Gazeta Prawna
Zamów Zaloguj

Logowanie do serwisu

login:

hasło:

Jeśli zapomniałeś hasła Przypomnij hasło

  • Obraz
  • Obraz
  • Poprzednia strona

TEMAT TYGODNIA

Jak księgować dotacje w jednostkach samorządu terytorialnego

Jakie dotacje mogą uzyskać jednostki samorządowe
Na co można przeznaczyć kwoty uzyskane z dotacji
Zasady rozliczania dotacji
Czy można wykorzystać dotację przyznaną w poprzednim roku budżetowym
Dotacje, subwencje i dopłaty a VAT
Najważniejszą część budżetu jednostek samorządu terytorialnego (jst) stanowią dotacje celowe na realizację zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych im ustawami uzyskiwane z budżetu państwa. Jednocześnie na podstawie uchwał budżetowych jednostki te udzielają dotacji nie tylko zakładom budżetowym i gospodarstwom pomocniczym, ale także podmiotom spoza sektora finansów publicznych realizujących określone zadania publiczne. Zasady rozliczania tych kwot mają więc ogromne znaczenie dla prawidłowej gospodarki finansowej tych jednostek oraz zachowanie dyscypliny finansów publicznych.
Dotacje są powszechnie stosowane w ramach systemu budżetowego. Mogą mieć różny charakter i zakres. Dotacja oznacza wyposażenie, czyli nieodpłatne przekazanie pewnej kwoty (środków pieniężnych) określonemu podmiotowi w celu realizacji zadań publicznych. Określa się ją czasami mianem wydatku przelewowego, ponieważ oznacza na ogół przelanie środków budżetowych ze szczebla centralnego na szczebel lokalny.
Zgodnie z art. 69 ust. 4 ustawy o finansach publicznych, dotacjami są te wydatki budżetu państwa, które przeznaczone są na określone cele i podlegają szczególnym zasadom rozliczania.
Dotacja obejmuje zarówno wydatki bezzwrotne dokonywane ze środków budżetu państwa na rzecz budżetu samorządu terytorialnego, jak i wydatki bezzwrotne systemu budżetowego na rzecz jednostek prowadzących działalność gospodarczą.
Wśród wydatków budżetowych, jakimi są dotacje, wyróżnia się:
dotacje celowe,
dotacje podmiotowe,
dotacje przedmiotowe,
dotacje na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe,
dopłaty do oprocentowania kredytów bankowych.
Dotacje celowe
Dotacje celowe udzielane z budżetu państwa mogą być przeznaczane na dofinansowanie lub finansowanie:
zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zleconych ustawami jst,
bieżących zadań własnych jst,
zadań zleconych do realizacji jednostkom niezaliczanym do sektora finansów publicznych, w tym stowarzyszeniom i fundacjom,
kosztów realizacji inwestycji, m.in. państwowych zakładów budżetowych, innych jednostek organizacyjnych, dla których zasady gospodarki finansowej określają odrębne przepisy.
Dotacje celowe przyznane jst na realizację zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami, niewykorzystane w danym roku, podlegają zwrotowi do budżetu państwa w takiej części, w jakiej zadanie nie zostało wykonane. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana odprowadzić na rachunek dochodów budżetu państwa dochody związane z realizacją tych zadań.
WARTO WIEDZIEĆ
5 proc. dochodów uzyskiwanych na rzecz budżetu państwa w związku z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami stanowią dochody gminy, powiatu i samorządu województwa.
Jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymywać dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie m.in. następujących zadań własnych:
objętych kontraktem wojewódzkim,
związanych z realizacją zadań inwestycyjnych szkół i placówek,
związanych z inicjatywami wspierania edukacji na obszarach wiejskich.
Jednostki niezaliczone do sektora finansów publicznych, w tym fundacje i stowarzyszenia, mogą otrzymywać dotacje celowe na realizację zadań zleconych, na podstawie umów zawartych z dysponentem części budżetowej z uwzględnieniem przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Co powinna określać umowa o dotację?
Umowa w sprawie realizacji zadania i wykorzystania oraz rozliczania dotacji celowej powinna określać w szczególności (art. 71 ust. 2 ustawy o finansach publicznych):
szczegółowy opis zadania,
termin wykonania tego zadania,
dotację celową należną jednostce wykonującej zadanie,
tryb płatności,
tryb kontroli wykonywania zadania,
sposób rozliczania udzielonej dotacji celowej,
zasady zwrotu niewykorzystanej części dotacji.
Dotacje podmiotowe
Dotacje podmiotowe stanowią wydatki budżetu państwa przeznaczone na dofinansowanie działalności bieżącej podmiotu wskazanego w ustawie. Są one udzielane w ustawowo określonym zakresie.
Ustawa budżetowa zawiera wykaz jednostek, dla których zaplanowano dotacje. Powinna ona również określać, co w ramach dotacji podmiotowych udzielanych z budżetu państwa może być dofinansowane.
