedającego.
Developer może zgłosić budynek do odbioru końcowego, nawet jeżeli niektóre elementy z zakresu robót nie zostały ukończone, o ile termin tego odbioru przypada w okresie jesiennozimowym (od listopada do kwietnia) i o ile pozostały zakres rzeczowy jest wykonany zgodnie z umową uzależnienie spełnienia świadczenia od okoliczności zależnych wyłącznie od woli przedsiębiorcy.
Nabywca zobowiązuje się zapłacić cenę za wybudowaną powierzchnię lokalu mieszkalnego wraz z przynależnym do niego, jako część składowa, miejscem postojowym, wynikającą z faktycznej powierzchni umowa wiązana kupna garażu wraz z mieszkaniem.
Wystąpienie wad i usterek nie wstrzymuje płatności. Kupujący jest zobowiązany do terminowej zapłaty ostatecznej płatności nawet wówczas, gdy odmówi podpisania protokołu zdawczoodbiorczego lub gdy protokół taki został podpisany z uwagami na konsumenta nakłada się obowiązek wykonania zobowiązania, podczas gdy przedsiębiorca go nie wykonał.
W przypadku wystąpienia opóźnienia w przekazaniu budynku o okres przekraczający 3 miesiące, które nastąpiło z winy Sprzedającego, Sprzedający obowiązany będzie zapłacić karę umowną w wysokości odsetek ustawowych od sumy wpłaconej przez Nabywcę. Opóźnienie nie stanowi jednakże podstawy do wypowiedzenia umowy przez Nabywcę nierównomierne rozłożenie obowiązków i uprawnień stron umowy.
W kwestiach spornych nieuznania usterek przez Spółkę, opinię wydaje uprawniony rzeczoznawca wybrany losowo z listy biegłych sądowych przez strony, a koszty pokrywa strona, na rzecz której rzeczoznawca orzeknie niekorzystnie. Rozstrzygnięcie rzeczoznawcy ma moc wyroku sądu polubownego rażące naruszenie interesów konsumenta poprzez nadanie ekspertyzie biegłego mocy wyroku sądu polubownego.
W przypadku zmiany przez Kupującego na jego życzenie lokalu objętego n/n umową, Kupujący ponosi koszt dokonania zamiany w wysokości 3 proc. łącznie: ceny pierwotnego lokalu i kwoty waloryzacji, obliczonej na dzień dokonania zamiany, wg zasad wskazanych w par. 7 umowy narzucenie konsumentowi konkretnej kwoty dopłat, niezależnie od realnej wartości dokonanej zmiany lokalu.
W skład ceny określonej w ustępie 1 wchodzi koszt dopłat do trzech lokali służbowych oraz stałego przyłącza do sieci internetowej uzależnienie zawarcia umowy od spełnienia innych świadczeń, których konsument nie zamawiał.
Wpłaty zostaną dokonane w złotych polskich według średniego kursu dolara amerykańskiego ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski z dnia dokonania każdej wpłaty, z tym zastrzeżeniem, że w przypadku gdy średni kurs dolara jest niższy od obowiązującego w dniu podpisania umowy, do wpłat, o których mowa w ust. 3 stosuje się kurs dolara z dnia podpisania umowy naruszenie interesów konsumenta, brak równego traktowania stron.
Podpisanie ostatecznej umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu nastąpi we wskazanej przez Sprzedającego kancelarii notarialnej konsument ma prawo swobodnego wyboru kancelarii notarialnej.
Sprzedający zastrzega sobie prawo do zmiany powierzchni całkowitej lokalu w granicach 3 proc. Cena za lokal ulegnie proporcjonalnej zmianie wyłącznie w przypadku przekroczenia tego progu wyłącza się prawo konsumenta do otrzymania wpłaconej nadwyżki pieniężnej, jeżeli zmiana powierzchni lokalu będzie wynosiła mniej niż 3 proc.
W związku z niestabilnością cen na rynku koszt 1 mkw. będzie aktualizowany w trakcie budowy przyznanie kontrahentowi konsumenta prawa do wiążącej interpretacji umowy.
Z orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Klient zawarł umowę przedwstępną sprzedaży lokalu mieszkalnego z przedsiębiorstwem budowlanym. Podpisał przedstawiony przez firmę wzorzec umowy, w którym indywidualnie ustalono jedynie to, iż za mieszkanie o pow. 67 mkw. uiści ratalnie 148 740 zł. Odstąpienie od umowy było możliwe w każdym czasie, jednak powodowało obowiązek zapłacenia kary pieniężnej w wysokości 5 proc. wartości mieszkania. W umowie nie przewidziano, aby podobną sankcję finansową ponosiło za odstąpienie od umowy przedsiębiorstwo budowlane.
