Gazeta Prawna
Zamów Zaloguj

Logowanie do serwisu

login:

hasło:

Jeśli zapomniałeś hasła Przypomnij hasło

  • Obraz
  • Obraz
  • Poprzednia strona

TEMAT TYGODNIA

Postępowanie przed sądem pracy

Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy jest tzw. postępowaniem odrębnym. Przewidziano w nim wiele odmiennych zasad od obowiązujących w zwykłym postępowaniu cywilnym. Ich celem jest ochrona pracownika jako słabszej ekonomicznie strony stosunku pracy. Znajomość tych przepisów jest potrzebna pracownikom i pracodawcom, którzy powstałe między nimi spory próbują rozwiązać na drodze sądowej.
Pracownik i pracodawca mogą dochodzić swoich roszczeń ze stosunku pracy na drodze sądowej. Indywidualne spory ze stosunku pracy rozpoznają sądy w specjalnym, odrębnym postępowaniu. Przepisy tego postępowania uprzywilejowują pracowników dochodzących swoich roszczeń. Części tych regulacji nie stosuje się bowiem, gdy pracownik jest stroną pozwaną.
Rozstrzyganie spraw z zakresu prawa pracy należy do właściwości sądów pracy. Są to jednostki organizacyjne utworzone w strukturze sądów powszechnych. W praktyce sądy te funkcjonują jako sądy pracy lub sądy pracy i ubezpieczeń społecznych, stanowiąc wydziały odpowiednio sądów rejonowych, okręgowych lub apelacyjnych. Sądy pracy rozpoznają spory indywidualne, natomiast rozwiązywanie sporów zbiorowych należy do samych stron zbiorowych stosunków prawa pracy, tj. pracodawców lub ich organizacji oraz związków zawodowych, ewentualnie komisji arbitrażu społecznego działających przy sądach okręgowych (ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych; Dz.U. nr 55, poz. 236 z późn. zm.).
Postępowanie przed komisją pojednawczą
Przed poddaniem sporu rozstrzygnięciu sądu pracy pracownik może żądać wszczęcia postępowania przed zakładową komisją pojednawczą, jeżeli taka komisja została u pracodawcy powołana. Komisje pojednawcze nie mają kompetencji do rozstrzygania spraw, natomiast w trakcie postępowania strony sporu, tj. pracownik i pracodawca, mogą zawrzeć przed komisją ugodę. Może być ona następnie egzekwowana przez pracownika na drodze egzekucji sądowej po wcześniejszym nadaniu klauzuli wykonalności przez sąd pracy.
Jeżeli pracodawca nie wywiązuje się z postanowień zawartych w ugodzie, pracownik powinien złożyć do sądu pracy wniosek o nadanie jej klauzuli wykonalności i jednocześnie przesłać oryginał ugody. Po otrzymaniu takiej klauzuli pracownik ma prawo złożyć do komornika sądowego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, jeżeli mamy do czynienia np. z roszczeniem o wynagrodzenie czy odszkodowanie. Natomiast gdy w ugodzie pracodawca zobowiązał się np. do ponownego zatrudnienia pracownika na zasadzie przywrócenia do pracy, taką ugodę egzekwuje się według przepisów o egzekucji świadczeń niepieniężnych zamieszczonych w kodeksie postępowania cywilnego. Oznacza to, że pracownik powinien złożyć wniosek do sądu o zobowiązanie pracodawcy do przyjęcia go do pracy zgodnie z treścią zawartej ugody, pod rygorem wymierzenia pracodawcy grzywny przez sąd pracy.
Właściwość sądu
O tym, jaki sąd jest właściwy do rozpoznania konkretnej sprawy, decyduje tzw. właściwość sądu, w tym miejscowa i rzeczowa. W sprawach z zakresu prawa pracy sądem I instancji może być sąd rejonowy lub sąd okręgowy.
Zasadniczo wszystkie sprawy w pierwszej instancji rozpoznaje sąd rejonowy, w tym: sprawy o prawa majątkowe, których wartość przedmiotu sporu wynosi nie więcej niż 75 tys. zł, a ponadto bez względu na wartość przedmiotu sporu sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a także sprawy dotyczące kar porządkowych i świadectwa pracy oraz roszczenia z tym związane.
Sąd okręgowy jest rzeczowo właściwy do spraw, w których powód dochodzi praw majątkowych, których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 tys. zł, a także spraw o prawa niemajątkowe. W praktyce tego typu spraw jest niewiele.