Dotacje przedmiotowe
Wydatki budżetowe przeznaczone na dopłaty do określonych rodzajów wyrobów lub usług kalkulowane według stawek jednostkowych stanowią dotacje przedmiotowe. Z budżetu państwa mogą być udzielane następujące dotacje przedmiotowe dla:
zakładów budżetowych oraz gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych,
przedsiębiorców wytwarzających określone rodzaje wyrobów lub świadczących określone rodzaje usług,
różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa.
Samorządowym zakładom budżetowym i gospodarstwom pomocniczym samorządowych jednostek budżetowych mogą być udzielane dotacje przedmiotowe z budżetu jst, kalkulowane według stawek jednostkowych. Kwoty i zakres dotacji określa uchwała budżetowa, a stawki ustala organ stanowiący jst.
Pozostałe dotacje
Do pozostałych dotacji zaliczamy dopłaty na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe zakładu budżetowego lub gospodarstwa pomocniczego jednostki budżetowej. Organ tworzący taki podmiot, po uzyskaniu zgody właściwych organów, ustala składniki majątkowe (w tym środki finansowe) przydzielone tworzonej jednostce. Środki finansowe otrzymane na pierwsze wyposażenie są środkami obrotowymi, które należy rozliczyć na koniec roku budżetowego.
Ponadto udzielane są dotacje w zakresie kredytów bankowych.
Rozliczanie dotacji
Zgodnie z art. 93 ustawy o finansach publicznych, dotacje udzielone z budżetu państwa:
wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,
pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości
podlegają zwrotowi do budżetu państwa wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych do 28 lutego roku następującego po roku, w którym udzielono dotacji.
Dotacjami pobranymi w nadmiernej wysokości są dotacje otrzymane z budżetu państwa w wysokości wyższej niż:
określona w odrębnych przepisach lub umowie,
niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania.
Zwrotowi do budżetu państwa podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub nadmiernie pobrana.
Odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu państwa nalicza się począwszy od dnia:
przekazania z budżetu państwa dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem,
stwierdzenia nieprawidłowego naliczenia lub nienależnego pobrania dotacji.
Wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem wyklucza prawo otrzymania dotacji przez kolejne 3 lata, licząc od dnia stwierdzenia nieprawidłowego wykorzystania dotacji, z wyłączeniem dotacji przedmiotowych oraz dotacji celowych przyznawanych jst na realizację zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami.
Ewidencja księgowa dotacji
Ewidencja księgowa otrzymanych dotacji i wydatków na realizację zadań z nimi związanych dokonywana jest na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 18 grudnia 2001 r.
Do ewidencji wpływów dotacji służą konta: 133 „Rachunek budżetu” oraz konto 901 „Dochody budżetu”. Środki budżetowe na realizację zadań związanych z otrzymanymi dotacjami są przekazywane z budżetu jst do poszczególnych jednostek budżetowych, które realizują określone zadania. Do ewidencji rozliczeń z tymi jednostkami służy konto 223 „Rozliczenie wydatków budżetowych”. Wydatki zrealizowane ewidencjonowane są na koncie 902 „Wydatki budżetu”. Do kont 901 i 902 należy prowadzić ewidencję analityczną, która pozwala na określenie źródeł dotacji i wydatków poniesionych z tych środków według działów, rozdziałów i paragrafów klasyfikacji budżetowej.
WARTO WIEDZIEĆ
Dotacjami nienależnymi są dotacje udzielone bez podstawy prawnej.
Szczególnie rygorystyczne są zasady dotyczące zwrotu dotacji na zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone ustawami. Niewykorzystaną część należy zwrócić do 15 stycznia następnego roku. W przypadku zwrotu przez jst niewykorzystanej dotacji w terminie do 15 stycznia następnego roku, należy pod datą 31 grudnia roku budżetowego naliczyć przypadającą do zwrotu część dotacji i ująć w księgach roku sprawozdawczego następująco:
Wn konto 901 „Dochody budżetu”
Ma konto 224 „Rozrachunki budżetu”.
Ewidencja dotacji w jednostkach budżetowych
Zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 18 grudnia 2001 r., ewidencja dotacji odbywa się na kontach 740 „Dotacje i środki na inwestycje” oraz 810 „Dotacje budżetowe oraz środki z budżetu na inwestycje”.
Konto 740 „Dotacje i środki na inwestycje” służy do ewidencji dotacji otrzymywanych z budżetu, środków pozabudżetowych, funduszy celowych oraz innych jednostek na finansowanie działalności podstawowej gospodarstw pomocniczych jednostek oraz zakładów budżetowych.
Na stronie Wn tego konta ujmuje się:
dotacje przekazane na finansowanie działalności podstawowej samodzielnie bilansującym oddziałom zakładów budżetowych, w korespondencji z kontem 131 „Rachunki bieżące” lub 240 „Pozostałe rozrachunki”,
środki pieniężne zakładów budżetowych i środków specjalnych jednostek budżetowych wykorzystane na finansowanie inwestycji, w korespondencji z kontem 800 „Fundusz jednostki”,
zwroty dotacji niewykorzystanych, nadmiernie pobranych lub wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, w korespondencji z kontem 131 lub 225 „Rozrachunki z budżetami” (z wyjątkiem zwrotów otrzymywanych przez jednostki budżetowe, które podlegają ujęciu Wn konto 221 „Należności z tytułów dochodów budżetowych”, Ma konto 750 „Przychody i koszty finansowe”).
Na stronie Ma konta 740 ujmuje się:
w ciągu roku dotacje rzeczywiście otrzymane, w korespondencji z kontem 131, lub dotacje należne, jeżeli ich wysokość wynika z przepisów, w korespondencji z kontem 225,
na koniec okresu sprawozdawczego dotacje należne, wynikające z przepisów prawa lub potwierdzone przez organ dotujący, albo jeżeli należna dotacja za dany rok wpłynęła na rachunek jednostki w okresie następnym do dnia sporządzenia sprawozdania finansowego, w korespondencji z kontem 225.
W końcu roku obrotowego saldo konta 740 zamyka się dwoma saldami, które przenosi się:
saldo Wn oznaczające wartość dotacji przekazanych na finansowanie działalności podstawowej samodzielnie bilansujących oddziałów oraz środków na inwestycje w zakładach budżetowych i środkach specjalnych jednostek budżetowych na stronę Wn konta 860 „Straty i zyski nadzwyczajne oraz wynik finansowy”,
saldo Ma oznaczające wartość dotacji otrzymanych na finansowanie działalności podstawowej na stronę Ma konta 860.
Na koniec roku konto 740 nie wykazuje salda.
Konto 810 „Dotacje budżetowe oraz środki z budżetu na inwestycje” służy do ewidencji w jednostkach budżetowych:
dotacji przekazywanych z budżetu na finansowanie działalności podstawowej (dotacje podmiotowe, przedmiotowe) gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych oraz zakładów budżetowych,
dotacji celowych z budżetu na finansowanie inwestycji zakładów budżetowych,
innych dotacji przekazywanych z budżetu,
równowartości dokonanych wydatków na inwestycje w jednostkach budżetowych.
Na stronie Wn konta 810 ujmuje się dotacje przekazywane przez jednostki budżetowe na finansowanie środków obrotowych i inwestycji oraz inne dotacje przekazane z budżetu, wykorzystanie środków budżetowych na finansowanie inwestycji jednostek budżetowych.
Na stronie Ma tego konta ujmuje się zwroty dotacji przekazanych w tym samym roku budżetowym oraz przeksięgowanie w końcu roku obrotowego na konto 800 „Fundusz jednostki” stanu dotacji przekazanych.
Na koniec roku konto 810 nie wykazuje salda.
Barbara Kołodziej
PODSTAWA PRAWNA
Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 15, poz. 148 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jst (Dz.U. nr 203, poz. 1966).
CZYTELNICY PYTAJĄ
Czy dotacja podlega VAT
Czy dotacja otrzymana przez jednostkę niemającą osobowości prawnej zakład budżetowy będący podatnikiem VAT podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?
Tak, od 1 maja 2004 r. dotacja, subwencja i inna dopłata o podobnym charakterze, związana z dostawą towarów lub świadczeniem usług, stanowi podstawę opodatkowania VAT.
Podstawą opodatkowania wykonywanych przez jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (w tym przypadku zakład budżetowy będący podatnikiem VAT) czynności opodatkowanych jest obrót. Zgodnie z art. 29 ustawy o VAT, obrót to kwota należna z tytułu sprzedaży pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy. Obrotem jest także otrzymana dotacja, subwencja i inna dopłata o podobnym charakterze związana z dostawą lub świadczeniem usług.
Dotacja, subwencja i inna dopłata o podobnym charakterze, aby być przedmiotem opodatkowania VAT i stanowić podstawę tego opodatkowania, musi być związana z dostawą towarów lub świadczeniem usług. Obowiązek podatkowy z tytułu należnych na podstawie odrębnych przepisów dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze powstaje z chwilą uznania rachunku bankowego podatnika. W sytuacji uznania rachunku bankowego podatnika zaliczką z tytułu dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze obowiązek podatkowy powstaje w tej części.
Otrzymaną dotację, subwencję czy inną dopłatę o podobnym charakterze, związaną z dostawą towarów lub świadczeniem usług, należy opodatkować taką samą stawką VAT, jaką opodatkowane są dotowane towary lub usługi.