Sprawa trafiła do Sądu Antymonopolowego (obecnie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów), przed którym pozwane przedsiębiorstwo budowlane argumentowało, że wszystkie postanowienia umowy mogły być indywidualnie negocjowane przed jej zawarciem firma stosuje m.in. preferencyjne ceny dla stałych klientów, a także obniżkę cen przy zakupie mieszkań o dużej powierzchni. Zdaniem pozwanego, w wyniku odstąpienia klienta od umowy firma ponosi realne straty, które wycenia na 5 proc. wartości mieszkania. Na ową karę umowną, według firmy, składa się w dużej mierze koszt ponownego wprowadzenia lokalu na rynek, m.in. koszt reklamy.
Sąd uznał za niedozwoloną klauzulę umowną, zgodnie z którą w przypadku odstąpienia od umowy przez kupującego, sprzedający zwróci mu sumę dokonanych przedpłat bez rewaloryzacji i oprocentowania, pomniejszoną o 5 proc. wartości mieszkania oraz kwoty robót dodatkowych i zamiennych. Zdaniem sądu, niedopuszczalne jest ponoszenie konsekwencji finansowych odstąpienia od umowy jedynie przez kupującego mieszkanie, bez nałożenia podobnego obowiązku na firmę budowlaną, gdyby chciała ona rozwiązać umowę. Czteromiesięczny termin na zwrócenie wpłat jest, zdaniem sądu, powszechnie stosowanym przez sprzedających mieszkania okresem na zwrócenie wpłaconych środków inwestorowi (sygn. akt XVII Amc 30/01).
Umowy z agencjami nieruchomości
Niedozwolone działania agencji nieruchomości polegają przede wszystkim na każdorazowym żądaniu prowizji (ok. 2,5 3 proc.), nawet gdy transakcja dochodzi do skutku wyłącznie dzięki staraniom klienta.
Pośrednicy zastrzegają również w umowie klauzule, zgodnie z którymi klient nie może wycofać się ze sprzedaży mieszkania jeśli się rozmyśli, musi niekiedy zapłacić karę w wysokości 20, a nawet 30 proc. ceny nieruchomości.
Przykładowe niedozwolone klauzule
W przypadku dokonania transakcji objętej niniejszą umową bez udziału pośrednika, bez względu na okoliczności niezależne od obowiązku zapłaty prowizji, zamawiający zobowiązuje się zapłacić karę umowną w wysokości podwójnej prowizji określonej z pkt. 5 umowy wygórowana kara umowna.
Negocjacje, w tym dotyczące ceny, winny odbywać się w obecności pośrednika. Obniżenie ceny sprzedaży w wyniku negocjacji nie może być większe niż 10 proc. wartości nieruchomości ofertowej ograniczanie konsumentowi możliwości negocjacji ceny.
Wycofanie się z umowy lub zbycie nieruchomości przez zamawiającego w terminie do 6 miesięcy od dnia rozwiązania umowy (w przypadku uprzedniego oświadczenia o całkowitej rezygnacji ze sprzedaży) skutkuje zapłatą prowizji dla pośrednika oraz uiszczeniem kwoty wydatkowanej przez pośrednika, a stanowiącej koszty realizacji umowy: nie mniej niż 500 zł w przypadku rozwiązania umowy w ciągu miesiąca, zaś powyżej tego okresu nie mniej niż 2000 zł klient nie powinien płacić prowizji, jeśli wycofuje się z umowy.
Negocjacje, w tym dotyczące ceny, powinny odbywać się w obecności pośrednika. Obniżenie ceny w wyniku negocjacji poza biurem nie wpływa na wysokość wynagrodzenia pośrednika samodzielne wynegocjowanie przez konsumenta niższej ceny powinno skutkować niższą prowizją.
Zamawiający może dokonać transakcji tylko z kontrahentem, który po skojarzeniu oferty podpisał z biurem nieruchomości umowę na poszukiwanie nieruchomości do zakupu lub najmu. W przypadku gdy osobą Kupującą/Najmującą nie jest osoba bezpośrednio wskazana przez biuro, Zamawiający ma obowiązek stawić się z nią w siedzibie biura nieruchomości w celu omówienia terminu umowy właściwej. W przypadku niedokonania tej czynności Zamawiający zapłaci karę umowną w wysokości podwójnej kwoty prowizji nałożenie na konsumenta obowiązku spełnienia zobowiązania, mimo że zobowiązanie zostanie niewykonane lub nienależycie wykonane przez biuro, podobnie W przypadku wygaśnięcia umowy Zamawiający zobowiązuje się do zapłaty 350 zł na rzecz Pośrednika jako koszty reklamy,
Umowa zawarta na czas określony do dnia........ (jednak nie krócej niż 1 rok). Umowa podpisana na zasadach wyłączności na czas określony nie może być zerwana przed upływem terminu, na jaki została zawarta wyłącznie konsument jest pozbawiony prawa do rozwiązania umowy, podobnie Sprzedającemu nie przysługuje prawo do wycofania oferty sprzedaży w okresie trwania umowy,
Zamawiający przyjmuje do wiadomości, że zawarcie umowy ze Sprzedającym z pominięciem Pośrednika jest niedozwolone, także po rozwiązaniu umowy. Powyższe dotyczy również innych osób wskazanych do transakcji przez skierowanego, np. jego rodziny lub znajomych. W razie stwierdzenia, że ww. przypadki miały miejsce, Zamawiający zostanie obciążony pełnymi kosztami wynikającymi z zawartej umowy pośrednictwa określonymi w par. 3 w potrójnej wysokości rażąco wygórowana kara umowna.