Jakich spraw nie rozpoznają sądy pracy
Nie wszystkie sprawy mogą być rozpoznawane przez sądy pracy. Zgodnie z art. 262 par. 2 k.p., do tych wyjątków należą spory dotyczące:
ustanawiania nowych warunków pracy i płacy,
stosowania norm pracy,
pomieszczeń w hotelach pracowniczych.
Natomiast ze względu na właściwość miejscową pozew należy wnieść do:
sądu właściwości ogólnej pozwanego (jeżeli pracodawcą jest osoba fizyczna jest to sąd, w którego okręgu pracodawca ma miejsce zamieszkania, a gdy pracodawcą jest osoba prawna (np. spółka handlowa, bank, uniwersytet) lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jest to sąd miejscowo właściwy dla miejsca siedziby pracodawcy) lub
sądu, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, lub
sądu, w którego okręgu znajduje się zakład pracy.
Ponadto w sprawach z zakresu prawa pracy sąd właściwy miejscowo może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy, jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Sąd, któremu sprawa została przekazana, nie może odmówić rozpoznania sprawy, ponieważ jest związany postanowieniem sądu przekazującego.
W ten sposób strony mogą przenieść sprawę np. z Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Warszawie (gdzie czas rozpoznania sprawy jest bardzo długi) do jakiegokolwiek innego sądu rejonowego-sądu pracy w Polsce i doprowadzić w ten sposób do szybszego rozpoznania sprawy. Konieczny jest jednak zgodny wniosek stron i pozytywne jego rozpoznanie przez właściwy sąd (nie musi on wyrazić zgody na przeniesienie sprawy do innego sądu). Do sądu bowiem należy ocena, czy względy celowości przemawiają za przeniesieniem sprawy do innego sądu (np. gdy większość świadków mieszka w obszarze właściwości innego sądu).
Wniesienie pozwu
Postępowanie przed sądem inicjowane jest przez jedną ze stron stosunku pracy poprzez wniesienie pozwu, w którym strona formułuje swoje żądania. Pozew powinien zawierać:
oznaczenie sądu, do którego jest skierowany, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,
oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,
oznaczenie rodzaju pisma; w tym przypadku w nagłówku pod określeniem sądu i stron należy oznaczyć pozew, np. „Pozew o przywrócenie do pracy”,
dokładnie określone żądanie (w sprawach pracowniczych mogą to być np. żądania zasądzenia odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem, przywrócenia do pracy, sprostowania świadectwa pracy), a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu; jeżeli powód dochodzi określonego roszczenia pieniężnego podana kwota pieniężna stanowi jednocześnie wartość przedmiotu sporu,
przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu,
wymienienie wnioskowanych dowodów na poparcie przytoczonych w uzasadnieniu pozwu okoliczności, np. o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków (należy podać imię i nazwisko świadka, jego adres oraz wskazać, jakie okoliczności i fakty ma potwierdzić zeznanie określonego świadka), o dopuszczenie dowodów z dokumentów, np. z umów o pracę, pism pracodawcy czy pracownika; w sprawach pracowniczych sądy zazwyczaj zobowiązują pracodawców do złożenia wraz z odpowiedzią na pozew akt osobowych pracownika,
podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika,
wymienienie załączników.
Do pozwu należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pozew wnosi pełnomocnik. Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda.
Wartość przedmiotu sporu
Określenie wartości przedmiotu sporu nastręcza w praktyce nieco trudności. Jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego, np. odprawy, wystarczy wymienić tę kwotę, która jednocześnie będzie stanowić wartość przedmiotu sporu (art. 19 par. 1 k.p.c.).
Natomiast inaczej sprawa przedstawia się w przypadku roszczeń niepieniężnych, np. przywrócenia do pracy czy uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne. Zgodnie z art. 231 k.p.c., w sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony za okres jednego roku.