Jednak należy pamiętać, że VAT od dotacji wystąpi wyłącznie w przypadku otrzymania niektórych dotacji przedmiotowych i celowych wpływających bezpośrednio na cenę towaru lub usługi.
Czy można wykorzystać dotację przyznaną w zeszłym roku
Czy istnieje możliwość wykorzystania w roku budżetowym 2004 przyznanej dotacji w roku 2003?
Tak, ale można wykorzystać dotację przyznaną w 2003 r. w roku budżetowym 2004, tylko w przypadku gdy dysponent części budżetowej zgłosi wydatek budżetowy, czyli konieczność udzielenia dotacji do wykazu wydatków niewygasających z końcem roku budżetowego 2003, a Rada Ministrów ujmie ten wydatek w wykazie oraz ustali termin jej wykorzystania.
W myśl bowiem art. 102 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, niezrealizowane kwoty wydatków budżetu państwa wygasają z upływem roku budżetowego. Jednak nie wygasają z upływem roku budżetowego wydatki budżetu państwa:
których planowanym źródłem finansowania są przychody z kredytów zagranicznych,
przeznaczone na współfinansowanie zadań, programów i projektów realizowanych ze środków pochodzących z UE oraz z innych źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi.
Ponadto nie później niż do 15 grudnia roku budżetowego Rada Ministrów może ustalić, po uzyskaniu w tej sprawie opinii komisji sejmowej właściwej do spraw budżetu, wykaz wydatków, które nie wygasają z końcem roku budżetowego.
Co jest naruszeniem dyscypliny finansowej
Czy działania podjęte w celu przeciwdziałania szkodzie w mieniu publicznym przy wykorzystaniu dotacji z budżetu państwa stanowią naruszenie dyscypliny finansów publicznych?
Nie, ponieważ z art. 139 ust. 1 ustawy o finansach publicznych wynika jednoznacznie, jakie działania oraz w jakim celu podjęte wyłączają odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Są to:
zapobieżenie szkodzie w mieniu publicznym
usunięcie szkody w mieniu publicznym
ograniczenie społecznych skutków zdarzenia losowego.
Zgodnie z art. 138 ust. 1 pkt 4 i 9 ustawy o finansach publicznych, naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest m.in. popełnienie czynu polegającego na naruszeniu zasad udzielania dotacji z budżetu oraz niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie środków publicznych otrzymanych z dotacji. Jednak w niektórych przypadkach złe wydatkowanie środków publicznych nie jest uznawane za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Jest tak m.in. w razie podjęcia działania w celu zapobieżenia szkodzie w mieniu publicznym. Takim argumentem można posłużyć się tylko przy nieprawidłowym wykorzystaniu dotacji z budżetu (art. 139 ust. 1 ustawy o finansach publicznych). Do odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych nie pociąga się również, gdy uszczuplenie środków publicznych, przekroczenie uprawnień do ich wydatkowania lub zaciągnięcie zobowiązań nie jest większe od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego przez prezesa GUS przed wydaniem orzeczenia. Dotyczy to m.in. niezgodnego z przeznaczeniem wykorzystania dotacji z budżetu.
Czy można udzielić dotacji na wynagrodzenia
Czy jst mogą udzielać dotacji samorządowym instytucjom kultury na pokrycie kosztów wynagrodzeń zatrudnionych w danej instytucji pracowników?
Tak, ponieważ zgodnie z art. 32 ust. 3 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej instytucje kultury mogą otrzymywać środki od osób fizycznych i prawnych oraz z innych źródeł, a także dotacje z budżetu przeznaczone na pokrycie kosztów działalności.
Działalność prowadzona przez samorządowe instytucje kultury ma charakter niekomercyjny, dlatego mają one możliwość realizowania tej działalności dzięki dotacjom swoich organizatorów, czyli właściwych jednostek samorządu terytorialnego.
Jednostki samorządu terytorialnego organizują działalność kulturalną, tworząc samorządowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym. Prowadzenie działalności kulturalnej jest zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego o charakterze obowiązkowym (art. 9 ust. 2 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej; patrz podstawa prawna).
Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku mogą otrzymywać z budżetu jst dotacje na cele publiczne związane z realizacją zadań tej jednostki.
W przypadku samorządowych instytucji kultury szczególne znaczenie mają dotacje podmiotowe, które dofinansują bieżącą działalność. Zgodnie bowiem z art. 32 ust. 3 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, instytucje kultury mogą otrzymywać dotacje z budżetu, przeznaczone na pokrycie kosztów działalności. Takimi kosztami są niewątpliwie wydatki na pokrycie wynagrodzeń zatrudnionych w danej instytucji kultury pracowników.
Barbara Kołodziej