W przypadku samodzielnego zawarcia umowy sprzedaży przez Zleceniodawcę, w tym również w okresie do 2 lat po wygaśnięciu terminu ważności lub wypowiedzeniu niniejszego zlecenia, z kontrahentem wskazanym przez pośrednika, zleceniodawca zapłaci ustaloną prowizję oraz karę umowną w wysokości prowizji bezprawna prolongata skutków umowy, mimo jej wygaśnięcia lub wypowiedzenia.
Wypowiedzenie może nastąpić z ważnych powodów w terminie ustawowym. Wypowiedzenie wymaga formy pisemnej ze wskazaniem powodów. Brak ważnych powodów lub wprowadzenie Biura w błąd skutkuje rozliczeniem się z nim tak, jakby pośredniczyło w transakcji i w całości wykonało zlecenie przyznanie agencji nieruchomości prawa do wiążącej interpretacji umowy.
Umowy z operatorami telewizji kablowej
Operatorzy telewizji kablowych i cyfrowych najczęściej utrudniają klientom odstąpienie od umowy i bezprawnie wyłączają własną odpowiedzialność. Niedawno głośna była sprawa spółki Canal+ Cyfrowy, wobec której prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszczął postępowanie antymonopolowe.
Operatorzy wyłączają swoją odpowiedzialność m.in. w przypadku przerwania świadczenia usługi na skutek konserwacji urządzeń nadawczych czy nieprawidłowości natury technicznej. Zdarza się także obligowanie konsumenta do przedłużania umowy pod groźbą zapłaty odszkodowania mimo że umowa została wykonana prawidłowo i z nadejściem określonego w niej terminu powinna wygasnąć. Naruszenia często mają miejsce w przypadku umów zawieranych na czas określony, zwłaszcza takich, które przedłużają się automatycznie na kolejny okres. Rozwiązanie takich umów bywa w praktyce niemożliwe, gdyż od umowy można odstąpić tylko w przypadkach w niej wskazanych, do których należy najczęściej zmiana warunków umowy.
Kto jest stroną umowy?
Problematyczne bywa również ustalenie kto, obok konsumenta jest drugą stroną umowy. Zdarzało się, że w umowie, oprócz operatora występował autoryzowany dystrybutor w efekcie nie wiadomo było od kogo konsument może egzekwować zobowiązania wynikające z umowy. Nieprawidłowości dotyczą także terminu i sposobu zwrotu zabezpieczenia konsument ma na rozliczenie się z firmą 30 dni (np. na zdanie sprzętu), a operator na zwrot kaucji 90 dni. Jest to ewidentny brak ekwiwalentności we wzajemnych zobowiązaniach stron umowy, niestety, na niekorzyść konsumenta.
WARTO WIEDZIEĆ
Jeżeli abonent nie akceptuje podwyżki i zmiany oferty dokonanych przez przedsiębiorcę w trakcie umowy, wówczas albo umowa trwa nadal na starych warunkach, albo ulega rozwiązaniu bez dalszych kosztów po stronie abonenta.
Zdarza się także, że operatorzy (często z udziałem firm windykacyjnych) dochodzą nieistniejących roszczeń, np. żądają zwrotu dawno oddanego sprzętu. Bywa, że zmieniane są warunki umowy abonamentowej bez przedstawienia zmian abonentom. Tymczasem wszelkie zmiany, a zwłaszcza umów zawartych na czas ściśle określony (gdy umowa nie przewiduje możliwości wypowiedzenia), powinny zostać zakomunikowane drugiej stronie w sposób, który pozwala abonentowi nie przyjąć nowych proponowanych warunków.
 PRZYKŁAD. Wrocławska delegatura UOKiK wszczęła ostatnio postępowanie przeciwko Multimedia Polska sp. z o.o. w sprawie narzucania konsumentom na terenie Gorzowa Wielkopolskiego uciążliwych warunków umów. Multimedia Polska sp. z o.o. jest jedynym dostawcą usług telewizji kablowej w Gorzowie, gdyż połączyła swoją sieć z działającą na tym obszarze Telefonią Polska Zachód. Z uwagi na fakt, że powstał nowy operator, zostały zawarte nowe umowy abonenckie. Przewidują one, że roszczenia operatora mogą zostać zabezpieczone w dwojaki sposób: jako weksel gwarancyjny in blanco wraz z deklaracją wekslową lub jako kaucja gwarancyjna. Spółka odmawia jednak zawierania umów zabezpieczonych kaucją, żądając od klientów podpisania weksla. Ponadto odmawia określenia kwoty, na jaką weksel jest wystawiany konsument nie wie więc, jaka jest maksymalna kwota zabezpieczenia wekslem.