Jeżeli powód dochodzi np. przywrócenia do pracy, a był zatrudniony na czas nieokreślony, wartością przedmiotu sporu będzie suma jego należnego (niekoniecznie wypłaconego) wynagrodzenia za okres jednego roku. Nie ma przy tym znaczenia, czy została ona wypłacona. Jednak art. 231 k.p.c. nie precyzuje, o jakie wynagrodzenie chodzi zasadnicze czy z dodatkami. Należy więc przyjąć, że chodzi o sumę wszystkich składników wynagrodzeń należnych za okres jednego roku, bez tych składników, które nie mają charakteru wynagrodzenia, np. świadczenie pieniężne z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Wynagrodzenie sumuje się w wartościach brutto. W uchwale z 7 sierpnia 2001 r. (III ZP 13/01; OSNP z 2002 r. nr 2, poz. 35) SN stwierdził, że sąd pracy zasądzając wynagrodzenie za pracę, nie odlicza od tego wynagrodzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne.
Postępowanie uproszczone
Od kilku lat obowiązują w cywilnym postępowaniu sądowym przepisy przewidujące nowe postępowanie odrębne zwane postępowaniem uproszczonym (art. 5051 art. 50514). Mają one zastosowanie m.in. do roszczeń wynikających z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 tys. zł. Od uchwalenia tych przepisów w 2000 r. istniały poważne wątpliwości, czy mają one zastosowanie do spraw z zakresu prawa pracy. Stanowisko w tej sprawie zajął SN. W uchwale z 6 marca 2003 r. (III PZP 2/03; OSNP z 2003 r. nr 15, poz. 350) SN uznał, że „w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 476 par. 1 k.p.c.) o roszczenia wynikające z umowy o pracę (art. 5051 pkt 1 k.p.c.) stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu uproszczonym (art. 5051-50513 k.p.c.)”. Z uzasadnienia uchwały jednoznacznie wynika, że jeżeli mamy do czynienia z roszczeniem wynikającym z umowy o pracę, zaś wartość przedmiotu sporu nie przewyższa 10 tys. zł (przed 5 lutego 2005 r. 5 tys. zł), to stosowanie przepisów k.p.c. o postępowaniu uproszczonym jest obowiązkowe. W konsekwencji w ocenie SN do spraw z zakresu prawa pracy wynikających z umów o pracę o ww. wartości przedmiotu sporu stosuje się reguły wynikające z art. 5051 k.p.c. i nast., tj. z przepisów dotyczących postępowania uproszczonego, chyba że nie są one do pogodzenia z regułami wynikającymi z przepisów o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 459-477 k.p.c.). W praktyce oznacza to przede wszystkim konieczność wnoszenia pozwu, odpowiedzi na pozew, sprzeciwu od wyroku zaocznego i pism zawierających wnioski dowodowe na urzędowych formularzach (dostępnych w sekretariatach wydziałów pracy, biurach podawczych sądów i na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości: www.ms.gov.pl) oraz uwzględniania innych jeszcze wymogów tego postępowania.
Ta uchwała SN budziła poważne wątpliwości z uwagi przede wszystkim na fakt, że obydwa postępowania odrębne, tj. uproszczone i z zakresu prawa pracy, mają osiągnąć różne cele, a stosowanie jednocześnie reguł tych dwóch postępowań może prowadzić w praktyce do wielu wątpliwości i chaosu. Dlatego też sądy pracy nie stosowały na ogół do postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy wymogów stawianych sprawom w postępowaniu uproszczonym, przyjmując tym samym, wbrew ww. stanowisku SN, że przepisów o postępowaniu uproszczonym nie stosuje się obowiązkowo do spraw, w których powód dochodzi roszczeń wynikających z umów o pracę, w których wartość przedmiotu sporu nie przewyższa 10 tys. zł.
Ponadto należy pamiętać, że rozpoznanie przez sąd I instancji sprawy w postępowaniu uproszczonym powoduje, że następnie nie jest możliwe wniesienie w tej sprawie skargi kasacyjnej do SN. Oznacza to, że strona może zaskarżyć orzeczenie jedynie do sądu II instancji.
RADZIMY
! W sprawach pracowniczych sądy zazwyczaj zobowiązują pracodawców do złożenia wraz z odpowiedzią na pozew akt osobowych pracownika.
! Nieoznaczenie wartości przedmiotu sporu stanowi brak formalny pozwu uzupełniany w trybie art. 130 k.p.c.