Działania takie są nieuzasadnione, gdyż koszt sprzętu udostępnianego przez operatora i ewentualnych zaległości z tytułu abonamentu za okres dwóch miesięcy są ograniczone i możliwe do określenia.
Umowy w systemie argentyńskim
Na rynku nadal funkcjonuje finansowanie w ramach tzw. systemu argentyńskiego. Oferty typu „kredyt bez żyrantów w ciągu 3 dni, bez względu na wysokość zarobków” to zwykle ogłoszenie konsorcjum argentyńskiego.
W ramach takiego systemu bardzo często sprzedawane są samochody, ale także mieszkania, meble itp. Warto pamiętać o tym, że to nie firmy działające w ramach konsorcjów argentyńskich finansują klientów, ale klienci finansują się nawzajem. W praktyce tylko część osób jest w stanie otrzymać kredyt „uzbierany” przez grupę, reszta ponosi straty. Z uwagi na fakt, że umowa jest zwykle podpisana na kilka lat, okazuje się że osoby, które otrzymają taką pożyczkę na końcu tak naprawdę same ją sobie sfinansują, pokrywając dodatkowo koszty administrowania wspólnym funduszem.
WARTO WIEDZIEĆ
Konsorcja argentyńskie bardzo często wprowadzają klienta w błąd (zarówno w bezpośrednich wyjaśnieniach, jak i w ogłoszeniach oraz reklamach) po to, aby nie zorientował się on, że wstępuje do konsorcjum argentyńskiego, będąc pewnym, że otrzymuje kredyt od instytucji finansowej lub kupuje towar na raty.
Zdarza się, że dana osoba w ogóle nie otrzymuje pożyczki lub towaru, pomimo że sukcesywnie wpłacała raty może się bowiem okazać, że ilość środków posiadanych przez konsorcjum jest niewystarczająca albo firma splajtuje (np. z powodu niewpłacania rat przez niektórych uczestników). Za takie przypadki tzw. konsorcja argentyńskie nie biorą jednak odpowiedzialności. Ich obowiązki ograniczają się do czynności administracyjnych i pobierania różnego rodzaju opłat (rat, opłat wstępnych, kar za opóźnienia).
Problemy wiążą się również z odstąpieniem od umowy rezygnacja z członkostwa w systemie argentyńskim związana jest z dużymi stratami, a nawet ryzykiem niemożności odzyskania jakichkolwiek pieniędzy. W umowach firmy zastrzegają zwykle, że osoba, która rezygnuje z uczestnictwa w systemie, otrzyma zwrot wniesionych przez nią rat (pomniejszonych o wszelkie opłaty i kary) po zakończeniu planu ratalnego grupy. Nie dodaje się jednak, iż nie ma pewności, czy po zakończeniu tego planu firmie zostaną jeszcze jakieś pieniądze. Identyczne zasady zwrotu dotyczą osoby wykluczonej przez firmę z udziału w systemie (co jest możliwe m.in. w przypadku nieopłacania lub nieterminowego opłacania składek).
Przykładowe niedozwolone klauzule
Jeżeli wstępujący do programu odstępuje od umowy przed utworzeniem grupy, spółka uzyskuje prawo zatrzymania opłaty przygotowawczej wyłączenie obowiązku zwrotu konsumentowi zapłaty za świadczenie niespełnione.
Opłata karna za nieterminową wpłatę rat wynosi 10 proc. wysokości raty kompletnej za każdy miesiąc opóźnienia rażąco wygórowana kara umowna,
Uczestnik programu, któremu nie przydzielono jeszcze towaru, może wystąpić z Programu w dowolnym czasie pod warunkiem, że nie zalega z płatnościami rat i powiadomi o tym w formie pisemnej klient jest obligowany do spełnienia zobowiązania, podczas gdy konsorcjum swego zobowiązania nie wypełniło.
 PRZYKŁAD. Firma działająca w ramach konsorcjum argentyńskiego organizowała sprzedaż samochodów w systemie „Auto na raty”. W przypadku gdy zaprzestano produkcji danego samochodu, klient był zobowiązany do zmiany świadczenia w ten sposób, że kupuje towar droższy niż zamówiony mogło to być również mieszkanie, meble, sprzęt AGD i RTV. Tak więc spółka uzależniała wykonanie umowy od producenta samochodów, nie ponosząc odpowiedzialności za należyte wykonanie umowy.