Problem ten został ostatecznie rozwiązany przez ustawodawcę poprzez dodanie do przepisów o postępowaniu uproszczonym art. 50514 par. 1 k.p.c. (ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2004 r. nr 172, poz. 1804, która weszła w życie 5 lutego 2005 r.). Zgodnie z tym przepisem w postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy nie stosuje się przepisów:
art. 466 k.p.c. (możliwość złożenia w sądzie ustnie do protokołu powództwa oraz środków odwoławczych i innych pism procesowych),
art. 467 k.p.c. (obligatoryjne tzw. wstępne badanie sprawy przez sędziego),
art. 468 (podjęcie przez sąd tzw. czynności wyjaśniających),
art. 470 k.p.c. (obowiązek reprezentowania strony pozwanej w razie podjęcia czynności wyjaśniających lub zarządzenia obowiązku osobistego stawienia się na rozprawie przez osobę obeznaną ze stanem faktycznym sprawy i uprawnioną do zawarcia ugody),
art. 471 k.p.c. (obowiązek sądu wyznaczenia rozprawy w terminie dwóch tygodni od daty zakończenia czynności wyjaśniających lub wniesienia pozwu),
art. 477 k.p.c. (możliwość tzw. dopozwania przez sąd z urzędu w sprawie z powództwa pracownika osób, które powinny być w sprawie stroną pozwaną oraz osób, które mogą być stroną pozwaną obok pozwanych wskazanych przez powoda),
art. 4771 k.p.c. (możliwość uwzględnienia z urzędu przez sąd innego roszczenia alternatywnego, jeżeli roszczenie wskazane przez pracownika okaże się nieuzasadnione).
Po tej nowelizacji przepisów k.p.c. jest oczywiste, że w sprawach z zakresu prawa pracy przepisy k.p.c. o postępowaniu uproszczonym mają zastosowanie obligatoryjne.
Pełnomocnicy
W sprawach z zakresu prawa pracy obowiązują nieco inne reguły dotyczące działania strony przez pełnomocnika.
Z przepisów ogólnych k.p.c. dotyczących pełnomocnictwa (obowiązują także w sprawach pracowniczych) wynika, że pełnomocnikiem strony może być: adwokat, radca prawny, osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego, co w praktyce często jest wykorzystywane przez pracodawców.
Ponadto w sprawach z zakresu prawa pracy pełnomocnikiem powoda może być: przedstawiciel związku zawodowego lub inspektor pracy albo pracownik zakładu pracy, w którym mocodawca jest lub był zatrudniony. Pełnomocnikiem może być zarówno przedstawiciel związku zawodowego, do którego pracownik należy, jak i przedstawiciel związku zawodowego, w którym pracownik nie jest zrzeszony (wyrok SN z 22 sierpnia 2003 r., I PK 214/02; OSNP z 2004 r. nr 16, poz. 282).
Koszty procesu
Omawiając zagadnienie kosztów procesu należy, zwrócić uwagę na rozróżnienie takich pojęć, jak:
koszty sądowe (w tym opłaty sądowe i wydatki),
wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego),
koszty przejazdów do sądu poniesione przez stronę,
równowartość utraconego przez stronę zarobku wskutek stawiennictwa w sądzie.
Pojęcia te mają konkretne znaczenie w postępowaniu sądowym i nie należy mylić np. opłat sądowych z kosztami sądowymi czy wydatkami.
Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym (np. przez przedstawiciela związku zawodowego), zalicza się poniesione przez nią:
koszty sądowe (opłaty i wydatki),
koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika,
równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.
Jeżeli strona jest reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego, do niezbędnych kosztów procesu zalicza się:
wynagrodzenie jednego adwokata (jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach) i poniesione przez niego wydatki,
koszty sądowe,
koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Na koszty sądowe składają się:
opłaty sądowe (wpis i opłata kancelaryjna),
zwrot wydatków; wydatki najczęściej występujące w sprawach pracowniczych to:
należności świadków, biegłych i tłumaczy oraz kuratorów ustanowionych w danej sprawie,
opłaty należne innym osobom lub instytucjom, np. poczcie, koszty opłat telefonicznych i telegraficznych.
Zgodnie z art. 463 k.p.c., pracownik dochodzący roszczeń z zakresu prawa pracy nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych, a zatem wpisu i opłat kancelaryjnych (opłaty w sprawach cywilnych pobiera się za: klauzulę wykonalności, stwierdzenie prawomocności, odpisy, zaświadczenia, wyciągi oraz inne dokumenty, wydawane na podstawie akt, odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem).
Natomiast zwolnienie nie dotyczy wydatków poniesionych na adwokata lub radcę prawnego przez stronę przeciwną. Oznacza to, że w razie przegrania procesu przez pracownika sąd ma prawo obciążyć go tymi wydatkami.