Za niedozwoloną uznana została również klauzula przewidująca, iż członek grupy przejmuje na siebie całość praw i zobowiązań wynikających z umowy. Podobnie zastrzeżenie, że jest on zobowiązany do zapłaty kosztów administracyjnych również za czas odstąpienia od umowy czy wykluczenia go z systemu, aż do zakończenia planu ratalnego.
Sąd zakwestionował także system kar pobieranych w sytuacji, gdy klient odstępował od uczestnictwa w systemie lub nie wpłacił raty m.in. musiał on zapłacić wygórowane odsetki 0,15 proc. za każdy dzień zwłoki, czyli ok. 55 proc. w stosunku rocznym.
Za niedozwolone uznane zostało również postanowienie umowy, zgodnie z którym w pewnych sytuacjach wyłączony zostawał zwrot rat podstawowych w przypadku likwidacji grupy w pierwszej kolejności potrącane są koszty administracyjne, opłata wstępna oraz koszty ubezpieczenia istniało prawdopodobieństwo, że zwrot rat nie nastąpi w ogóle (sygn. akt XVII Amc 50/01).
Umowy ze szkołami języków obcych
Niedozwolone klauzule umowne stosują również szkoły oferujące kursy języków obcych. Przedsiębiorcy prowadzący tego typu działalność zapewniają sobie m.in. możliwość jednostronnej zmiany istotnych warunków umowy.
Przykładowe klauzule
Organizator zastrzega sobie prawo usunięcia Słuchacza bez zwrotu wpłaconej kwoty kursu, jeżeli jego zachowanie w sposób rażący będzie odbiegało od ogólnie przyjętych norm lub będzie utrudniało lektorowi prowadzenie zajęć, w szczególności poprzez uporczywe wdawanie się w polemiki z lektorem podczas prowadzonych przez niego zajęć zapewnienie przedsiębiorcy dowolności w kształtowaniu zobowiązania i usunięciu kursanta,
Rezygnacja z kursu po jego rozpoczęciu z przyczyn leżących po stronie Słuchacza nie zwalnia go z obowiązku uiszczenia kolejnych rat, o ile nastąpiło to z przyczyn niezależnych od organizatora zobligowanie konsumenta do zapłaty za całe świadczenie, mimo że zostało one spełnione tylko częściowo,
Szkoła zastrzega sobie prawo zmiany terminu rozpoczęcia kursu, opóźnienie to jednak nie może być dłuższe niż 6 tygodni stanowi to zmianę tzw. istotnych warunków umowy, która nie jest zatwierdzana przez konsumenta,
Po rozpoczęciu nauki Słuchacz może, z ważnych powodów, rozwiązać umowę z miesięcznym wyprzedzeniem poprzez pisemne oświadczenie. W takim wypadku szkoła zachowuje prawo do części wynagrodzenia za okres od momentu rozwiązania umowy oraz do opłaty 300 zł, wskazanej w regulaminie szkoły nie wiadomo, jaka część wynagrodzenia może zostać potrącona i na jakiej podstawie, skoro pobierane jest odstępne w wysokości 300 zł,
Obowiązkiem słuchacza jest usprawiedliwianie nieobecności oraz powiadamianie Szkoły o planowanych nieobecnościach. Po 5 następujących po sobie nieusprawidliwionych nieobecnościach Szkoła zastrzega sobie prawo skreślenia Słuchacza z listy słuchaczy skoro konsument opłacił kurs, wyłącznie od jego woli zależy, czy skorzysta w pełni z lekcji czy nie.
Umowy handlowe na odległość i poza lokalem
Rozwój handlu zmierza w kierunku coraz rzadszych bezpośrednich kontaktów kontrahentów. Do rzadkości nie należy zawieranie umów na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa. Niestety, coraz częściej towarzyszy im łamanie praw konsumenta.
Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny uznaje za lokal przedsiębiorstwa miejsce przeznaczone do obsługiwania publiczności i oznaczone zgodnie z przepisami o działalności gospodarczej. Regulacje stosowane do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa stosuje się również do umów zawartych w wyniku zorganizowanego poza takim lokalem zbierania ofert konsumentów w miejscu ich pracy, w mieszkaniu lub innym miejscu prywatnego pobytu.
Gdy brak jednoczesnej obecności obu stron
Umowa zawierana jest na odległość, gdy brak jest jednoczesnej obecności stron, natomiast korzysta się ze środków komunikowania na odległość, a kontrahent konsumenta jest przedsiębiorcą, który w taki sposób zorganizował swoją działalność. Środkami komunikowania na odległość są m.in.: formularz zamówienia niezaadresowanego lub zaadresowanego, reklama prasowa z wydrukowanym formularzem zamówienia, katalog, radio, telewizja, poczta elektroniczna, telefaks, telefon. Istotne jest, że przedsiębiorca, w celu złożenia propozycji zawarcia umowy, może posłużyć się czterema ostatnimi środkami tylko wówczas, gdy konsument wyrazi na to zgodę.