Wydatki związane z czynnościami podejmowanymi w toku postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy o roszczenia pracownika ponosi tymczasowo Skarb Państwa. Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji rozstrzyga o tych wydatkach, stosując odpowiednio przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, z tym że obciążenie pracownika tymi wydatkami może nastąpić w wypadkach szczególnie uzasadnionych.
Zasady postępowania przed sądem
W postępowaniu przed sądem pracy obowiązują mniejsze rygory formalne. W tym postępowaniu nie stosuje się przede wszystkim ograniczeń w zakresie dopuszczalności dowodów ze świadków i przesłuchania stron. Ponadto pracownik działający w procesie bez adwokata lub radcy prawnego może złożyć ustnie do protokołu (w praktyce w sekretariacie sądu przed kierownikiem sekretariatu) powództwo oraz treść środków odwoławczych (apelację, zażalenie) i innych pism procesowych (np. pism z wnioskami dowodowymi).
Sąd ma również prawo wzywać strony, świadków, biegłych lub inne osoby w sposób, który uzna za najbardziej celowy, nawet z pominięciem sposobów przewidzianych przez przepisy ogólne, jeżeli uzna to za niezbędne do przyspieszenia rozpoznania sprawy. Dotyczy to również doręczeń oraz zarządzeń mających na celu przygotowanie rozprawy, zwłaszcza zaś żądania przedstawienia niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy akt osobowych i innych dokumentów. Wezwania i doręczenia dokonane w taki sposób wywołują skutki przewidziane w procedurze cywilnej, jeżeli jest niewątpliwe, że doszły do wiadomości adresata.
Ponadto w celu ochrony pracownika, przepisy k.p.c. przewidują kilka instytucji, które stawiają pracownika jako powoda w procesie w uprzywilejowanej sytuacji w porównaniu z sytuacją powoda w zwykłym procesie cywilnym.
Sąd ma możliwość uwzględnienia z urzędu jednego z przysługujących pracownikowi alternatywnie roszczeń, jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z nich, a zgłoszone roszczenie okaże się nieuzasadnione, np. pracownik żąda przywrócenia do pracy, a sąd zasądza odszkodowanie w miejsce wybranego przez pracownika roszczenia. Takie orzeczenia spotyka się w praktyce i mają one umocowanie w przepisach postępowania cywilnego i orzecznictwie SN. W wyroku z 27 lutego 1997 r. (I PKN 23/97; OSNP z 1997 r. nr 21, poz. 419) SN stwierdził, że „na podstawie art. 4771 par. 2 k.p.c. sąd może uwzględnić roszczenie o odszkodowanie zamiast roszczenia o przywrócenie do pracy (art. 56 k.p.) zgłoszonego przez pracownika objętego ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy z art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. nr 55, poz. 234 z późn. zm.), jeżeli to wybrane roszczenie jest nieuzasadnione ze względu na sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 k.p.)”.
Ponadto uznając wypowiedzenie umowy o pracę za bezskuteczne, sąd na wniosek pracownika może w wyroku nałożyć na pracodawcę obowiązek dalszego zatrudnienia pracownika do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy.
Zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd z urzędu nadaje wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Oznacza to, że jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku pracownik może egzekwować to świadczenie wnosząc o nadanie klauzuli wykonalności tej części wyroku. W razie przegrania apelacji pracownik ma obowiązek zwrócić wyegzekwowane świadczenie.
Wyrok sądu I instancji zasądzający świadczenia na rzecz pracownika lub członków jego rodziny, w stosunku do którego sąd II instancji oddalił apelację pracodawcy, podlega natychmiastowemu wykonaniu także w części, w której sąd nie nadał mu rygoru natychmiastowej wykonalności, o którym mowa wyżej. Tak samo postępuje sąd II instancji zasądzając świadczenia na rzecz pracownika lub członków jego rodziny.
Sąd II instancji nadaje z urzędu wyrokowi, w którym oddala apelację pracodawcy, od wyroku I instancji zasądzającego świadczenia na rzecz pracownika lub członków jego rodziny, klauzulę wykonalności w dniu ogłoszenia wyroku i wyrok zaopatrzony klauzulą wydaje pracownikowi.
Ponadto w postępowaniu z zakresu prawa pracy obowiązuje szczególna regulacja, zgodnie z którą jeżeli strona bez usprawiedliwionych powodów nie wykona w toku postępowania postanowień lub zarządzeń (np. pracodawca nie dostarczy sądowi na jego żądanie akt osobowych pracownika albo innych dokumentów znajdujących się w jego posiadaniu), sąd może skazać ją na grzywnę według przepisów o karach za niestawiennictwo świadka i odmówić przyznania kosztów lub zastosować jeden z tych środków. Nie może jednak nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu. Jeżeli stroną niewykonującą postanowień lub zarządzeń jest jednostka organizacyjna, grzywnie podlega pracownik odpowiedzialny za wykonanie postanowień lub zarządzeń (np. szef działu kadr), a w razie niewyznaczenia takiego pracownika lub niemożności jego ustalenia kierownik tej jednostki.
Wniesienie środków odwoławczych
Środki odwoławcze od wyroków sądów to apelacja i skarga kasacyjna, a od postanowień i zarządzeń zażalenie.
W przypadku skargi kasacyjnej istnieje tzw. przymus adwokacko-radcowski. Oznacza to, że w postępowaniu przed SN strona nie może działać samodzielnie (z wyjątkiem gdy stroną jest sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny, notariusz lub doktor habilitowany nauk prawnych), ale jedynie poprzez zastępstwo adwokata lub radcy prawnego.
Od wyroku sądu I instancji przysługuje apelacja do sądu II instancji. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego jako sądu I instancji sąd apelacyjny.
Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.
Apelację strona może sporządzić samodzielnie. Nie ma obowiązku korzystania z zastępstwa adwokata lub radcy prawnego.
Apelacja powinna spełniać wszelkie wymogi pisma procesowego, a ponadto zawierać:
oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części,
zwięzłe przedstawienie zarzutów,
uzasadnienie zarzutów,
powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem I instancji nie było możliwe albo że potrzeba powołania się na nie wynikła później,
wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia.
W sprawach o prawa majątkowe (np. odszkodowanie, przywrócenie do pracy, uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne) należy oznaczyć wartość przedmiotu zaskarżenia. Wartość ta może być oznaczona na kwotę wyższą od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie jedynie wtedy, gdy powód rozszerzył powództwo lub sąd orzekł ponad żądanie. Jeżeli strona nie oznaczy wartości przedmiotu zaskarżenia, co w praktyce zdarza się niezwykle często, jest to brak formalny, który należy, podobnie jak inne tego typu braki, uzupełnić w terminie wyznaczonym przez sąd, pod rygorem odrzucenia apelacji.
RADZIMY
! Zwolnienie od opłat sądowych (opłat kancelaryjnych i wpisu) nie ma zastosowania do spraw, w których pracownik jest stroną pozwaną, oraz do pracodawcy, bez względu na to, czy jest stroną powodową czy pozwaną.
! Niewykonanie wyroku przywracającego pracownika do pracy może kosztować pracodawcę 100 tys. zł albo sześciomiesięczny areszt.
! Błędem jest wysyłanie apelacji bezpośrednio do sądu II instancji. W praktyce najczęściej powoduje to przekroczenie terminu do wniesienia apelacji i jej odrzucenie. Sąd II instancji, gdy otrzyma błędnie wysłaną apelację, przekazuje ją do sądu I instancji pocztą. Jeżeli nie zostanie ona przesłana (decyduje data stempla pocztowego) przez ten sąd w terminie dwutygodniowym od pierwotnego przesłania jej przez stronę, dochodzi do przekroczenia terminu.
Jak wyegzekwować wyrok
Wygrany proces w zasadzie nie ma większej wartości (poza sprawami z powództwa o ukształtowanie czy ustalenie prawa, np. w sprawie o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, która nie wymaga sama w sobie egzekucji), jeżeli strona nie wyegzekwuje następnie zasądzonego roszczenia.
Przepisy przewidują procedury egzekucyjne, która mają doprowadzić do wyegzekwowania świadczenia zasądzonego w wyroku. Prawomocny wyrok sądowy stanowi tzw. tytuł egzekucyjny, który może być egzekwowany dopiero po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności. Wtedy dopiero staje się tytułem wykonawczym i może być podstawą egzekucji.
Taki sam walor ma również ugoda zawarta przed sądem. Jeżeli pracownik czy pracodawca nie wykonują postanowień zawartych w ugodzie, strona, która nie otrzymała należnego świadczenia, może złożyć wniosek o doręczenie odpisu ugody (w praktyce jest to odpis protokołu posiedzenia sądu, podczas którego strony zawarły ugodę wpisaną do protokołu i przez nie podpisaną), a następnie złożyć do sądu wniosek o nadanie jej klauzuli wykonalności. Taka ugoda stanowi tytuł wykonawczy, który może być egzekwowany.