Bez tłumaczenia i odstępnego
Zarówno od umów zawieranych na odległość, jak i poza lokalem przedsiębiorstwa konsument ma prawo odstąpić bez podawania przyczyn w ciągu 10 dni. W przypadku tych pierwszych termin dziesięciodniowy liczony jest od dnia wydania rzeczy lub jeżeli umowa dotyczy świadczenia usługi, od dnia jej zawarcia. Dla umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa 10 dni liczone jest zawsze od dnia zawarcia umowy. Ważne, aby konsument złożył rezygnację w formie pisemnego oświadczenia. Odstąpienie od umowy powoduje, że jest ona uważana za niezawartą, a konsument zostaje zwolniony ze wszelkich zobowiązań. Wszystko, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym (chyba że taka zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu). Przedsiębiorca poświadcza zwrot świadczenia na piśmie. Pamiętajmy, że jeśli dokonaliśmy jakichkolwiek przedpłat, należą nam się odsetki ustawowe, liczone od daty odstąpienia od umowy.
WARTO WIEDZIEĆ
W obu umowach absolutnie niedopuszczalne jest zastrzeżenie odstępnego, czyli prawa odstąpienia od umowy za zapłatą oznaczonej sumy.
Jeżeli strony nie umówiły się inaczej, od umowy zawartej na odległość nie można odstąpić tylko w wyjątkowych sytuacjach m.in. w przypadku umowy dotyczącej dostarczania prasy czy usług w zakresie gier losowych i zakładów wzajemnych.
W przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa istnieje obowiązek poinformowania konsumenta o prawie odstąpienia od niej w ciągu 10 dni od zawarcia umowy, a także wręczenia mu oświadczenia o odstąpieniu.
Obowiązek dokładnego informowania
Propozycja zawarcia umowy, jaką konsument otrzymuje w postaci różnego rodzaju ofert, powinna jednoznacznie i zrozumiale informować o tym, że oferent ma zamiar taką umowę zawrzeć. Bywa, że cena, jaką proponuje kontrahent, okazuje się w momencie zapłaty za towar lub usługę wyższa, a rzadko zdarza się, aby konsument został poinformowany o prawie odstąpienia od umowy czy zasadach reklamacji. Dlatego też należy pamiętać, że najpóźniej w chwili złożenia propozycji zawarcia umowy na odległość konsument, za pośrednictwem środków komunikowania na odległość, powinien otrzymać następujące informacje: imię i nazwisko (nazwa) i adres zamieszkania (siedziba) przedsiębiorcy, organ, który zarejestrował działalność gospodarczą przedsiębiorcy, a także numer, pod jakim przedsiębiorca został zarejestrowany, istotne właściwości świadczenia i jego przedmiot, cena lub wynagrodzenie (obejmujące wszystkie składniki, a w szczególności cła i podatki), zasady zapłaty ceny lub wynagrodzenia, koszty, termin i sposób dostawy, prawo odstąpienia od umowy w terminie 10 dni (wraz ze wskazaniem wyjątków) i wypowiedzenia umowy, koszty wynikające z korzystania ze środków porozumiewania się na odległość (jeżeli są one skalkulowane inaczej niż według Normalnej taryfy), termin, w jakim oferta lub informacja o cenie albo wynagrodzeniu mają charakter wiążący, minimalny okres, na jaki ma być zawarta umowa o świadczenia ciągłe lub okresowe, miejsce i sposób składania reklamacji.
Obowiązek należytego poinformowania konsumenta idzie jeszcze dalej. Otóż aby przedsiębiorca nie zmienił warunków umowy ustalonych w momencie składania oferty, jest on zobowiązany potwierdzić wszystkie wyliczone wyżej informacje najpóźniej, gdy zaczyna spełniać świadczenie. W braku takiego potwierdzenia termin, jaki konsument ma na odstąpienie od umowy, wydłuża się aż do trzech miesięcy.
WARTO WIEDZIEĆ
Zawierając umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, przedsiębiorca ma obowiązek okazać konsumentowi przed jej zawarciem dokument tożsamości i dokument potwierdzający prowadzenie działalności gospodarczej. Osoba działająca w imieniu przedsiębiorcy powinna ponadto okazać dokument potwierdzający jej umocowanie.
Ewa Usowicz
Marketingowe pułapki w umowach sprzedaży
Duże sklepy ze sprzętem AGD i RTV stosują często praktyki niekorzystne dla konsumentów. Nie stemplują np. karty gwarancyjnej kupującemu i zachęcają go, by uczynił to dopiero, gdy przyjedzie z reklamacją. Wmawiają też kupującym, że towar przeceniony nie podlega reklamacji.