Egzekucję wyroków sądowych prowadzą komornicy sądowi w przypadku wyroków zasądzających świadczenia pieniężne (odszkodowania, wynagrodzenia, odprawy, itp.).
Natomiast gdy sąd orzeka o przywróceniu do pracy czy o obowiązku ponownego przyjęcia do pracy, egzekucja takiego wyroku odbywa się według przepisów k.p.c. o egzekucji świadczeń niepieniężnych (art. 1041-1059 k.p.c.). Jeżeli pracodawca nie chce wykonać wyroku zobowiązującego go do wykonania czynności, której inna osoba za niego wykonać nie może, a której wykonanie zależy wyłącznie od jego woli (np. przywrócenie do pracy, sprostowanie lub wydanie świadectwa pracy), pracownik, po wcześniejszym zwróceniu się do sądu z wnioskiem o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności, składa do sądu wniosek o zobowiązanie pracodawcy do wykonania wymienionego w wyroku świadczenia niepieniężnego.
Sąd, w którego okręgu czynność ma być wykonana, na wniosek wierzyciela (w tym przypadku pracownika) po wysłuchaniu stron wyznaczy dłużnikowi (pracodawcy) termin do wykonania czynności i zagrozi mu grzywną na wypadek, gdyby w wyznaczonym terminie czynności nie wykonał. Po bezskutecznym upływie tego terminu, sąd na wniosek wierzyciela nałoży na dłużnika grzywnę i jednocześnie wyznaczy nowy termin do wykonania czynności, z zagrożeniem surowszą grzywną.
W jednym postanowieniu sąd może wymierzyć grzywnę nie wyższą niż jeden tysiąc złotych, chyba że trzykrotne wymierzenie grzywny okazało się nieskuteczne. Ogólna suma grzywien w tej samej sprawie nie może przewyższać 100 tys. zł.
Wymierzając grzywnę, sąd orzeka jednocześnie na wypadek jej niezapłacenia zamianę grzywny na areszt, licząc jeden dzień aresztu od 5 zł do 150 zł grzywny. Ogólny czas trwania aresztu nie może w tej samej sprawie przekroczyć 6 miesięcy.
Jeżeli dłużnikiem, do którego skierowane było wezwanie sądu, jest osoba prawna lub inna organizacja, środkom przymusu podlega jej pracownik odpowiedzialny za niezastosowanie się do wezwania, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione, środkom przymusu podlegają osoby uprawnione do jej reprezentowania (najczęściej członkowie zarządu, dyrektor).
Artur Rycak,
Autor jest asystentem w Katedrze Prawa Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych, KUL
 
CZYTELNICY PYTAJĄ
Co zrobić, gdy pracodawca nie wykonuje ugody
Pracodawca nie wywiązuje się z postanowień ugody zawartej przed zakładową komisją pojednawczą. Co mogę zrobić w tej sytuacji?
Jeżeli pracodawca nie wywiązuje się z postanowień zawartych w ugodzie, pracownik powinien złożyć wniosek do sądu pracy o nadanie jej klauzuli wykonalności i jednocześnie przesłać ugodę. Po otrzymaniu takiej klauzuli pracownik powinien złożyć do komornika sądowego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, jeżeli dochodzi np. do egzekwowania roszczenia o wynagrodzenie czy odszkodowanie. Natomiast gdy w ugodzie pracodawca zobowiązał się np. do ponownego zatrudnienia pracownika (przywrócenia go do pracy), to ugoda będzie egzekwowana według przepisów o egzekucji świadczeń niepieniężnych. Oznacza to, że pracownik powinien złożyć wniosek do sądu o zobowiązanie pracodawcy do przyjęcia go do pracy zgodnie z treścią zawartej ugody, pod rygorem wymierzenia pracodawcy grzywny przez sąd pracy.
Czy sąd skontroluje normę pracy
Jestem zatrudniony w systemie akordowym. Niedawno pracodawca zmienił normy pracy. Zobowiązał nas do wykonywania większej ilości produktów w ciągu dniówki roboczej. Czy zmiana norm pracy podlega kontroli sądu pracy?