W potocznym języku przez umowę uznaje się dokument pisemny lub co najmniej w postaci tekstu widocznego na ekranie komputera. Przed zawieraniem takich umów z nieuczciwymi sprzedawcami w sytuacji, gdy są zawarte poza lokalem przedsiębiorstwa sprzedawcy, chronią nas przepisy ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności przez szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Tymczasem najwięcej umów zawieramy codziennie w sklepach, po prostu biorąc daną rzecz do koszyka i płacąc za nią w kasie. W tym zakresie konsument jest chroniony obok oczywiście kodeksu cywilnego przepisami ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego. Ustawa ta, która weszła w życie 1 stycznia 2003 r., nie tylko nie polepszyła standardu ochrony konsumentów w zakresie odpowiedzialności za jakość sprzedanej rzeczy, ale nie nazwała wprost niezgodnymi z prawem dwóch typowych praktyk, stosowanych m.in. przez duże sklepy ze sprzętem AGD i RTV.
Bez stempla na gwarancji
Pierwszy kruczek prawny polega na specyficznej „gwarancji”, jakiej udziela sprzedawca. Chodzi o to, że nabywając towar klient nie stempluje karty gwarancyjnej. Sprzedawcy zachęcają go, by uczynił to dopiero, gdy przyjedzie z reklamacją. Wówczas (jeśli karta nie będzie podstemplowana) będzie mógł wymienić towar na nowy, wolny od wad. Jeśli ja podstempluje nie będzie już mógł wymienić towaru.
Pozornie rozwiązanie to jest korzystne, ale w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 stycznia 2002 r. ewidentnie pogarszało sytuację konsumenta jako kupującego. Była to bowiem nie dopuszczona przez ustawę próba ograniczenia odpowiedzialności sprzedawcy wobec kupującegokonsumenta z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy. W tym miejscu należy przypomnieć, że w poprzednim stanie prawnym inaczej niż dziś to wyłącznie kupującykonsument decydował, czy za swoją wadliwą rzecz zażądać pieniędzy, dodatkowego rabatu czy też wymienić ją, czy też zażądać naprawy w ramach gwarancji (lub rękojmi, gdy sprzedawca był wytwórcą rzeczy). Nie miało przy tym znaczenia, czy stemplował jakiekolwiek karty gwarancyjne czy też nie. Zwyczaje i „programy promocyjne” danego sklepu nie mogły go bowiem pozbawiać uprawnień wynikających z ustawy.
WARTO WIEDZIEĆ
Konsument nie może w zamian za rzecz niezgodną z umową (w tym wadliwą) zażądać zwrotu pieniędzy lub obniżenia ceny takiej rzeczy. Może to uczynić dopiero wówczas, gdy nie jest możliwa naprawa lub wymiana tej rzeczy lub gdy sprzedawca w odpowiednim czasie nie uczyni zadość temu obowiązkowi. Może też żądać zwrotu pieniędzy lub obniżenia ceny, gdy naprawa albo wymiana narażałaby go na znaczne niedogodności. Nie może też odstąpić od umowy, jeśli niezgodność z umową jest nieistotna.
Obecnie sytuacja prawna kupującego w tym zakresie niestety pogorszyła się. Mającą długą tradycję instytucję rękojmi w obrocie konsumenckim zastąpiono „niezgodnością z umową”, w zasadzie pokrywającą się z instytucją rękojmi. Po wtóre, bardzo ograniczono uprawnienia konsumenta.
Ustawodawca dopuścił naprawę rzeczy oznaczonych co do gatunku w ramach niezgodności z umową, co nie jest dopuszczalne w ramach obrotu profesjonalnego, gdzie naprawa w ramach rękojmi dotyczy tylko rzeczy oznaczonych co do tożsamości.
Na szczęście ustawodawca, jakkolwiek w katalogu szczątkowych uprawnień konsumenta wymienia najpierw nieodpłatną naprawę, a dopiero później wymianę, tym niemniej traktuje równorzędnie. Ma to niebagatelne znaczenie, gdyż oznacza, że to w dalszym ciągu kupujący ma prawo wyboru naprawy lub wymiany. Obowiązuje bowiem zasada interpretacji wszelkich wątpliwości na korzyść konsumenta.
Oczywiście w interesie sprzedawców jest faktyczne pozbawienie kupującego możliwości skorzystania z tego uprawnienia. Jednym ze stosowanych chwytów jest właśnie uzależnienie możliwości wymiany od nie podstemplowanej karty gwarancyjnej. Mimo nawet jej podstemplowania kupujący nie traci uprawnienia do wymiany niezgodnego z umową towaru konsumpcyjnego na towar wolny od wad i nie mogą zmieniać tego żadne wewnątrzsklepowe regulacje. Nawiasem mówiąc ich drugim celem jest dokonanie naprawy takiej niezgodnej z umową czyli najczęściej wadliwej rzeczy, a następnie ponowne opakowanie i sprzedaż jako rzeczy nowej. Sprzedawcy tłumaczą, że skoro bowiem karta gwarancyjna jest niestemplowana, to oznacza, że towar jest nowy.