NIE. Nie wszystkie sprawy mogą być rozpoznawane przez sądy pracy. Do tych wyjątków należą, zgodnie z art. 262 par. 2 k.p., spory dotyczące ustanawiania nowych warunków pracy i płacy, stosowania norm pracy oraz pomieszczeń w hotelach pracowniczych. Jeżeli więc pracownik wynagradzany jest przy zastosowaniu norm pracy, stanowiących miernik jego nakładu pracy, ich zmiana nie podlega kontroli sądu, chyba że jest ona wkomponowana w system wynagrodzeń wynikający z zakładowego regulaminu czy układu zbiorowego pracy. W takiej bowiem sytuacji zmiana norm pracy wymagałaby odpowiednich zmian tych źródeł prawa pracy, a w konsekwencji podlegałaby również kontroli sądowej, ponieważ oznaczałaby jednocześnie zmianę warunków płacy pracownika.
Jaki sąd rozpozna sprawę
Chciałbym wystąpić do sądu o wypłatę dodatku za godziny nadliczbowe. Według moich wyliczeń jest to kwota 12 tys. złotych. Do jakiego sądu powinienem wystąpić, rejonowego czy okręgowego?
W tym przypadku do rozpoznania pana sprawy właściwy jest sąd rejonowy. Co do zasady bowiem wszystkie sprawy rozpoznaje w I instancji sąd rejonowy, w tym: sprawy o prawa majątkowe, których wartość przedmiotu sporu wynosi do 75 tys. zł, a ponadto bez względu na wartość przedmiotu sporu sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a także sprawy dotyczące kar porządkowych i świadectwa pracy oraz roszczenia z tym związane.
Jak ustalić właściwość miejscową sądu
Do jakiego sądu powinienem wnieść pozew przeciwko pracodawcy o niesłuszne zwolnienie z pracy?
Właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy jest:
sąd właściwości ogólnej pozwanego (w przypadku osoby fizycznej jest to sąd, w którego okręgu ma ona miejsce zamieszkania, a w przypadku osoby prawnej czy jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej sąd miejscowo właściwy dla jej siedziby), lub
sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, lub
sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy.
Czy inspektor pracy może wnieść pozew
Czy inspektor pracy może uczestniczyć w postępowaniu sądowym przed sądem pracy?
TAK. Państwowy inspektor pracy w postępowaniu sądowym może wnieść na rzecz pracownika powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy, a także wstąpić, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach na każdym jego etapie.
Czy można zmienić sąd
Złożyłem pozew przeciwko pracodawcy w sądzie pracy w Warszawie. Jednak wszystko wskazuje na to, że bardzo długo będę czekał na wyrok. Czy można przenieść sprawę do innego sądu w kraju?
W sprawach z zakresu prawa pracy sąd może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy, jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Sąd, któremu sprawa została przekazana, nie może odmówić rozpoznania sprawy, gdyż jest związany postanowieniem sądu przekazującego.
Przy przeniesieniu sprawy np. z Sądu Rejonowego Sądu Pracy w Warszawie, gdzie czas rozpoznania sprawy jest bardzo długi, do jakiegokolwiek innego sądu rejonowego sądu pracy w Polsce, konieczny jest jednak zgodny wniosek stron i pozytywne jego rozpoznanie przez właściwy sąd. Sąd ten może bowiem nie wyrażać zgody na przeniesienie sprawy do innego sądu. Ocenia on, czy względy celowości przemawiają za przeniesieniem sprawy do innego sądu, np. gdy większość zgłoszonych do przesłuchania świadków mieszka w obszarze właściwości innego sądu.
Jak obliczyć wartość przedmiotu sporu
Pracodawca wręczył mi wypowiedzenie. Byłam zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony z wynagrodzeniem 2 tys. zł brutto. Zamierzam wystąpić o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne. Jak obliczyć w moim przypadku wartość przedmiotu sporu, którą mam podać w pozwie?
Zgodnie z art. 231 k.p.c., w sprawach o roszczenia pracowników dotyczących nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony za okres jednego roku. W pani przypadku wartość przedmiotu sporu to 24 tys. zł (12 x 2000 zł).
Ile kosztuje proces bez adwokata
Jakie są koszty procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym?
Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym (np. przez przedstawiciela związku zawodowego), zalicza się poniesione przez nią:
koszty sądowe (opłaty i wydatki),
koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika,
równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.
Artur Rycak