WARTO WIEDZIEĆ
Na paragonie nie ma numerów fabrycznych danego sprzętu (np. telewizor, lodówka) i są one wymienione jedynie na karcie gwarancyjnej. Dlatego kupując należy sprawdzić, czy ten sprzęt jest opakowany fabrycznie, czy też nosi ślady rozpakowania i ponownego opakowania. Możliwe, że nie jest już wówczas nowy, a co gorsza ktoś go używał i to nawet przez kilka miesięcy.
Przedsiębiorcy a więc ci, którzy kupują dany towar na fakturę i wliczają go w koszty w dalszym ciągu mogą zażądać od razu wymiany towaru na nowy i wówczas sprzedawca nie ma żadnego kontruprawnienia. Mogą zażądać także zwrotu pieniędzy lub obniżenia ceny, zaś sprzedawca może im jedynie w zamian zaproponować wymianę. Paradoksalnie więc uprawnienia konsumenta jako kupującego są mniejsze niż przedsiębiorcy.
Towar nie podlega reklamacji
Drugim typowym niezgodnym z prawem chwytem marketingowym są dodatkowe klauzule towarzyszące obniżkom cen. Najczęściej stanowią one, iż: „towar przeceniony nie podlega reklamacji”. Sprzedawca sugeruje zatem, iż skoro towar przeceniono, to ma on jakąś wadę i niższa cena kompensuje kupującemu tę niezgodność z umową. Jest to całkowicie niezgodne z prawem. Jeżeli towar jest przeceniony z powodu wadliwości, wówczas należy wskazać kupującemu wadę (niezgodność z umową) i tylko w tym zakresie towar nie podlega reklamacji.
 PRZYKŁAD. Sprzedano odkurzacz przeceniony z powodu porysowanej obudowy. Po kilku dniach odkurzacz przestał ciągnąć śmieci. Kupujący w dalszym ciągu ma prawo żądać doprowadzenia towaru do stanu zgodnego z umową, gdyż nie reklamuje porysowanej obudowy, lecz niesprawny silnik odkurzacza.
Art. 11 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego stanowi wprost, że uprawnień uregulowanych w ustawie nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. W szczególności nie można dokonać tego przez oświadczenie kupującego, że wie o wszelkich niezgodnościach towaru z umową. Skoro ustawodawca dodał taki przepis, to szkoda, że nie przypomniał sprzedawcom o ich obowiązkach, nawet w stosunku do jakości przecenionych towarów. Ponadto niefortunna redakcja omówionego przepisu sugeruje, że ustawowe uprawnienia kupującego jako konsumenta można wyłączyć lub ograniczyć w drodze umowy lub oświadczenia konsumenta złożonego po zawiadomieniu sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową.
WARTO WIEDZIEĆ
Sprzedawcy często mówią składającym reklamacje, że jeśli chcą wymiany, to sprawa będzie trwać wiele tygodni albo nawet miesięcy, a naprawa zostanie dokonana szybciej. Kupujący mając np. perspektywę procesu o wadliwą lodówkę i brak przez ten czas takiego sprzętu w domu albo jego chwilowy brak, godzi się na naprawę lub inne rozwiązania proponowane przez sprzedawcę jako korzystne z jego punktu widzenia. Później nierzadko sprzedawca zwodzi konsumenta podając kolejne terminy zakończenia naprawy etc.
Nie należy mieć zatem skrupułów w reklamowaniu towarów, które zostały nabyte po obniżonej cenie. Jeśli nie wskazano, na czym polega ich wada, sprzedawca nie ma prawa odmówić przyjęcia i realizacji reklamacji kupującego. Podane przykłady to tylko część z marketingowych kruczków sprzedawców. Szkoda, że konkurują oni między sobą nie jakością towarów i standardem związanych z nimi usług, lecz pomysłowością w robieniu z klientów przysłowiowych „jeleni”. Najlepszą bronią konsumentów praktyka na Zachodzie wskazuje, że skuteczniejszą nawet niż regulacje prawne i procesy sądowe powinna być przekazywana opinia o takich sklepach i sieciach handlowych, jako stosujących nieuczciwe tricki kupieckie. Miejmy nadzieję, że i u nas stanie się to częstym sposobem walki konsumentów ze sprzedawcami.
Cezary Grzybowski
PODSTAWA PRAWNA
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpo- wiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. nr 22, poz. 271 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. nr 141, poz. 1176).
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 55, poz. 578).
Ustawa z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. nr 97, poz. 1050 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 926).
Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. nr 47, poz. 211 z późn. zm.).